Sosna meksykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sosna meksykańska
Mexican White Pine.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna meksykańska
Nazwa systematyczna
Pinus ayacahuite Ehrenb. ex Schltdl.
Linnaea 12:492. 1838
Mapa zasięgu
Pinus ayacahuite range map 1.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Szyszki

Sosna meksykańska[2] (Pinus ayacahuite Ehrenb. ex Schltdl.) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje w Meksyku (Jalisco, Querétaro, Michoacán, Hidalgo, Dystrykt federalny, México, Guanajuato, Veracruz, Tlaxcala, Morelos, Puebla, Guerrero, Oaxaca, Chiapas), Gwatemali, Salwadorze i Hondurasie.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Korona drzewa od stożkowatej do zaokrąglonej, gałęzie w regularnych okółkach, rosnące poziomo, dolne często opadające. U starszych drzew pokrój bardziej nieregularny.
Pień
Prosty, dorasta do 45 m wysokości i 2 m średnicy. Kora początkowo cienka i gładka, z wiekiem staje się chropawa , szaro-brązowa, podzielona na małe prostokątne płaty.
Liście
Szpilki zebrane po 5 na krótkopędach, długości 10–18 cm, proste lub lekko skręcone, giętkie, ale nie opadające.
Szyszki
Szyszki męskie skupione przy końcach młodych pędów, żółte, owalne, o długości 7–10 cm. Podczas pylenia pomarańczowo-brązowe. Szyszki nasienne wyrastają po 2–4 przy końcach głównych gałęzi. Zwisające, delikatnie wykrzywione, dojrzałe o długości 15–40 cm, po otwarciu szerokie na 7–15 cm. Łuski nasienne cienkie, giętkie, o długości 5–7 cm. Nasiona jasnobrązowe z ciemnymi plamkami, opatrzone skrzydełkiem o długości 3–4 cm. Szyszki odmiany var. veitchii są dłuższe (15–50 cm) z grubo zakończonymi łuskami nasiennymi, dodatkowo skrzydełka nasion są krótsze.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Igły w przekroju poprzecznym trójkątne, mają po 2–4 kanały żywiczne, rzadko do 7. Siewki wykształcają 11–13 liścieni.

Sosna meksykańska rośnie zazwyczaj w górskich lasach mieszanych z innymi sosnami i jodłami. W parku Los Altos de San Miguel Totonicapán, w Gwatemali, rośnie razem z sosną Montezumy (Pinus montezumae), P. pseudostrobus, P. hartwegii, P. oocarpa, Abies guatemalensis i Cupressus lusitanica'[3]. Występuje głównie na wysokościach 2000–3200 m n.p.m., chociaż spotykana już od 1500 m i aż do 3600 m. Odmiana typowa rośnie w całym zakresie wysokości, ale preferuje 1900–3200 m. Rośnie na stanowiskach stosunkowo chłodnych i wilgotnych[4]. Odmiana var. veitchii występuje w zakresie 2000–3600 m i preferuje wyżej położone stanowiska (2500-3200 m). Często porasta obszary sporadycznie zaśnieżane[5].

Populacje rosnące w meksykańskich stanach Oaxaca i Chiapas oraz w Gwatemali są gospodarzami pasożytniczej rośliny Arceuthobium guatemalense[4].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[6]:

  • podrodzaj Strobus
    • sekcja Quinquefoliae
      • podsekcja Strobus
        • gatunek P. ayacahuite

Wyróżnia się dwie odmiany:[3]

  • P. ayacahuite var. ayacahuite (syn. Pinus don-pedrii Roezl, Pinus hamata Roezl, Pinus loudoniana Gordon var. don-pedrii (Roezl) Carrière, Pinus ayacahuite Ehrenb. ex Schltdl. var. oaxacana Silba)[4]
  • P. ayacahuite var. veitchii (Roezl) Shaw (syn. Pinus veitchii Roezl, Pinus popocatepetlii Roezl, Pinus loudoniana Gordon, Pinus ayacahuite subsp. loudoniana (Gordon) E. Murray, Pinus ayacahuite var. loudoniana (Gordon) Silba[5]) – występuje w Meksyku, w stanach: Guanajuato, Hidalgo, México, Michoacán, Morelos, Puebla, Querétaro, Tlaxcala, Veracruz.

Wyróżniana wcześniej trzecia odmiana P. ayacahuite var. brachyptera traktowana jest jako synonim Pinus strobiformis[3].

W 1904 r. na terenie angielskiego arboretum Westonbirt w hrabstwie Gloucestershire przypadkiem powstał mieszaniec sosny meksykańskiej (P. ayacahuite) i himalajskiej (P. wallichiana). Mieszaniec otrzymał nazwę sosna Holforda (Pinus ×holfordiana)[3][2]. Ma smukłe zielono-niebieskie igły o długości do 18 cm, zebrane po 5 na krótkopędach, jasnobrązowe szyszki pokryte białą żywicą, o długości do 30 cm.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa organizacja IUCN przyznała temu gatunkowi kategorię zagrożenia w skali całego świata LC (least concern), uznając go za gatunek najmniejszej troski, nie spełniający kryteriów gatunków zagrożonych (IUCN 2.3[7], IUCN 3.1[8]). Odmiana P. ayacahuite var. veitchii została uznana za bliską zagrożeniu i nadano jej kategorię zagrożenia NT (near threatened)[9]. Zagrożeniem dla odmiany jest rozwój urbanistyczny na terenach zajmowanych przez populacje wokół miasta Meksyk. Ponadto drewno tej sosny jest poszukiwanym surowcem.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Drewno sosny meksykańskiej jest cenionym i poszukiwanym surowcem. Wykorzystywane jest przede wszystkim w Meksyku, w przemyśle meblarskim i do wykończeń stolarskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. 2,0 2,1 Tony Russell, Catherine Cutler, Martin Walters: Drzewa świata. Kraków: TAiWPN, 2008, s. 318. ISBN 9788324208425.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Christopher J. Earle: Pinus ayacahuite (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-03].
  4. 4,0 4,1 4,2 Christopher J. Earle: Pinus ayacahuite var. ayacahuite (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-04].
  5. 5,0 5,1 Christopher J. Earle: Pinus ayacahuite var. veitchii (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-04].
  6. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-03].
  7. Conifer Specialist Group (1998): Pinus ayacahuite (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2009-08-03].
  8. A. Farjon: Pinus ayacahuite (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-07-30].
  9. A. Farjon: Pinus ayacahuite var. veitchii (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-18].