Spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna
| numer IPA | 134 |
| tekst IPA | ʃ |
| obrazek IPA |  |
| jednostka znakowa | ʃ |
| X-SAMPA | S |
| Kirshenbaum | S |
| Przykład dźwięku | |
Spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna - rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczana jest symbolem: [ʃ]
Spis treści |
[edytuj] Artykulacja
W czasie artykulacji podstawowego wariantu [ʃ]:
- modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, czyli jest to spółgłoska płucna egresywna
- tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, powietrze uchodzi przez jamę ustną (spółgłoska ustna)
- prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej uchodzi wzdłuż środkowej linii języka (spółgłoska środkowa)
- koniuszek języka i jego brzeżek kontaktuje się tuż za górnymi dziąsłami, tworząc szczelinę
- więzadła głosowe nie drgają - jest to spółgłoska bezdźwięczna
[edytuj] Warianty
- wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego, mówimy wtedy o spółgłosce zmiękczonej (spalatalizowanej): [ʃʲ]
- wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego, mówimy spółgłosce welaryzowanej: [ʃˠ]
- napięcie mięśni gardła - mówimy o spółgłosce faryngalizowanej [ʃˁ]
- zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o spółgłosce labializowanej [ʃʷ]
[edytuj] Terminologia
Spółgłoskę [ʃ] zaliczamy do spółgłosek syczących czyli sybilantów.
[edytuj] Przykłady
- w języku angielskim: show [ʃəʊ]
- w języku arabskim: شريعة [ʃæri:ʕɑ] "szariat"
- w języku baskijskim: kaixo [kajʃo] "cześć"
- w języku niemieckim: Schule [ʃu:lə] "szkoła"
- w języku polskim: szafa [ˈʃafa]
- w języku serbskochorwackim: šuma [ʃûma] "las"
Polska i rosyjska spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna jest często uznawana (przez lingwistów zachodnich, ale nie przez slawistów) za spółgłoskę laminalną z retrofleksją ʂ. W języku polskim mamy jednak do czynienia z artykulacją z płaskim językiem, więc używanie tego terminu ma na celu podkreślenie różnicy między polskimi twardymi spółgłoskami zadziąsłowymi a ich czeskimi czy angielskimi odpowiednikami, wymawianymi miękko. Głoska ʃ jest też używana w Słowniku wymowy polskiej[1].
Przypisy
- ↑ Mieczysław Karaś, Madejowa: Słownik wymowy polskiej. (red.). Warszawa, Kraków: PWN, 1977.
| Dwu‐ wargowe |
War‐ gowo‐ zębowe |
Zębowe | Dzią‐ słowe |
Zadzią‐ słowe |
Retro‐ fleksyjne |
Podnie‐ bienne |
Miękko‐ podnie‐ bienne |
Języcz‐ kowe |
Gar‐ dłowe |
Nagło‐ śniowe |
Krta‐ niowe |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m | ɱ | n̪ | n | ɳ | ɲ | ŋ | ɴ | |||||||||
| Zwarte | p b | p̪ b̪ | t̪ d̪ | t d | ʈ ɖ | c ɟ | k ɡ | q ɢ | ʡ | ʔ | |||||||
| Szczelinowe | ɸ β | f v | θ ð | s z | ʃ ʒ | ʂ ʐ | ç ʝ | x ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | ʜ | ʢ | h ɦ | ||
| Półotwarte | β̞ | ʋ | ð̞ | ɹ | ɻ | j | ɰ | ||||||||||
| Drżące | ʙ | r | * | ʀ | * | ||||||||||||
| Uderzeniowe | * | ѵ | ɾ | ɽ | * | ||||||||||||
| Boczne szczelinowe | ɬ ɮ | * | * | * | |||||||||||||
| Boczne półotwarte | l | ɭ | ʎ | ʟ | |||||||||||||
| Boczne uderzeniowe | ɺ | * | * | * | |||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
