Spółgłoska zwarta ejektywna podniebienna

Spółgłoska zwarta ejektywna podniebienna – rodzaj dźwięku spółgłoskowego występujący w językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA oznaczanej symbolem: [cʼ]

Artykulacja

Opis

W czasie artykulacji podstawowego wariantu [cʼ]:

• modulowany jest prąd powietrza powstały wyniku ruchu krtani do góry przy zwartych wiązadłach głosowych, czyli artykulacja tej spółgłoski wymaga inicjacji krtaniowej i egresji,
• tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej, prąd powietrza uchodzi przez jamę ustną
• prąd powietrza w jamie ustnej przepływa ponad całym językiem lub przynajmniej powietrze uchodzi wzdłuż środkowej linii języka
• środkowa część grzbietu języka wygina się ku środkowej części podniebienia twardego, tworząc zwarcie. Dochodzi do całkowitego zablokowania przepływu powietrza przez jamę ustną i nosową. Ruch krtani do góry powoduje wzrost ciśnienia i w efekcie do przerwania utworzonej blokady i wybuchu (plozji)
• pozycja języka i ust może zależeć od kontekstu, w jakim występuje głoska.
• wiązadła głosowe są zwarte i nie drgają periodycznie, spółgłoska ta jest bezdźwięczna

Warianty

Spółgłoska ejektywna podniebienna występuje rzadko, związane jest to z tendencją do zmiany sposobu artykulacji ze zwartego na zwarto-szczelinowy, typowy dla głosek prepalatalnych. Częściej występuje więc zwarto-szczelinowa spółgłoska środkowojęzykowo-zadziąsłowa (przedniopodniebienna): [tʃʼ]

Przykłady

• w języku keczua: ch'aka ['tʃʼaka] "koń"
• w języku saanicz: ,ÁJET ['ʔetʃʼət] "wytrzyj to"

Zobacz też

• spółgłoska zwarta podniebienna bezdźwięczna [c]
• spółgłoska średniojęzykowa-zadziąsłowa bezdźwięczna [tʃ]
• spółgłoska ejektywna
• spółgłoska iniektywna

Linki zewnętrzne

• Spółgłoski środkowojęzykowo-podniebienne (ang. palato-alveolar) w języku keczua

			Wargowe		Przedniojęzykowe				Pod­nie‐ bienne	Tylnojęzykowe			Gar‐ dłowe		Nagło‐ śnio­we		Krta‐ niowe
			Dwu‐ wargowe	War‐ gowo‐ zębowe	Zębowe	Dzią‐ sło­we	Zadzią‐ słowe	Re­tro‐ fle­ksyjne		Miękko‐ podnie‐ bienne	Języcz‐ kowe
Nosowe			m	ɱ	n̪	n		ɳ	ɲ	ŋ	ɴ
U s t n e	Ś r o d k o w e	Zwarte	p b	p̪ b̪	t̪ d̪	t d		ʈ ɖ	c ɟ	k ɡ	q ɢ				ʡ		ʔ
		Szczelinowe	ɸ β	f v	θ ð	s z	ʃ ʒ	ʂ ʐ	ç ʝ	x ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h ɦ
		Półotwarte	β̞	ʋ	ð̞	ɹ		ɻ	j	ɰ
		Drżące	ʙ		r			*			ʀ				*
		Uderzeniowe	*	ѵ	ɾ			ɽ							*
	B o c z n e	Boczne szczelinowe			ɬ ɮ			*	*	*
		Boczne półotwarte			l			ɭ	ʎ	ʟ
		Boczne uderzeniowe			ɺ			*	ʎ̯	ʟ̆

Podwójna artykulacja i koartykulacja
ʍ	w	ɥ	ɕ	ʑ	ɧ	ɫ
Zwarto-szczelinowe
pf	ʦ ʣ	ʧ ʤ	ʨ ʥ	tɬ dɮ	kx	qχ

Mlaski
ʘ	ǀ	ǃ	ǂ	ǁ
Glottalizowane: iniektywne
ɓ	ɗ	ʄ	ɠ	ʛ
Glottalizowane: ejektywne
pʼ	tʼ	cʼ	kʼ	qʼ	sʼ