Split

	Split
	Herb Splitu
Państwo	Chorwacja
Komitat	Splitsko-dalmatinska županija
burmistrz	Ivan Kuret
Położenie	43°30′50″N; 16°27′21″E
Ludność (2005); • liczba ludności	; 178 192;
Nr kierunkowy	+385 021
Kod pocztowy	21000
Tablice rejestracyjne	ST
Podział miasta	27 dzielnic
Miasta partnerskie	Ankona, Włochy; Antofagasta, Chile; Beit Szemesz, Izrael; Cockburn, Australia; Dover, Anglia; Gladsaxe, Dania; Los Angeles, USA; Mostar, Bośnia i Hercegowina; Odessa, Ukraina; Ostrawa, Czechy; Pescara, Włochy; Sztip, Macedonia; Trondheim, Norwegia; Velenje, Słowenia; Charlottenburg-Wilmersdorf, Niemcy
	Położenie na mapie Chorwacji ; Split
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy miasta w Chorwacji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Świątynia Jowisza w Splicie

Widok na terminal promowy w Splicie

Split, panorama miasta

Split nocą

Kościół św. Franciszka

Split – miasto i port w Chorwacji (Dalmacja), nad Morzem Adriatyckim na niewielkim półwyspie. Główne miasto komitatu splitsko-dalmatyńskiego.

Drugie co do wielkości miasto Chorwacji pod względem liczby mieszkańców. Składa się z 27 dzielnic.

W mieście znajdują się hale sportowe Spaladium Arena i Arena Gripe oraz stadion sportowy Poljud, który w 1990 roku był areną lekkoatletycznych mistrzostw Europy.

Spis treści

Split jest ważnym miastem przemysłowym Dalmacji.

przemysł stoczniowy
przemysł chemiczny
przemysł cementowy, drzewny
przemysł spożywczy (rybny, piwowarski, winiarski)
port handlowy, rybacki i pasażerski
przemysł turystyczny
ośrodek komunikacyjny
- port lotniczy Split
- dworzec kolejowy (linia z Zagrzebia przez Oštarije, Knin i Perković o dużych walorach widokowych)
- terminal promowy obsługujący rejsy między innymi do Rijeki, Dubrownika, na pobliskie wyspy (Brač, Hvar, Vis, Čiovo, Korčula, Lastovo), do Ankony, Pescary, Wenecji we Włoszech,
- węzeł komunikacji drogowej - Autostrada A1 (Chorwacja) Zagrzeb - Split, trasa europejska E65 w ciągu Magistrali Adriatyckiej

starożytna grecka osada Aspalathos koło Salona (obecnie Solin, przedmieście Splitu)
rzymskie Spalatum od łac. palatium
w latach 295-305 n.e. cesarz Dioklecjan budował swoją rezydencję
od 395 w Bizancjum
od VI wieku siedziba arcybiskupstwa
w 1. połowie VII wieku Salona zburzona przez Słowian i Awarów, a nowe miasto powstało wokół pałacu
w VIII wieku znaczny port handlowy
1069 pod władzą Chorwacji
od 1105 przejęty przez Węgry
1420-1797 należał do Wenecji
później pod władzą Austro-Węgier
1806-1813 wojny napoleońskie
znów pod władzą Austro-Węgier
od 1918 należał do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców
1929 w Jugosławii
1941-1943 pod okupacja włoską
od 1991 w niepodległej Chorwacji

pałac cesarza Dioklecjana (III-IV wiek) założony na planie rzymskiego obozu wojskowego (ok. 150 na 190 m) z murami i wieżami. Pałac został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO
brama pałacowa Porta Aurea
oktagonalne mauzoleum Dioklecjana, przebudowane w VIII wieku na katedrę Św. Duji z dzwonnicą z XIII-XVII wieku
świątynia Jupitera - od VIII wieku baptysterium
perystyl - obecnie teatr
westybul
kościół św. Franciszka - przebudowany kościół gotycki z XV wieku. Wewnątrz znajdują się nagrobki znakomitych mieszkańców miasta , m.in archidiakona Tomasza (pierwszego dalmatyńskiego historyka), pisarza Marka Marulicia i kompozytora Ivana Lukačica.
pozostałości akweduktu
zabytkowe kościoły poza murami z IX-XV wieku