Splot (tkactwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy tkactwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Splot – w tkactwie sposób wzajemnego przeplatania się układów nitek osnowy i wątku w procesie tworzenia tkaniny.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Do opisu splotu wykorzystuje się następujące pojęcia:

  • Raport splotu R – najmniejsza liczba różnie splatających się nitek osnowy i wątku. Wielokrotnie powtarzany raport daje wzór tkaniny. Rozróżnia się raport osnowowy R_o oraz raport wątkowy R_w. W splotach zasadniczych oba raporty są sobie równe R = R_o = R_w. W splotach pochodnych zasadniczych R_o \ne R_w (poz. „A” na rys. obok).
  • Pokrycie osnowowe – miejsce w tkaninie, w którym nitka osnowy znajduje się nad nitką wątku (poz. „a)” na rys. obok)
  • Pokrycie wątkowe – miejsce w tkaninie, w którym nitka wątku znajduje się nad nitką osnowy (poz. „b)” na rys. obok).

Projekt tkaniny[edytuj | edytuj kod]

Splot jest podstawą rysunku dyspozycyjnego, który zawiera rysunek wzoru tkaniny wraz z przekrojami, sposób przewlekania osnowy przez nicielnice (bardo) i płochę oraz plan sterowania nicielnicami.

Rysunek dyspozycyjny projektu tkaniny

Rysunek dyspozycyjny[edytuj | edytuj kod]

Rysunek dyspozycyjny wykonuje się na specjalnym papierze kratkowym – kratkówce. Do zamalowywania pól pokryć osnowowych używa się koloru czarnego w obrębie raportu. Powtórzenia raportu zamalowuje się kolorem czerwonym (cynober) lub, w rysunku jednobarwnym, kreskuje się pod kątem 45°. Rysunek splotu zawsze rozpoczyna się od pokrycia osnowowego. Na rysunku splotu kolejne nitki osnowy numerowane są od lewej do prawej, a kolejne nitki wątku od dołu do góry. Natomiast kolejne nicielnice numerowane są od góry do doły. Obecnie projektowanie tkanin jest wspomagane komputerowo.

Na rysunku przedstawiono kompletny rysunek dyspozycyjny tkaniny o splocie skośnym, z dwoma alternatywnymi rozwiązaniami sposobu przewlekania do nicielnic i sterowania nicielnicami. Dla tkanin wąskich i niewielkiej gęstości osnowy stosuje się rozwiązanie C, D, natomiast dla tkanin szerokich i dużej gęstości osnowy, rozwiązanie E, F.

Elementy rysunku:

  • A – raport splotu,
  • B – sposób przewlekania osnowy do płochy,
  • C – sposób przewlekania osnowy do nicielnic,
  • D – plan sterowania nicielnicami,
  • E – alternatywny sposób przewlekania do nicielnic,
  • F – alternatywny plan sterowania nicielnicami,
  • G – przekrój tkaniny wzdłuż osnowy,
  • H – przekrój tkaniny wzdłuż wątku,
  • a) – ilustracja pokrycia osnowowego i sposób jego przedstawiania na rysunku splotu,
  • b) – ilustracja pokrycia wątkowego i sposób jego przedstawiania na rysunku splotu.

Podział splotów[edytuj | edytuj kod]

Splot tkacki z przewagą pokryć osnowowych nazywa się osnowowym, a splot z przewagą pokryć wątkowych – wątkowym, natomiast splot, w którym istnieje równowaga pokryć wątkowych i osnowowych, nazywa się dwustronnym. Sploty dzielą się na:

Zasadnicze
  • splot płócienny – splot dwustronny, ponieważ istnieje w nim równowaga pokryć osnowowych i wątkowych \begin{matrix} \frac{1 \quad}{\quad 1} \end{matrix}; wygląd tkaniny po obu stronach jest identyczny;
  • splot skośny „S” lub „Z” (np. czteronitkowy \scriptstyle R = 4) – może występować jako:
    • wątkowy  \begin{matrix} \frac{1 \quad}{\quad 3} \end{matrix};
    • osnowowy  \begin{matrix} \frac{3 \quad}{\quad 1} \end{matrix};
    • dwustronny  \begin{matrix} \frac{2 \quad}{\quad 2} \end{matrix};
  • splot atłasowy – może występować jako osnowowy (atłas) lub wątkowy (satyna); w niektórych opracowaniach rozdziela się te dwie odmiany splotu atłasowego i odmianę wątkową nazywa się splotem satynowym; prawidłowe zaprojektowanie splotu atłasowego jest dość skomplikowane.
Pochodne zasadniczych
Wygląd powierzchni tkaniny wykonanej w splocie skośnym łamanym – jodełka.
  • sploty rypsowe – pochodne splotu płóciennego: poprzeczny, podłużny, skośny „S” lub „Z”;
  • sploty panamowe – pochodne splotu płóciennego: regularny, nieregularny;
  • sploty skośne – pochodne splotu skośnego zasadniczego: łamany (jodełka), stromorządkowy, wielorządkowy, wzmocniony, krzyżykowy;
  • sploty atłasowe – pochodne splotu atłasowego zasadniczego: nieregularny, wzmocniony, cieniowany, wieloskokowy.

Różne kombinacje splotów dają możliwość uzyskania różnorodnych wzorów z żakardowymi włącznie.