Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie
The Open Society and Its Enemies
Autor Karl Popper
Miejsce wydania Nowa Zelandia
Język angielski
Data I wyd. 1945
Tematyka filozofia, socjologia
Data I wyd. polskiego 1987
Pierwszy wydawca polski Niezależna Oficyna Wydawnicza
Przekład Halina Krahelska
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie - dwutomowe dzieło filozofa nauki i twórcy teorii falsyfikacji Karla R. Poppera, opublikowane w 1945 r. będące krytyką totalitaryzmu, a w szczególności społecznych poglądów Platona, Hegla i Marksa.

Popper napisał to swoje najważniejsze dzieło z dziedziny nauk społecznych podczas II wojny światowej, na emigracji w Nowej Zelandii.

Quote-alpha.png
Widzę dziś jaśniej niż kiedykolwiek, że nawet największe kłopoty naszej ery wyrastają z czegoś, co jest tyleż godne podziwu i zdrowe, co niebezpieczne - a mianowicie z niecierpliwego pragnienia polepszenia losu bliźnich.

Tematyka[edytuj | edytuj kod]

Proper porównuje, wskazując istotne podobieństwa, filozofię Platona i Arystotelesa oraz nowożytną filozofię niemiecką Hegla i Marksa. Obie w jego mniemaniu są klasycznym przykładem historycyzmu, można je było przewidzieć, gdyż uzewnętrzniają niezmienne prawa dziejów. Proper nie odróżnia historycystycznego opisu przyszłości od naukowej przewidywalności. Cel dziejów jest odległy w czasie i przestrzeni, opisywany drobiazgowo, przez co nie ma możliwości wyobrażenia sobie doświadczenia kwestionującego jego realność. Historycyzm mówi o trybalizmie, dominacji szczepu, plemienia, państwa nad indywidualnością jednostki i uzależnieniu jej od siebie. Zarówno historycyzm jak i trybalizm zawarty jest w dziełach pisarzy antyku jak i u nowożytnych, niemieckich filozofów.

Platon zdaniem Proppera jest historycystą, wierzył bowiem, że "(...) prawo historycznego przeznaczenia, prawo upadku, może zostać złamane przez ludzką wolę opartą na mocy ludzkiego rozumu[1]", do czego potrzebne jest wstrzymanie wszelkich zmian politycznych. Przypisywał każdej, z natury skłonnej do upadku rzeczy w świecie, doskonałą i niezmienną rzecz znajdującą się w królestwie idei, form. Mając wgląd w to królestwo, można stworzyć warunki uniemożliwiające przeprowadzenie zmian. Innymi słowy Platon wierzył, że jego wiedza filozoficzna pozwoli stworzyć państwo, które ominie nieuchronny rozpad i postępująca degeneracja. To osobliwy historycyzm, dopuszczający możliwość wpływania na prawo przeznaczenia. Proper przekłada platoński wywód na język bardziej współczesny, nazywając te pomysły inżynierią społeczną.

Według Proppera, Platona łączy z Heglem i Marksem ideologiczne zaangażowanie w stworzenie świata, który miałby odpowiadać założonemu, filozoficznemu projektowi. Stworzył on zalążek idei totalitarnych, które w pełni rozwinęły się w XX wieku. Platon jest więc w jego oczach pierwszym wrogiem społeczeństwa otwartego a nawet sojusznikiem Stalina i Hitlera.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Popper, 1987, s. 42.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karl Popper: Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie. 1987.