Społeczność LGBT

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tęczowa flaga – symbol społeczności LGBT.

Społeczność LGBT – grupa społeczna, do której należą osoby określające siebie jako mniejszości seksualne: lesbijki, geje, biseksualiści i transseksualiści, w języku angielskim określana też wymiennie jako gay community lub LGBT community. W pojęciu szerszym niektórzy badacze w ostatnich latach używają tego terminu dla określenia także innych osób o nienormatywnej seksualności[1].

Zarys historii: płcie, gender, orientacje seksualne[edytuj | edytuj kod]

Zjawisko homoseksualizmu, hermafrodytyzm (patrz też: Obojnactwo) a zwłaszcza biseksualizmu, funkcjonowało od początku istnienia ludzkości[2]. Jakkolwiek współczesna nazwa LGBT, jako termin pojawiła się w literaturze fachowej stosunkowo niedawno, społeczność i zagadnienia związane z tą nazwą sięgają czasów antycznych. Temat ten opisany został w monumentalnej monografii opracowanej przez ponad stu naukowców z wielu czołowych uniwersytetów Ameryki Północnej i Europy[3]. Jednak dopiero w połowie XX w. zaczęto je postrzegać jako alternatywny i równorzędny względem heteroseksualizmu wariant seksualności[4][5]. Zmiana tej optyki bazowała nie tylko na wprowadzeniu obiektywnych badań empirycznych z zakresu psychologii[6][7], socjologii[8] czy antropologii[9], ale także aktywności politycznej i społecznej samych osób LGBT[10]. Umożliwiło to tym osobom wyjście z ukrycia i utworzenie regularnej społeczności[11], której znaczenie ulega rozszerzeniu i zyskuje coraz większą akceptację wśród heteroseksualnej części społeczeństwa[12]. 19 grudnia 2008 r. Zgromadzenie Generalne ONZ przyjęło pierwszą w swej historii rezolucję wzywającą państwa członkowskie do uznania i gwarancji swobodnego rozwoju dla społeczności LGBT[13]. Polska była jednym z sygnatariuszy tej rezolucji.

Jak wykazują badania antropologiczne[14], konstruowanie podziału na heteroseksualną większość i homoseksualną mniejszość nie jest obecne we wszystkich kulturach i epokach historycznych. Przykładem może być antyczna kultura europejska, w której uważano, że każdy ma potencjalne predyspozycje do uprawiania seksu z osobami tej samej i przeciwnej płci[15]. W związku z tym mówienie o społeczności LGBT w takich kulturach bywa traktowane przez niektórych badaczy za nieadekwatne. Nie wyklucza to jednak opisywania samego zjawiska homoseksualizmu i osób homoseksualnych – jako takich, które wchodziły wyłącznie lub przede wszystkim w związki z osobą tej samej płci[16]. Warto zaznaczyć, że prekursorskie prace na tematy seksualności w nowożytnych i współczesnych społecznościach prymitywnych napisał na początku XX w. polski antropolog Bronisław Malinowski[17].

Zdaniem niektórych teoretyków kultury[18], stworzenie późno-nowoczesnej społeczności LGBT jest sposobem manifestacji przekonania, że homoseksualizm czy biseksualizm to zjawiska znajdujące się w obrębie normy seksualnej na równi z heteroseksualizmem. Heteronormatywna kultura stara się wykluczyć mniejszości seksualne z dyskursu społecznego, udając, że nie uczestniczą one w dyskursie. Aby tego dokonać, posługuje się mechanizmami przemocy, mającymi na celu wywołać w osobach LGBT poczucie wstydu i osąd, że ich orientacja seksualna jest czymś mniej wartościowym lub wręcz diabolicznym. Przykładem tego były powszechnie używane pejoratywne określenia osób LGBT (pedał, faggot i inne). Grupy silnie konserwatywne organizowały polityczne akcje pozbawienia uprawnień cywilnych dla społeczności LGBT[19]. Społeczność LGBT prezentuje antytezę tego przekonania stwierdzając (w oparciu o źródła psychologiczne), że homoseksualizm jest zjawiskiem równorzędnym względem heteroseksualizmu. Przedstawiciele społeczności pokazują, że nie wstydzą się swojej orientacji seksualnej, np. poprzez organizowanie marszów Gay Pride (gejowskiej dumy). W ten sposób osoby te deregulują heteronormatywne założenie, że wśród uczestników dyskursu społecznego nie ma homoseksualistów, a on sam jest rodzajem degeneracji.

Konsolidacja społeczności LGBT sprawia, że staje się ona ważnym podmiotem, zauważanym na polu politycznym czy ekonomicznym. Partie polityczne określające siebie jako postępowe włączają w swe programy deklarację równouprawnienia osób LGBT – wychodząc w ten sposób naprzeciw postulatom społeczności[20]. Obserwuje się także zainteresowanie siłą nabywczą mniejszości seksualnych, uwidaczniające się poprzez tworzenie reklam skierowanych do lesbijek i gejów (zob. pink dollar), lub otwieranie gay-friendly obiektów gastronomicznych lub innych punktów usługowych[21][22]. Jak wykazują badania niektórych ekonomistów, wielkość społeczności LGBT w danym mieście koreluje z jego dynamiką rozwoju[23].

Inne zagadnienia badań społeczności LGBT[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Macedoński - przykład historycznych odwołań

Przy opisie wszelkiej społeczności lub grupy jednym z podstawowych narzędzi jest uporządkowanie i systematyzacja biografii osób z daną grupą związanych. Taka kategoryzacja biografii, zwłaszcza w stosunku do społeczności, które były, a w pewnych obszarach kulturowych dalej są, marginalizowane i prześladowane nasuwa pytania natury moralnej i historycznej. Tam, gdzie wiedza i badania historyczne wskazują na długie okresy penalizacji i zagrożenia bezpieczeństwa osób LGBT, brak często miarodajnych źródeł o orientacji seksualnej danej postaci. Pamiętać należy, że od czasów średniowiecza po czasy nam współczesne większość z tych osób nie ujawniała się wobec innych w obawie o bezpieczeństwo osobiste, bezpieczeństwo mienia, a w najłagodniejszej odmianie – ostracyzm socjalny. Badania historyków, a w dużej mierze też badaczy literatury opierają się wielokrotnie na źródłach pochodnych. Przykładem takiej kategoryzacji biografii mogą być prace historyków Luca Brissona z okresu antyku i Cristiana Berco z XVII wiecznej Hiszpanii[24][25], Najczęściej spotykane przykłady kategorii biograficznych w literaturze naukowej i opisach społeczności LGBT, jakie się dziś spotyka to:

  1. osoby, bez względu na ich orientację seksualną, które swą działalnością zawodową lub amatorską działały wewnątrz środowiska LGTB. A więc członkowie organizacji LGTB lub działający na rzecz tych organizacji i środowiska (np. politycy, aktywiści, naukowcy);
  2. twórcy literatury i innych dziedzin sztuki (bez względu na ich orientacje seksualne) o tematyce homoerotycznej lub zbliżonej do którejś z kategorii LGBT;
  3. osoby, które były (są) LGBT (lesbijki, geje, biseksualiści, transgenderyczni) i albo same tak się publicznie określają (self-outed), albo w przypadku osób nieżyjących, gdy istnieją na to wiarygodne źródła.

Ze względu na zasady prywatności oraz istniejące dalej w wielu krajach prawne i obyczajowe ostracyzmy, w kategoriach tych i literaturze podmiotu często nie podaje się nazwisk osób, które same się publicznie nie określiły jako LGBT. Charakterystyczny jest przykład znanej gwiazdy Hollywood, Rocka Hudsona, który był portretowany jako amant heteroseksualny, podczas gdy jego autentyczna orientacja seksualna była skrzętnie ukrywana przed opnią publiczną. Dopiero ciężka choroba (AIDS) upubliczniła jego autentyczne życie i wykazała fałszerstwa zorganizowanej propagandy przemysłu filmowego USA[26]. Olbrzymie zmiany światopoglądowe i rozwój tolerancji wobec rozmaitych mniejszości społecznych w ostatnich 20 latach spowodowały, że wiele tych ówczesnych tematów "tabu", jest dziś powszechnie dyskutowana, a następcy Rocka Hudsona w Hollywood często sami publicznie ogłaszają swoją przynależność do społeczności LGBT (patrz: sekcja Linki zewnętrzne).

Unikanie upubliczniania orientacji seksualnej osób, które same tego nie zrobiły dotyczy głównie osób żyjących lub zmarłych w niezbyt odległej przeszłości. Stąd otwarcie publikuje się dziś prace i studia historyczno-badawcze na temat orientacji LGBT znanych osób nieżyjących od dawna. Za przykłady służyć tu mogą takie postacie, jak: Leonarda da Vinci, Michała Anioła, Wiliama Szekspira, a z bardziej współczesnych: Witolda Gombrowicza, Jerzego Zawieyskiego i Jerzego Andrzejewskiego. Nie wszyscy historycy zgadzają się z wynikami a nawet podejmowaniem takich badań. Dla środowisk LGBT są one jednak niezwykle ważne ze względu na odzyskiwanie własnej tożsamości kulturowej i ciągłości historycznej. Często odwołania w badaniach historycznych, kulturowych do czasów antyku i legend mitycznych słuzy też odzyskiwaniu takiej ciągłości kulturowej. Postaciami często pojawiającymi się w twórczości artystycznej osób LGBT są m.in.: Aleksander Wielki, postacie legendarne, jak: Achilles i Patroklos, a nawet Gilgamesz i Enkidu oraz David.

Organizacja życia społeczności[edytuj | edytuj kod]

Przykładem współczesnej organizacji społeczności LGBT w dużych miastach jest powstawanie gay villages, czyli dzielnic gejowskich. Do najbardziej znanych należą: w Toronto w okolicach Church Street; w Nowym Jorku w pobliżu Greenwich Village; w Vancouverze tzw. West End; w San Francisco wokól Castro Street. Charakterystyczne dla tych rejonów jest wprowadzenie na stałe do krajobrazu miejskiego ikonografii gejowskiej w postaci publicznych znaków graficznych tj.: tęczowe flagi, bary, restauracje i kluby specyficznie przeznaczone dla klienteli LGBT, sklepy i inne punkty sprzedaży detalicznej i usług, które w swoich witrynach często afiszują się jako gay-friendly lub inne symbole graficzne związane ze społecznościa LGBT. Na ulicach tych dzielnic jest zjawiskiem normalnym widok spacerujących par tej samej płci, obok par płci przeciwnej, nie jest rzadkością publiczne okazywanie uczuć. Pod koniec XX w. jedną z najważniejszych form organizacji życia społeczności było zapoczątkowanie równouprawnienia par LGBT w prawie małżeńskim.

Information icon.svg Zobacz też: Gay village.

Organizacje i ruch LGBT[edytuj | edytuj kod]

Der Eigene – pierwszy homoseksualny periodyk, 1896

Istotną częścią życia społeczności jest organizowanie się w grupy, związki i stowarzyszenia o charakterze lokalnym, krajowym i międzynarodowym. W początkowej fazie organizowania się społeczności LGBT były to organizacje o wyraźnym charakterze protestu politycznego wobec opresji organów państwowych i ogólnej niechęci społeczeństwa heteronormatywnego wobec nowopojawiającego się partnera społeczno-politycznego w dyskursie politycznym i kulturowym. Pierwszą organizacją LGBT na świecie było COC Nederland powstałe w Holandii w 1946, ale istotnym impulsem do powstania ruchu na rzecz osób LGBT i organizowania się społeczności LGBT na szerszą skalę były zamieszki Stonewall w Nowym Jorku w 1969 roku. Tuż po tym wydarzeniu powstał m.in. Gay Liberation Front, którego strony archiwalne podsumowują genezę Gay Liberation w ten sposób:

Przed Stonewall byliśmy określani przez religie jako grzesznicy, przez prawo jako kryminaliści, przez medycynę jako chorzy. Dopiero przez zapoczątkowanie gejowskiego ruchu wyzwolenia udało się nam połączyć, samookreślić i stworzyć opozycję wobec tych instytucji, które prześladowały nas przez wieki.

Gay Liberation Front


W latach następnych powstał cały szereg najrózniejszych organizacji reprezentatywnych dla społeczności LGBT. Sa wśród nich czysto profesjonalne, zrzeszające osoby o podobnym zawodzie (np. lekarze LGBT[27]), stowarzyszenia oparte na zainteresowaniach i hobby (np. Medialny Program Sportowy LGBT[28]) i aktywne na arenie politycznej (np. ogólnoamerykańska Federacja Równości (Equality Federation)[29] czy Human Rights Campaign będąca political action committee).

W Polsce po odzyskaniu suwerenności w 1989 powstał szereg organizacji LGBT; pierwszą z nich był Warszawski Ruch Homoseksualny. W 2006 ukazała się książka Ireneusza Krzemińskiego opisująca polski ruch na rzecz osób LGBT[30].

Information icon.svg Zobacz też: Organizacje LGBT.

Przypisy

  1. Jonathan Alexander, Karen Yescavage Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others, Haworth Press 2004, przedruk 2008-07-05, ISBN 1-56023-287-0
  2. Michel Foucault The History of Sexuality, t. 1 An Introduction, s. 43, tłum. z fr. Robert Hurley, Vintage Books, Nowy Jork 1988-1990, ISBN 0-394-75122-1
  3. Robert Aldrich, Garry Wotherspoon (opr.) Who's Who in Gay and Lesbian History, s. 528, Routledge, Londyn 2001, ISBN 0-415-15982-2
  4. Joanne DiPlacido Minority stress among lesbians, gay men and bisexuals: A consequence of heterosexism, homophobia, and stigmatization, w: Gregory Herek (opr.) Psychological perspectives on lesbian and gay issues, t. 4 Stigma and sexual orientation: Understanding prejudice against lesbians, gay men, and bisexuals (ss. 138-159), Thousand Oaks, CA, Sage Publications, Londyn 1998, ISBN 0-8039-5385-2
  5. Michael W. Ross The relationship between life events and mental health in homosexual men, "Journal of Clinical Psychology", nr 46/1990, ss. 402-411
  6. Ritch C. Savin-Williams Verbal and physical abuse as stressors in the lives of lesbian, gay male, and bisexual youths: Associations with school problems, running away, substance abuse, prostitution, and suicide, "Journal of Consulting and Clinical Psychology" nr 62/1994, ss. 261-269
  7. John C. Gonsiorek The empirical basis for the demise of the illness model of homosexuality, w: John C. Gonsiorek i James D. Weinrich (opr.) Homosexuality: Research implications for public policy, ss. 115-136, Sage Publications, Newbury Park 1991, ISBN 0-8039-4244-3
  8. American Sociological Association: ASA Resolution on Marriage
  9. Statement on Marriage and the Family
  10. Instytut Stosowanych Nauk Społecznych, Uniwersytet Warszawski
  11. Krystyna Slany, Beata Kowalska, Marcin Śmietana i.in. Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna, Nomos, Kraków 2005, ISBN 83-88508-74-1
  12. Louis Crompton Homosexuality and Civilization, Harvard University, Cambridge 2003, ISBN 0-674-01197-X
  13. UN Statement on Sexual Orientation and Gender Identity
  14. Ewa Nowicka Świat człowieka – świat kultury, s. 318–319, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, ISBN 83-01-14761-X
  15. Kenneth J. Dover Greek Homosexuality, Gerald Duckworth & Co. Ltd. 1979, ISBN 0-674-36261-6
  16. David Cohen Law, Sexuality, and Society: The Enforcement of Morals in Classical Athens Cambridge University Press, Cambridge – Nowy Jork 1999, ISBN 0-521-37447-2
  17. Zwyczaj i zbrodnia w społeczności dzikich oraz Seks i stłumienie w społeczności dzikich
  18. Judith Butler Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, Routledge, Nowy Jork 1999, ISBN 0-415-92499-5
  19. Działalność Anity Bryant w USA
  20. Partia Zielonych w Wlk. Brytanii
  21. American Airlines, Gej-wakacje
  22. http://communitymarketinginc.com/mkt_int_gld.php | Badania rynku LGBT
  23. Richard Florida The Flight of the Creative Class. The New Global Competition for Talent, 2005, HarperBusiness, HarperCollins, ISBN 0-06-075691-8
  24. Luc Brisson Sexual Ambivalence, University of California Press, Berkeley 2002, ISBN 0-520-22391-8
  25. Cristian Berco Sexual hierarchies – Public status – Men, Sodomy and Society in Spain's Golden Age, University of Toronto Press, Toronto 2007, ISBN 978-0-8020-9139-0
  26. Rock Hudson, biografia
  27. Locate LGBT-Friendly Doctors, Counselors, Hotlines - LGBT Health Channel
  28. GLAAD
  29. Equality Federation
  30. Interalia - recenzja

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]