Sporysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy grzyba. Zobacz też: wieś o tej nazwie w województwie pomorskim oraz Sporysz (dzielnica Żywca).
Sporysz w kłosie żyta.
Sporysz w ziarnach żyta

Sporysz (sporysz zbóż) – przetrwalnik (łac. Secale cornutum) pasożytniczego grzyba buławinki czerwonej (łac. Claviceps purpurea) z rodziny gruzełkowatych (Hypocreaceae). Grzyb ten atakuje zboża, np. żyto, jęczmień, pszenicę i ryż[1].

Sporysz zawiera wiele alkaloidówergotaminę, ergobazynę, ergotoksynę, aminokwasy: tyrozynę, tryptofan, histydynę, leucynę, kwas asparaginowy, betainę i aminy biogeniczne: histaminę i tyraminę, i inne.

Dawniej domieszka sklerot (przetrwalników) sporyszu w ziarnach zbóż i dalej w mące stosowanej do spożycia była przyczyną halucynacji, przykurczów mięśni, prowadzących z powodu niedokrwienia do martwicy tkanek (w szczególności kończyn). Zatrucie było określane jako "ogień świętego Antoniego" (obecnie stosuje się termin "ergotyzm"), w 944 r. spowodowało zgon 40 tys. ludzi[2]. Był i jest również stosowany jako środek wczesnoporonny i przeciwmigrenowy. Obecnie sporysz prawie nie występuje w zbożach dzięki programom ochrony roślin i oczyszczeniu materiału siewnego.

Dziś wykorzystuje się go przy produkcji LSD, jako źródło ergotaminy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1996, s. 76. ISBN 83-214-0140-6.
  2. W. Migdał. Od zatruć pokarmowych do bezpiecznej żywności .. „Przegląd hodowlany”, s. 22-27, 2010. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • HW. Eisfelder. Secale cornutum and the hallucinogenic drugs.. „J Am Inst Homeopath”. 60 (5). s. 143-8. PMID 5630444. 
  • PW. van Dongen, AN. de Groot. History of ergot alkaloids from ergotism to ergometrine.. „Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol”. 60 (2), s. 109-16, Jun 1995. PMID 7641960.