Sprawa tajnych więzień CIA w Europie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Tajne więzienia CIA w Europiewięzienia, znajdujące się w niektórych krajach europejskich, również w Polsce[1], służące do nielegalnego przetrzymywania osób podejrzanych przez rząd USA o terroryzm.

Sprawa zaczęła się od artykułu Dany Priest w Washington Post[2], w której został opisany system tajnych więzień CIA i oskarżyła niewymienione z nazwy "kraje wschodnioeuropejskie" o goszczenie nielegalnych więzień. Jednocześnie gazeta przyznała, że kraje te pozostały anonimowe na skutek nacisków ze strony Białego Domu[3][4]. Następnego dnia Tom Malinowski z nowojorskiego oddziału Human Rights Watch ogłosił, że tymi krajami są Polska i Rumunia[5]. Sprawa tajnych więzień wywołała duże poruszenie na świecie i w Polsce.

Śledztwo Rady Europy[edytuj | edytuj kod]

4 listopada 2005 roku przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy René van der Linden ogłosił, że zgromadzenie spróbuje wyjaśnić sprawę. 7 listopada szwajcarski senator i były prokurator Dick Marty został mianowany szefem komisji mającej wyjaśnić zarzuty. 25 listopada Marty ogłosił, że będzie próbował zweryfikować zarzuty m.in. przez porównanie obrazów satelitarnych z okresu działalności rzekomych więzień z Centrum Satelitarnego UE, jak również szczegóły lotów, które miało wykonywać CIA z europejskiej agencji kierowania ruchem lotniczym Eurocontrol.

24 stycznia 2006 roku w raporcie ze śledztwa stwierdził, że jest mało prawdopodobne, by rządy europejskie nie wiedziały o nielegalnej działalności CIA w Europie[6]. Ogłosił także, że uzyskał wszystkie dane, o które prosił z europejskiego centrum satelitarnego i lotniczego. 7 czerwca 2006 roku ogłosił ostateczny raport ze śledztwa[7], w którym twierdzi, że zdemaskował światową pajęczynę, która służyła CIA do sekretnego i nielegalnego przewożenia i przetrzymywania więźniów podejrzanych o terroryzm, a w której dobrowolnie uczestniczyło 14 państw-członków Rady Europy. 27 czerwca 2007 Zgromadzenie Parlamentarne uchwaliło nowy raport[8][9].

Według nowego raportu Rady Europy, CIA miała w latach 2003-2005 tajne więzienia w Polsce i Rumunii, w których przetrzymywano osoby podejrzane o terroryzm. Rzecznik polskiego MSZ twierdzi, że nie było tajnych baz w Polsce. Rzecznik koordynatora do spraw służb specjalnych twierdzi, że polskie władze nie chcą komentować raportu przed jego oficjalną publikacją[10].

Śledztwo Parlamentu Europejskiego[edytuj | edytuj kod]

Również Parlament Europejski w 2007 r. postanowił zająć się tą sprawą. Powołano w tym celu komisję o nazwie "Rzekome wykorzystanie krajów europejskich przez CIA do transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów". Przed komisją zeznawała była pełnomocniczka lotniska Mariola Przewłocka, która potwierdziła, że w Szymanach (woj. warmińsko-mazurskie) lądowały samoloty. W 2011 r. Parlament debatował nad raportem Amnesty International[11].

Sprawa udziału Polski w zbrodni[edytuj | edytuj kod]

W swoim raporcie z 7 czerwca 2006 roku, Dick Marty twierdzi, opierając się w dużej mierze na doniesieniach ABC News, Washington Post i Toma Malinowskiego z Human Rights Watch, że więzienia w Polsce i Rumunii istniały i zostały zlikwidowane dopiero po publikacji Dany Priest. Miało w nich być przetrzymywanych m.in. 11 więźniów, których poddawano tzw. enhanced interrogation techniques, które w nazewnictwie CIA oznacza formę tortur.

Jednym z przetrzymywanych miał być Chalid Szejk Mohammed, uważany za głównego organizatora zamachu na World Trade Center. Podczas pobytu w Polsce został ok. 180[12][13] razy poddany torturze polegającej na kontrolowanym topieniu (ang. waterboarding). Przesłuchania miał prowadzić były specjalista CIA od karteli narkotykowych Deuce Martinez. Według Scotta Share z Timesa tajne więzienie było zlokalizowane w Ośrodku Szkolenia Agencji Wywiadu w Starych Kiejkutach[14], [15].

Miejscem, w którym lądowały samoloty służące do transportu więźniów i Amerykanów, było lotnisko w Szymanach, poszlaką wskazującą na to jest brak lotów CIA w polskich rejestrach, podczas gdy znajdują się one w rejestrach krajów sąsiednich i europejskiej agencji Eurocontrol. Innym dowodem są zeznania byłej pełnomocnik lotniska. Także we wrześniu 2008 r. dwaj anonimowi funkcjonariusze Agencji Wywiadu potwierdzili lokalizację w wywiadzie prasowym dla Dziennika. Jeden z nich potwierdził, że między 2002 a 2005 rokiem CIA przetrzymywała podejrzanych przez USA o terroryzm w OS AW w Starych Kiejkutach.

Według brytyjskiej organizacji Reprieve oraz na podstawie materiałów sądowych z pozwu o zapłatę wniesionego przez Richmor Aviation i SportsFlight, loty te były organizowane przez amerykańską firmę Dyncorp z siedzibą w Wirginii, która się potem połączyła z Computer Sciences Corporation [16] [17].

Niektóre media ogłosiły, że są w posiadaniu dowodów lądowania amerykańskich samolotów, m.in. wykazu operacji startów i lądowań na lotnisku w Szymanach i książki ruchowej lotniska w Szymanach z lat 2002 i 2003[18]. Obaj prezesi firmy zarządzającej lotniskiem w Szymanach, Jerzy Kos i Tomasz M. Starowieyski, mają powiązania z amerykańskimi służbami specjalnymi[19].

Rada Ministrów Kazimierza Marcinkiewicza oficjalnie zaprzeczała istnieniu takich nielegalnych więzień łamiących Konstytucję RP i prawa człowieka (Prezes Rady Ministrów K. Marcinkiewicz utrzymał klauzulę ściśle tajne na informacje o tej sprawie). Śledztwo prokuratury w Szczytnie w sprawie utrudniania odprawy celnej przez lądujące w Szymanach samoloty zostało umorzone, z braku danych dostatecznie potwierdzających popełnienie przestępstwa[potrzebne źródło]. Nieoficjalnie dlatego, że nie zwolniono urzędników z tajemnicy[20].

Potwierdzenie istnienia więzienia[edytuj | edytuj kod]

Wg Gazety Wyborczej były prezydent Aleksander Kwaśniewski potwierdził ich istnienie w wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" w 2012 r. W wywiadzie miał stwierdzić, że "Oczywiście, że wszystko działo się za moją wiedzą. Prezydent i premier (wówczas Leszek Miller) godzili się na współpracę wywiadowczą z Amerykanami(...)". Do sprawy więzień nawiązał ponownie w rozmowie dla TVN24 z 30 stycznia 2014 r. Zaprzeczył tym razem ich istnieniu, przyznając jednak że baza w Kiejkutach została czasowo udostępniona amerykańskim służbom specjalnym. Dopytywany, zaznaczył, że nie wie, co działo się na jej terenie. "Odpowiedzialność za to, co było wewnątrz bazy ponosi strona amerykańska"-podkreślił.[21]

Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu odrzucił wniosek Rady Ministrów kierowanej przez Donalda Tuska o utajnienie rozprawy w tej sprawie, zaplanowanej na 2 i 3 grudnia 2013.[22]

Deputowany do PE J. Pinior ujawnił niektóre fakty związane z więzieniami[23]. Sprawa nie będzie kierowana przed Trybunał Stanu.[potrzebne źródło]

Polskie śledztwo[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2008 roku Prokuratura Okręgowa w Warszawie wszczęła postępowanie, przekazane następnie do Biura ds. Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej, dotyczące podejrzenia popełnienia przestępstwa w związku z działalnością CIA na terenie Polski[24] [25]. Śledztwo jest prowadzone bardzo przewlekle.[potrzebne źródło]

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu[edytuj | edytuj kod]

24 lipca 2014 roku ogłoszono wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie tajnych więzień CIA w Polsce. Rozpatrując skargę Palestyńczyka Abu Zubajda i Saudyjczyka Abd al-Rahim al-Nashiria, którzy mieli być przetrzymywani i torturowani w tajnym więzieniu w Starych Kiejkutach, Trybunał stwierdził, opierając się na zeznaniach świadków, ekspertów i dowodach pochodzących z kilku międzynarodowych dochodzeń, że zarzuty skarżących dotyczące ich przetrzymywania na terenie Polski, zostały udowodnione. Sędziowie uznali, że Polska wiedziała o celach i specyfice działań CIA na swoim terytorium. Współpracowała z Amerykanami w ich nielegalnych działaniach, zezwalając im na korzystanie z polskiej przestrzeni powietrznej, zabezpieczając operacje CIA od strony logistycznej, zapewniając Amerykanom niezbędne usługi, a także zawierając specjalne porozumienia w kwestii bezpieczeństwa, dotyczące procedur lądowania maszyn CIA, przemieszczania się pracowników CIA wraz z więźniami w Polsce. Polska zabezpieczała też samą bazę w Starych Kiejkutach. Trybunał zarzucił Polsce prowadzenie nieskutecznego i przewlekłego śledztwa w tej sprawie. Władze w Warszawie zostały też obarczone odpowiedzialnością za to, że nie zapobiegły na swoim terytorium torturom i nieludzkiemu traktowaniu skarżących oraz za sam fakt przyzwolenia na więzienie skarżących w Polsce. Sędziowie wskazali na złamanie przez Polskę artykułów konwencji mówiących o prawie do życia, prawie do rzetelnego procesu sądowego w związku z wywiezieniem skarżących z terytorium Polski do kraju, gdzie mogą być zagrożeni karą śmierci. Trybunał uznał, że Polska naruszyła też artykuł 8. konwencji, mówiący o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Obaj skarżący mają otrzymać odszkodowanie od polskiego rządu po 100 tysięcy euro, a Abu Zubajda - dodatkowo 30 tysięcy euro za koszty i wydatki związane ze sprawą [26]. Były premier, Leszek Miller określił go jako "niesprawiedliwy" i "oparty na pomówieniach"[27].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. CIA w Szymanach: dowody. [dostęp 2009-10-03].
  2. Dana Priest, CIA Holds Terror Suspects in Secret Prisons, Washington Post, 2 listopada 2005, [1]
  3. Czat z Daną Priest na stronie WWW Washington Post, [2]
  4. Howard Kurtz: Bush Presses Editors on Security, Washington Post, 26 grudnia 2005, [3]
  5. Secret Prisons in Poland and Romania?, DW-World, 4 listopada 2005 [4]
  6. Investigator Says US Exported Torture Via Europe, DW-World, 24 stycznia 2006, [5]
  7. Oficjalny raport końcowy ze śledztwa Dicka Marty'ego dla Rady Europy, [6] (HTML), [7] (PDF), Mapa połączeń jakie miała realizować CIA: [8] (JPEG)
  8. Chronologia śledztwa według internetowego serwisu Rady Europy [9]
  9. Dokument przyjęty przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy
  10. Raport RE: czołowi członkowie Al-Kaidy przetrzymywani w Polsce
  11. Parlament Europejski o tajnych więzieniach CIA w Europie (pol.). UniaEuropejska.org, 28 stycznia 2011. [dostęp 2011-01-31].
  12. Helsińska Fundacja Praw Człowieka
  13. Podtapiano tylko najważniejszych terrorystów, w: Gazeta Wyborcza z 21-04-2009; on-line: [10]
  14. Szejk w Kiejkutach, Polityka, nr 26, 28 czerwca 2008
  15. New York Times
  16. Reprieve—Huge stash of rendition documents reveal how the CIA covered its tracks
  17. BBC News - US court case reveals CIA rendition details
  18. Mariusz Kowalewski: Są dowody...
  19. Portal Gazeta.pl "Dziwne losy dyrektorów lotniska w Szymanach"
  20. Mariusz Kowalewski: Politycy nie pozwolili śledczym tropić lotów CIA
  21. http://wyborcza.pl/1,75478,15365172,Kwasniewski__nie_bylo_wiezien_CIA__Za_to_co_dzialo.html#ixzz2rvxle9bV
  22. http://wyborcza.pl/1,75478,14954635,Rozprawa_o_wiezieniach_CIA_w_Polsce_bedzie_jawna.html
  23. http://wyborcza.pl/1,76842,11971786,Pinior__W_polskiej_firmie_zamowiono_klatke_dla_wiezniow.html
  24. Wojciech Czuchnowski: Giertych inspiruje śledztwo w sprawie więzień CIA, Gazeta Wyborcza
  25. Amnesty International: Odtajnić śledztwo w sprawie tajnych więzień CIA w Polsce, 30 lipca 2010
  26. http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/465332,trybunal-praw-czlowieka-w-sprawie-wiezien-cia-w-polsce.html
  27. http://wiadomosci.wp.pl/kat,59154,lbid,8101,title,Leszek-Miller-o-wyroku-ws-wiezien-CIA-orzeczenie-Trybunalu-jest-niesprawiedliwe-i-niemoralne,wid,16777353,wiadomosc.html

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]