Srebrna Góra (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Srebrna Góra
Herb
Herb Srebrnej Góry
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat ząbkowicki
Gmina Stoszowice
Liczba ludności 1500
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-215
Tablice rejestracyjne DZA
SIMC 0855500
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Srebrna Góra
Srebrna Góra
Ziemia 50°34′34″N 16°39′46″E/50,576111 16,662778Na mapach: 50°34′34″N 16°39′46″E/50,576111 16,662778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Srebrna Góra (niem. Silberberg, dial. Selberbarg[1]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Stoszowice.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość posiada zabudowę małomiasteczkową, rozciągniętą wzdłuż stromej doliny. Położona jest na wysokości od około 400 m n.p.m. do około 600 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie - Góra warowna 686 m n.p.m.) w głębokiej, wąskiej dolinie oddzielającej Góry Sowie od Gór Bardzkich, gdzie od początku XVIII wieku wydobywano srebro.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość powstała w XIV wieku jako osada górnicza wykorzystująca okoliczne złoża srebra. Prawa miejskie uzyskała 25 czerwca 1536 r. na mocy przywileju książąt ziębickich - Joachima, Henryka, Jana i Jerzego II. Po rozkwicie miasta na początku XVI wieku eksploatacja złóż zaczęła być nieopłacalna, w związku z czym po wojnie trzydziestoletniej zaniechano jej, a samo miasto podupadło.

W rezultacie porażki Austrii w pierwszej wojnie śląskiej miasteczko wraz z większością Śląska weszło w skład Prus, a pobliska przełęcz uzyskała pierwszorzędne znaczenie strategiczne dla obrony prowincji przed ewentualnym rewanżem austriackim. W 1765 rozpoczęto tu budowę górskiej twierdzy wraz z koszarami, ukończoną w 1778 r.. Polskojęzyczny dokument z 1750 r. wymienia miejscowość pod nazwą Sylberberga[2]. Również Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje jedynie nazwę Silberberg, bez słowiańskiego odpowiednika, za to z nazwą łacińską Argyrium[3]. Polską nazwę Srebrna Góra w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[4]

W 1900 r. miasteczko uzyskało dostęp do Kolei Sowiogórskiej, a w 1908 r. do Ząbkowickiej Kolei Powiatowej.

W 1945 r. miejscowość została włączona do Polski. Początkowo nazwano ją Srebrnogóra[5], potem ustalono nazwę Srebrna Góra, co stanowiło tłumaczenie dotychczasowej nazwy niemieckiej. Nowa administracja zakwalifikowała niewielkie miasteczko do rzędu wsi. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

Przęsło wiaduktu sowiogórskiej kolejki zębatej
  • miasto
  • kościół par. pw. śś. Piotra i Pawła, z l. 1729-31, 1808 r.
  • d. plebania, ul. Lenina 6, po 1730 r.
  • kościół ewangelicki, z 1592 r., 1695 r.
  • twierdza, z l. 1763-1777, wznosi się nad Srebrną Górą i Przełęczą Srebrną, strzegła przejście przez przełęcz do Kotliny Kłodzkiej, składa się z sześciu fortów oraz szeregu leśnych umocnień i bastionów, jeden z najciekawszych obiektów architektury militarnej w Polsce, znacznie większa od twierdzy kłodzkiej, wybudowana przez Fryderyka II po Wojnie siedmioletniej. Jest to największa górska twierdza w Europie. Obecnie w Srebrnej Górze znajduje się plenerowa wystawa broni ciężkiej z okresu II wojny światowej. Z korony twierdzy rozpościera się widok na Sudety (m. in.: Góry Sowie i Bardzkie). Przypuszczano, że Srebrna Góra to miejsce ukrycia ładunku kilkudziesięciu ciężarówek, które w marcu 1945 roku wprowadzono do twierdzy, w okolicy fortu zwanego przez Niemców Strohhaube tj. baterii kazamatowych w fortach na wzgórzach Chochoł Wielki i Chochoł Mały[potrzebne źródło].. Nie wiadomo, co przywieziono do twierdzy, ale przypuszcza się, że najprawdopodobniej były to dzieła sztuki pochodzące z wielkiej składnicy w pobliskim Kamieńcu Ząbkowickim, gdzie Niemcy od 1942 roku, po zbombardowaniu przez aliantów Kolonii, zwozili skarby kultury z terenu Dolnego Śląska - przede wszystkim z Wrocławia - aby uchronić je przed skutkami nalotów[potrzebne źródło]:
    • fort główny „Donżon”
    • reduta i bateria „Chochoł Wielki”
    • bateria „Chochoł Średni”
    • fort i luneta „Chochoł Mały”
    • schron Bramy Polowej
    • fort Rogowy I
    • fort „Wysoka Skała”
    • fort „Ostróg”
  • Villa Hubertus, dawne schronisko „Pod Fortami”, ul. Kręta 2, z XIX/XX w.
  • dom, ul. Letnia 30, z poł. XVIII w.
  • sztolnia nr 2, w d. kopalni srebra
  • budowle inżynierskie sowiogórskiej kolejki zębatej, trasy wybudowanej na początku XX w. Najciekawszy jej odcinek biegnie pomiędzy dwoma ogromnymi wiaduktami - zastosowano tam trzecią szynę wspomagającą lokomotywę na trudnych podjazdach. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku wskutek wielkiego kryzysu kolejka została zlikwidowana:
    • wiadukt Żdanowski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • wiadukt srebrnogórski, murowano-betonowy, z 1901 r.
    • most wiszący, stalowy, z 1903 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W chwili obecnej Srebrna Góra rozwija się dzięki turystyce. Corocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów odwiedza twierdzę. Funkcjonuje dobrze rozwinięta baza noclegowa[potrzebne źródło]; w ostatnich latach odremontowano dawne zabytkowe schronisko PTTK które przyjęło teraz swoją historyczną nazwę Villa Hubertus. Obiekt funkcjonuje jako pensjonat i restauracja. Także dawne koszary zostały częściowo zaadaptowane dla potrzeb turystów.

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dialekt kłodzki w śląskiej testowej Wikipedii
  2. Dokument pruski z 1750 roku
  3. Silberberg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.24.
  5. Spis stacyj i przystanków Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Wrocławiu, Wrocław 1945, s. 20
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6.11.2012]. s. 242,243.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]