Stąporków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stąporków
Panorama centrum Stąporkowa
Panorama centrum Stąporkowa
Herb
Herb Stąporkowa
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat konecki
Gmina Stąporków
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1967
Burmistrz Dorota Łukomska
Powierzchnia 10,94[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

6110[1]
559 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 41
Kod pocztowy 26-220
Tablice rejestracyjne TKN
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Stąporków
Stąporków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stąporków
Stąporków
Ziemia 51°08′21″N 20°33′10″E/51,139167 20,552778
TERC
(TERYT)
3263405084
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 132a
26-220 Stąporków
Strona internetowa
BIP
Panorama dzielnicy Stąporków-Wołów

Stąporków – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba władz miejsko-wiejskiej gminy Stąporków. Miejscowość leży nad rzeką Czarną Konecką i jej dopływem Młynówką.

Miejscowość otrzymała prawa miejskie w 1967 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego. W styczniu 2012 r. Stąporków miał 6110 mieszkańców[1].

Miasto jest podzielone na kilka dzielnic (obręby): Wołów, Plac Wolności, Centrum (osiedle Żeromskiego, osiedle Leśne, XXX-lecie), Koprusa, Sadykierz, Nieborów. Głównymi ulicami są: Piłsudskiego oraz Konecka.

Na terenie miasta i gminy Stąporków znajduje się podstrefa Specjalnej Strefy Ekonomicznej Starachowice, obejmująca obszar 34,1 ha i zagospodarowana w ponad 70%[2].

Przez miasto przechodzi szlak turystyczny czerwony czerwony szlak turystyczny z rezerwatu przyrody Diabla Góra do Łącznej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość należała do ważnych ośrodków przemysłowych Zagłębia Staropolskiego[3]. Początkiem Stąporkowa było powstanie w tym miejscu w połowie XVI w. kuźnicy Stąpor. Jej nazwa pochodziła prawdopodobnie od nazwiska właściciela. W latach 1738–1739 powstał tu wielki piec wybudowany przez kanclerza Jana Małachowskiego. W 1781 miejscowe zakłady zwiedzał hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, zasłużony dla rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku. W miejscowości w XVIII wieku znajdował się duży kompleks zakładów żelaznych. Piec w Stąporkowie produkował wówczas 130 cetnarów surówki tygodniowo, tj. więcej niż podobne zakłady górnośląskie[4]. Rudę żelaza dostarczano z kilku kopalni usytuowanych od zakładów od 1/4 do 1 mili[3].

W 1838 rodzina Małachowskich rozbudowała i unowocześniła zakład. Stary wielki piec został zastąpiony przez dwa nowocześniejsze. W latach 1876 i 1895 miały miejsce kolejne modernizacje. Zakład przestawiono na paliwo koksowe. Powstała prażalnia rud z ośmioma piecami oraz 2 żeliwiaki. W samym zakładzie pracowało wówczas 300 robotników[4]. W kopalniach rudy dostarczających surowca 500 kolejnych[4].

Pomimo zniszczeń i rekwizycji urządzeń z czasów I wojny światowej, zakład pracował do 1938 r., w latach 20. XX wieku zrezygnowano z wytopu żelaza z rudy na rzecz odlewni żeliwa, a zabudowania przetrwały do 1945, kiedy zniszczone zostały w czasie ciężkich walk o miasteczko[4]. W starych mapach i zdjęciach można znaleźć nazwę miejscowości jako „Stomporków”.

Po II wojnie światowej miejscowy przemysł odbudowano. Jako pierwsze uruchomiono kopalnie rudy (Stara Góra, Edward i inne). W późniejszym okresie powstała odlewnia żeliwa, która w 1961 zatrudniała 1100 osób[4]. Liczba ludności Stąporkowa wzrosła z 700 w 1946 do 3472 w 1961[4].

W 1967 Stąporków uzyskał prawa miejskie.

Rodzina Gutów[edytuj | edytuj kod]

Pomnik przy ul. Gutów na terenie dawnej wsi Koprusa (obecnie w granicach miasta Stąporków) na polanie pomiędzy zabudowaniami mieszkalnymi. Murowany w formie prostokątnej ściany, ze ściętym, uskokowym daszkiem, na betonowej podstawie, w ogrodzeniu z łańcucha w żelaznych rurkach.

Podczas zwalczania oddziału mjr Henryka Dobrzańskiego „Hubala” na początku kwietnia 1940 r. Niemcy zamordowali w lesie serbinowskim Mariana Guta, niespełna 18-letniego chłopca walczącego w tych oddziałach. Dnia 6 kwietnia 1940 roku żandarmi zamordowali całą rodzinę jeńca: ojca, matkę i dwójkę rodzeństwa, paląc zwłoki wraz z zabudowaniami. Pomnik upamiętnia tamte tragiczne wydarzenia, zaś symboliczna mogiła rodziny Gutów znajduje się na cmentarzu w Niekłaniu.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Szkoły i Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Przedszkole w Stąporkowie
  • Punkt Przedszkolny w Stąporkowie
  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 2
  • Gimnazjum
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kosciół pw. Wniebowięcia Najświętszej Marii Panny w Stąporkowie

Parafia rzymskokatolicka[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Sport w Stąporkowie[edytuj | edytuj kod]

Stadion MKS-u Stąporków

MKS Stąporków (Miejski Klub Sportowy Stąporków) – polski klub sportowy ze Stąporkowa powstały w 1948 roku, jako Stal Wołów. W 1957 roku przyjął nazwę RKS Stąporków. Najbardziej znanymi piłkarzami MKS-u byli: Jan Czarnecki, Kazimierz Słoka, Sławomir Łyczkowski, Tadeusz Lewandowski, Mirosław Piątek, Piotr Jedynak, Adam Piwowarski, Zbigniew Malicki, Andrzej Zieliński oraz Jacek Pęczkowski. Kilku wychowanków klubu odnotowało występy w drugiej lidze. Byli to m.in.: Andrzej Zieliński (Broń Radom), Jan Czarnecki (Korona Kielce) oraz Zbigniew Malicki (Star Starachowice). W 1991 roku klub został rozwiązany ponieważ z finansowania zespołu wycofały się zakłady pracy. W 1995 roku dzięki grupie zapaleńców w Stąporkowie ponownie zagościł ligowy futbol.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. [dostęp 2014-12-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-20)].
  2. Informacje na stronie SSE Starachowice. sse.com.pl. [dostęp 2014-12-08].
  3. 3,0 3,1 Witold Kula: Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku, tom 2. Warszawa: PWN, 1956, s. 479.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967, Tom I, str 545–546.
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 16 stycznia 2015.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Pazyra: Miasta polskie w Tysiącleciu. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1965–1967.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]