Stadion Dziesięciolecia

Panorama Stadionu w (2007)

Stadion Dziesięciolecia
Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Lata budowy	sierpień 1954 − lipiec 1955
Data otwarcia	22 lipca 1955
Data zamknięcia	6 września 2008
Właściciel	Skarb Państwa
Klub	Reprezentacja Polski Gwardia Warszawa Legia Warszawa Polonia Warszawa
Inauguracja	22 lipca 1955
Pojemność	71 008 miejsc (oficjalnie)
Rekordowa frekwencja	ok. 100 000 widzów mecz lekkoatletyczny Polska - USA (1–2 sierpnia 1958)
Wymiary boiska	105x68
Oświetlenie	tymczasowe
Nawierzchnia	trawiasta, żużlowo-granitowa
Położenie na mapie Warszawy Stadion Dziesięciolecia
52°14′21″N 21°02′44″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Stadion Dziesięciolecia (oficjalna nazwa: Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego) - wielofunkcyjny stadion piłkarsko - lekkoatletyczny w Warszawie istniejący w latach 1955-2008. Był obiektem olimpijskim z pełnowymiarowym boiskiem do piłki nożnej oraz 8-torową bieżnią lekkoatletyczną o długości 400 metrów. Posiadał odkryte trybuny z drewnianymi ławkami mieszczącymi 71,008 osób, choć w czasach największych imprez masowych zasiadało na nich prawie 100,000 widzów. Stanowił własność Skarbu Państwa (w zarządzie Centralnego Ośrodka Sportu). W latach 1989-2008, wykorzystywany jako największe targowisko w Europie (Jarmark Europa oraz Centrum Hurtowo Detaliczne Stadion). Zamknięcie stadionu uwieńczyły zawody motocrossowe Red Bull X-Fighters. W jego miejscu powstał Stadion Narodowy.

Historia

Samospalenie Ryszarda Siwca na trybunach stadionu 8 września 1968.

Tablica upamiętniająca śmierć Ryszarda Siwca, która znajdowała się na koronie stadionu.

Ostatni dzień handlu na Stadionie.

Światła nad Stadionem, próba przed Red Bull X-Fighters.

Zakończony handel

Zakończony handel

Zakończony handel

Wstępna koncepcja budowy nowego obiektu sportowego w Warszawie pojawiła się na początku lat 50 XX wieku. W 1953 Stowarzyszenie Architektów Polskich zorganizowało konkurs architektoniczny na stadion olimpijski dla stolicy. Wygrał go zespół architektów: Jerzy Hryniewiecki, Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan. W czerwcu 1954 podjęto decyzję o powierzeniu Warszawie organizacji V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1955, co znacznie przyspieszyło prace (Stadion X-lecia miał stać się bowiem główną areną imprezy). Roboty budowlane rozpoczęły się w sierpniu 1954, lecz na zmiany w projekcie w nurcie Socrealizmu, nie zgadzali się Jerzy Sołtan i Zbigniew Ihnatowicz, którzy na znak protestu odeszli z zespołu. Ich projekt został ostatecznie wykorzystany w projekcie budowlanym przez nowy zespół Jerzego Hryniewieckiego, który zatrudnił m.in. Marka Leykama i Czesława Rajewskiego. Do usypania korony obiektu wraz z wałem pod przyszłe trybuny użyto gruzów zabudowy Warszawy, zniszczonej podczas kampanii wrześniowej podczas II wojny światowej a następnie w powstaniu warszawskim oraz po jego stłumieniu. Jerzy Hryniewiecki podczas podróży w latach 50 do Pekinu Zakazanego Miasta w Chinach, zwrócił uwagę na pewne elementy architektoniczne, które zainspirowały go do użycia podobnych w projekcie Stadionu takie jak płaszcze kamienne otaczające schody prowadzące na koronę stadionu. W 1967-68 architekt Guenter Behnisch, przyjechał do Warszawy by zobaczyć, jak masy ziemne zostały użyte do uformowania stadionu. W jego projekcie Stadionu Olimpijskiego w Monachium przygotowanego na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1972 trybuny głównego stadionu olimpijskiego też zostały wykonane za pomocą mas ziemnych.

Teren, na którym stanął stadion, położony był na obszarze administracyjnym Kamionek, pomiędzy Saską Kępą a Starą Pragą, w okresie międzywojennym był częściowo fragmentem Portu Praskiego – naprzeciwko tunelu pod przystankiem PKP Warszawa Stadion przy ul. Sokolej zachował się fragment bramy śluzowej kanału, który biegł pod Aleją Zieleniecką do Jeziorka Kamionkowskiego. Oprócz tego, jeszcze po wojnie, teren przyszłego stadionu pokrywała nieliczna podmiejska zabudowa drewniana.

Konstrukcja

Stadion był obiektem typu olimpijskiego. Arena posiadała pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej, okalane przez 8-torową bieżnię lekkoatletyczną o długości 400 metrów. Trybuny odkryte ze stałymi ławami drewnianymi zgodnie z projektem mieściły 71,008 osób, choć w czasach największych imprez masowych zasiadało na nich prawie 100,000 widzów. W okolicach stadionu zlokalizowano parking samochodowy na 900 pojazdów, boisko treningowe, niewielką halę treningową, park wypoczynkowy, a także nieistniejący dziś budynek dla reporterów. Nieprzemyślanym elementem architektonicznym była odległość między płytą boiska a szatniami zawodników. Według obowiązujących przepisów zawodnicy musieli mieć 10 minut przeznaczone na odpoczynek. Fakt, że do szatni z boiska szło się ok. 9-10 minut sprawiał, że przerwa w grze między połowami meczu musiała trwać w sumie pół godziny.

Wydarzenia

Po zaledwie 11 miesiącach budowy - rekord światowy, jeśli chodzi o obiekt tej wielkości, nastąpiło oficjalnie otwarcie Stadionu Dziesięciolecia w dniu najważniejszego święta narodowego Polski Ludowej – 22 lipca 1955, a więc w 11 rocznicę Manifestu Lipcowego. Tuż po – zorganizowanej z wielką pompą – uroczystej gali w stylu ludowym rozegrano inaugurujące obiekt zawody sportowe, których głównym punktem był towarzyski mecz piłkarski pomiędzy reprezentacjami miast: Warszawy i Katowic (ówczesnego Stalinogrodu), zakończony rezultatem 1:2 dla gości.

Stadion został reprezentacyjnym stadionem stolicy, przejął tą rolę od Warszawskiego Stadionu Wojska Polskiego. Do końca epoki PRL odbywały się na nim najważniejsze imprezy sportowe w kraju, m.in. spotkania międzypaństwowe piłkarskiej reprezentacji Polski, finały piłkarskiego Pucharu Polski, Derby Warszawy, memoriały Janusza Kusocińskiego, lekkoatletyczne mecze międzypaństwowe czy finisze Wyścigu Pokoju. Stadion X-lecia był także wykorzystywany do celów kulturalnych i propagandowych. Organizowano tutaj koncerty, masówki, dożynki i uroczyste obchody ważnych dla władz socjalistycznej Polski rocznic. Do najtragiczniejszego zdarzenia w dziejach obiektu doszło 8 września 1968, w czasie trwania ogólnokrajowych dożynek, gdy to w proteście przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację samospalenia na trybunach dokonał Ryszard Siwiec. 17 czerwca 1983 w trakcie drugiej podróży apostolskiej do Polski uroczystą mszę świętą na stadionie odprawił Jan Paweł II.

Po 1983

Po 1983 stadion niszczał, a jego remont lub przebudowa zostały uznane za nieopłacalne. W zamian za utrzymanie obiektu stadion został w 1989 wydzierżawiony przez miasto stołeczne Warszawa do celów handlowych firmie Damis, która założyła na jego koronie „Jarmark Europa”, będący z ponad 5000 podmiotów gospodarczych, jednym z największych targowisk Europy – jego roczne obroty sięgały według CBŚ 12 miliardów złotych (dane za 2001 rok), natomiast według danych oficjalnych obroty w tym okresie wyniosły nieco ponad 500 milionów złotych).

Według danych policji był to także jeden z najważniejszych węzłów handlu nielegalnym oprogramowaniem, bronią, przemycanym alkoholem i papierosami. W latach 1995-2001 przeciwko handlowcom użytkującym stadion wszczęto ponad 25 tysięcy postępowań przygotowawczych. Zarekwirowano także około 10 milionów pirackich płyt CD i kaset wideo. Nielegalny handel – zwłaszcza bronią – stał się tematem w powieści sensacyjnej autorstwa Jacka Kinga zatytułowanej Piąta Międzynarodówka, w której autor poświęca stadionowi kilka rozdziałów.

„Jarmark Europa” działał do 30 września 2007, kiedy to skończyła się umowa Centralnego Ośrodka Sportu z firmą Damis, organizatorem jarmarku. Z tego względu kupcy opuścili koronę stadionu. Nowym administratorem Stadionu X-lecia zostało Centrum Hurtowo-Detaliczne Stadion. 15 maja 2008 r. rozpoczęło się próbne palowanie, które miało na celu zbadanie terenu na którym miał stanąć nowy stadion i przygotowanie dokumentacji przetargowej. Palowanie zakończono w czerwcu. 22 sierpnia 2008 Centrum Hurtowo-Detaliczne Stadion przestało być zarządcą targu przy Stadionie X-lecia.

6 września 2008 roku na Stadionie Dziesięciolecia odbył się finał serii Red Bull X-Fighters. Na zakończenie imprezy minister sportu i turystyki Mirosław Drzewiecki oficjalne zamknął Stadion Dziesięciolecia.

Stadion Narodowy

W miejscu Stadionu Dziesięciolecia, w latach 2007-2011, powstał nowy Stadion Narodowy będący jedną z aren piłkarskich mistrzostw Europy 2012. W jego pobliżu miały stanąć: wielofunkcyjna hala sportowo-widowiskowa, wielofunkcyjna kryta pływalnia o parametrach olimpijskich z aquaparkiem, pełnowymiarowe boiska treningowe do hokeja na trawie wraz z pełnym zapleczem szatniowo-sanitarnym oraz tzw. infrastruktura towarzysząca, tj. Dom Sportowca (pełniący funkcję siedziby Ministerstwa Sportu i Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej), hotel, centrum kongresowe, centrum handlowo-wystawiennicze, punkty usługowe, punkty gastronomiczne, wielopoziomowe parkingi, dworzec kolejowy „Stadion” oraz stacja metra „C14 Stadion” – niezbędna dla organizacji dużych imprez sportowo-widowiskowych.

Zobacz też

• Narodowe Centrum Sportu
• Stadion Śląski w Chorzowie
• Sztafeta (rzeźba)

Bibliografia

• Piotr Kudzia, Grzegorz Pawelczyk. Stadion w państwie. „Wprost”. 24/2001 (968). 
• Informacja o wynikach kontroli prawidłowości zagospodarowania obiektów Stadionu X-lecia w Warszawie i terenów przyległych wykorzystywanych na prowadzenie targowiska. W: Sprawozdanie z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2005 roku [on-line]. Najwyższa Izba Kontroli, 2006-06-07. s. 360.