Stanisławów (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisławów
Flaga
Flaga
Zabudowania centralnej części wsi, w dolinie pomiędzy Łaskotką (406 m n.p.m.) a Chełmkiem (443 m n.p.m.)
Zabudowania centralnej części wsi, w dolinie pomiędzy Łaskotką (406 m n.p.m.) a Chełmkiem (443 m n.p.m.)
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat jaworski
Gmina Męcinka
Sołectwo Stanisławów
Wysokość 335–440 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 135[1]
Strefa numeracyjna (+48) 76
Kod pocztowy 59-424
Tablice rejestracyjne DJA
SIMC 0365747
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Stanisławów
Stanisławów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stanisławów
Stanisławów
Ziemia 51°04′13″N 16°00′38″E/51,070278 16,010556

Stanisławów (przed 1726 Wilhelmsdorf, od ok. 1765–1945 Willmannsdorf, 1945–1947 Wilcza Wieś)[2]wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jaworskim, w gminie Męcinka[3].

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie legnickim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Stanisławów położony jest w północnej części Pogórza Złotoryjskiego, wchodzącego w skład Pogórza Kaczawskiego[4].

Zabudowania miejscowości ciągną się na odległość ok. 1,2 km wzdłuż lokalnej szosy z Sichowa do Pomocnego, począwszy od krętej doliny potoku Gajka u północno-zachodniego podnóża Chełmka (443 m n.p.m.) i południowo-wschodniego Łaskotki (406 m n.p.m.), poprzez głęboką dolinę pomiędzy Łaskotką na północy i Kościelną na południu, skończywszy wysoko na odsłoniętym wschodnim zboczu Rosochy (465 m n.p.m.)[2][5].

Rejon Stanisławowa zbudowany jest ze staropaleozoicznych zieleńców i fyllitów. W zakolu szosy Sichów – Pomocne występuje przebicie trzeciorzędowych bazaltów. Bogate okruszcowanie miejscowych skał umożliwiło na przestrzeni wieków działalność górniczą[2].

Badacze nie są zgodni co do układu przestrzennego wsi. Według dra inż. arch. Marka Staffy (autor Słownika geografii turystycznej Sudetów) „Stanisławów ma nieokreślony układ przestrzenny, zbliżony do wsi rozproszonej”[2]. Zdaniem Wiesławy Staniszewskiej (w pracy Zabytki kultury i sztuki Parku Krajobrazowego Chełmy) „Stanisławów posiada układ wielodrożny, wykształcony w wyniku lokowania zagród kmiecych na zboczach doliny, a zagród komorniczych w nieregularnym nawisu położonym pośrodku doliny.”[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ziemie, na których leży dzisiejszy Stanisławów, w latach 1212-1232 zostały darowane przez księcia Henryka Brodatego zakonowi cystersów lubiąskich[2]. Nie wiadomo, czy wieś wówczas istniała, czy została założona później przez zakonników[2]. Pierwsza znana nam wzmianka o ówczesnej Wilhelmsdorf pochodzi z dokumentu z 1381 r., potwierdzającego wykup od cystersów pieca i kamieniołomu wapna we wschodniej części wsi przez Hansa von Zedlitza, który założył wokół wapiennika dziedziczne wolne sołectwo[6].

Po sekularyzacji dóbr klasztornych w 1810 r., Stanisławów, wyjąwszy wolne sołectwo, stał się wsią czynszową. Od końca XVIII w. istniał we wsi młyn wodny, w 1840 r. istniały również trzy gospody[2]. Od połowy XIX wieku rozwinęło się stanisławowskie górnictwo. W 1858 r. powstało gwarectwo, wydobywającę z dwóch sztolni (Gustav i Carnall) żelazo w ilości blisko 3100 ton rocznie, zatrudniające około 100 osób. Wydobycie rudy żelaza przerwano z powodu nieopłacalności w 1908 r. Przy drodze do Leszczyny w latach 1867-1870 założono kopalnie miedzi[2]. Wiadomo, że w 1890 r. na szczycie góry Rosocha stało murowane schronisko turystyczne z restauracją i tarasem widokowym[7].

Na froncie I wojny światowej zginęło kilkunastu żołnierzy-rekrutów pochodzących ze Stanisławowa. Współcześni im mieszkańcy wsi wznieśli w centrum miejscowości otoczony lipami pomnik[2]. W okresie międzywojennym do Stanisławowa doprowadzono prąd elektryczny. Funkcjonowała szkoła ludowa[6].

W 1937 r. gliwicki koncern utworzył w Stanisławowie przedsiębiorstwo Eisenbergwerk Willmannsdorf. Firma pogłębiła stare sztolnie żelaza i wznowiła wydobycie, dając pracę 50 osobom[2].

Ruiny radiostacji na górze Rosocha

Po dojściu Hitlera do władzy, podczas II wojny światowej, na położonym 10 metrów poniżej szczytu Rosochy spłaszczeniu grzbietu zbudowano wojskową radiostację wraz z obiektami towarzyszącymi[8]. Od lutego nawet do końca czerwca 1945 r. miały trwać zacięte walki oddziału Waffen-SS broniącego budowli, z Armią Czerwoną[9].

Na bezimiennym wzgórzu o wysokości 442 m n.p.m., położonym ok. kilometr na południe w kierunku Pomocnego, polscy geologowie odkryli w 1954 r. żyłę barytu[8]. Trzy lata później uruchomiono kopalnię głębinową – Zakłady Górnicze „Stanisławów”, będące filią dotąd jedynej polskiej kopalni barytu w Boguszowie-Gorcach. Rocznie zakłady wydobywało od 25-30 do 50 tys. ton kruszcu[10].

Nieopodal ruin byłego niemieckiego schroniska, zburzonego po wojnie, jaworski oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego wybudował w 1986 r. schron-chatkę turystyczną Marianówka[11].

W 1988 r. wyłącznie z pracy w rolnictwie utrzymywało się 27% ludności w wieku produkcyjnym. Istniało 19 gospodarstw, 11 mniej niż w 1978 r[2].

Straty, jakie po 1994 r. zaczęło przynosić krajowe wydobycie barytu, sprawiły, że działalność eksploatacyjną w kopalni „Stanisławów” przerwano 20 stycznia 1997 r. Upadłość zakładu macierzystego po zniszczeniu przez katastrofalne opady deszczu w lipcu 1997 r. przesądziła o zamknięciu zakładu górniczego. Próba sprzedaży kopalni, utrudniona ograniczeniami dla ewentualnego nabywcy ze strony zarządu powstałego w 1992 r. Parku Krajobrazowego Chełmy zakończyła się niepowodzeniem[12].

Teren byłej kopalni w 1998 r. został przekształcony w bazę lotniczą „Baryt”. W 2000 r. w bazie ulokowana została Jednostka Ratowniczo-Poszukiwawcza, działająca w strukturach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. W oparciu o bazę, wyposażoną w lądowisko Złotoryja-Baryt, strzelnicę, tor przeszkód i częściowo zalaną sztolnię, zainicjowano szkolenia kandydatów do służby w wojskach powietrznodesantowych i jednostkach ratowniczych, a także szkolenia dokształcające dla ratowników[13].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Obelisk upamiętniający 800-lecie istnienia wsi, odsłonięty w sierpniu 2007 r.

Od czerwca 1992 r. Stanisławów znalazł się w granicach Parku Krajobrazowego Chełmy. Miejscowość jest najwyżej położoną wsią na terenie Parku[14].

Przez wieś nie przebiegają linie transportu zbiorowego. Autobusy szkolne dowożą młodzież ze Stanisławowa do Zespołu Szkół w Męcince[15].

W miejscowości nigdy nie było kościoła. Stanisławów dziś, podobnie jak przez wieki, podlega parafii w Pomocnem[2].

Mieszkańcy angażują się w działalność społeczną – funkcjonuje Stowarzyszenie Miłośników Wsi Stanisławów „Barytowe Wzgórza”[16]. Rokrocznie na przełomie lipca i sierpnia odbywa się festyn-święto wsi[17]. W sierpniu 2007 r. mieszkańcy odsłonili obelisk upamiętniający 800-lecie istnienia miejscowości.

Wobec wzrostu zapotrzebowania na mączki barytowe dla wiertnictwa, geolodzy nie wykluczają wznowienia krajowego wydobycia barytu. Pod uwagę jest brane głównie złoże pozostałe w Stanisławowie, które szacuje się na ok. 5 milionów ton[18][19].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Stanisławowie krzyżują się szlaki turystyczne:

Przypisy

  1. Gmina Męcinka – Ludność Oficjalna strona internetowa gminy Męcinka [dostęp: 4.11.2011].
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Hasło Stanisławów w: Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7 Pogórze Kaczawskie, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, ISBN 83-85773-47-9 (ss. 538-541).
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-2].
  4. 4,0 4,1 Góry i Pogórze Kaczawskie. Skala 1:40.000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2004. wyd. II. ISBN 83-88049-02-x.
  5. Parki Krajobrazowe Dolnego Śląska: Park Krajobrazowy Chełmy Skala 1:50 000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2008. wyd. I.
  6. 6,0 6,1 6,2 Staniszewska W. Zabytki sztuki i kultury Parku Krajobrazowego Chełmy, Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego we Wrocławiu, Wrocław – Legnica 1995, ISBN 83-905200-0-1.
  7. Schronisko na Rososze, pocztówka z ok. 1910-1912 r., fotopolska.eu [dostęp: 7.11.2011].
  8. 8,0 8,1 Wiśniewski E. Weekend w Parku Krajobrazowym Chełmy. Przewodnik dla zmotoryzowanych., Zarząd Parku Krajobrazowego Chełmy w Myśliborzu, Legnica 1995, ISBN 83-902463-4-1.
  9. Baza Lotnicza „Baryt”, strona internetowa Jednostki Poszukiwawczo-Ratowniczej [dostęp: 7.11.2011].
  10. Maciejak K.: Jak umierał „Stanisławów”. [dostęp 7.11.2011].
  11. Kalendarium PTTK Ziemi Jaworskiej, oficjalna strona PTTK o/Jawor [dostęp: 7.11.2011].
  12. Odpowiedź ministra skarbu państwa – z upoważnienia prezesa Rady Ministrów – na interpelację nr 261 posła Marka Dyducha w sprawie likwidacji Kopalni Barytu „Boguszów” w woj. wałbrzyskim oraz zagospodarowania jej mienia, portal sejm.gov.pl [dostęp: 7.10.2011].
  13. Na podstawie oficjalnej strony JPR.
  14. Park Krajobrazowy Chełmy:miejsca warte zobaczenia, strona Dolnośląskiego Zarządu Parków Krajobrazowych [dostęp: 7.11.2011].
  15. Gmina Męcinka – Dowóz do szkół Oficjalna strona internetowa gminy Męcinka [dostęp: 7.11.2011].
  16. Stowarzyszenie Miłośników Wsi Stanisławów „Barytowe Wzgórza”, baza krs-online.com [dostęp: 10.11.2011].
  17. Świłowska A.: Święto Barytowych Wzgórz. „Nowa Gazeta Jaworska”, 16.08.2011. [dostęp 10.11.2011].
  18. C. Sroga, Baryt i fluoryt w: Bilans perspektywicznych zasobów kopalin Polski wg stanu na 31 XII 2009 r. pod red. S. Wołkowicza, T. Smakowskiego, S. Speczika. PIG-PIB Warszawa 2011.
  19. Bereda T.: Baryt i fluoryt. Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy. [dostęp 10.11.2011].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]