Stanisław Barańczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Barańczak
Anna and Stanislaw Baranczak by Kubik 05061995.jpg
Stanisław Barańczak wraz z żoną Anną (1995)
Data i miejsce urodzenia 13 listopada 1946
Poznań
Data i miejsce śmierci 26 grudnia 2014
Newtonville
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła Jednym tchem
Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski

Stanisław Barańczak (ur. 13 listopada 1946 w Poznaniu, zm. 26 grudnia 2014 w Newtonville) – polski poeta, krytyk literacki, tłumacz poezji, jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali, działacz Komitetu Obrony Robotników. Używał pseudonimów (m.in.) Barbara Stawiczak oraz Szczęsny Dzierżankiewicz i Feliks Trzymałko. Brat pisarki Małgorzaty Musierowicz.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Absolwent I LO w Poznaniu. Ukończył filologię polską na UAM. Debiutował w 1968 tomem poezji Korekta twarzy. W latach 1967–1971 członek redakcji miesięcznika „Nurt”. W latach 1967–1969 należał do PZPR. W 1973 uzyskał doktorat za rozprawę o twórczości Mirona Białoszewskiego. Pracownik naukowy UAM, w 1977 za działalność w KOR usunięty z uczelni.

Lata 70. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Sygnatariusz Listu 59 (1975) oraz członek-założyciel Komitetu Obrony Robotników. Był jednym z członków zespołu redakcyjnego „Zapisu”. W lutym 1977 w sfingowanym procesie został skazany za przekupstwo na rok więzienia w zawieszeniu. Uczestniczył w głodówce w kościele św. Marcina w Warszawie, która była apelem o uwolnienie wszystkich ofiar wypadków czerwcowych i tych, którzy stanęli w ich obronie. Wykładał na Uniwersytecie Latającym w Poznaniu i Krakowie oraz podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych (1978).

Lata 80. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

W 1980 aktywnie działał w wielkopolskiej „Solidarności” i wrócił na Uniwersytet Adama Mickiewicza. Otrzymał ofertę pracy w Stanach i opuścił kraj. Od 1981 był wykładowcą na Uniwersytecie Harvarda w USA. Od 1983 członek zespołu redakcyjnego czasopisma „Zeszyty Literackie” (Paryż). W latach 1986–1990 był też redaktorem naczelnym „The Polish Review”. Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (od 1986).

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 2006 odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Honorowy Obywatel Miasta Poznania. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego[1] i Jagiellońskiego.

Choroba[edytuj | edytuj kod]

Cierpiał na chorobę Parkinsona[2]. Zmarł 26 grudnia 2014[3]. 3 stycznia 2015 został pochowany na cmentarzu Mount Auburn w Cambridge (Massachusetts)[4].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Eseje i tomy poetyckie[edytuj | edytuj kod]

  • 1968: Korekta twarzy
  • 1970: Jednym tchem
  • 1971: Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych
  • 1972: Dziennik poranny. Wiersze 1967-1971
  • 1973: Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej
  • 1974: Język poetycki Mirona Białoszewskiego
  • 1977: Ja wiem, że to niesłuszne. Wiersze z lat 1975-1976
  • 1978: Sztuczne oddychanie
  • 1979: Etyka i poetyka. Szkice
  • 1980: Knebel i słowo. O literaturze krajowej w latach siedemdziesiątych
  • 1980: Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu
  • 1981: Wiersze prawie zebrane
  • 1981: Książki najgorsze
  • 1981: Dziennik poranny. Poezje 1967-1981
  • 1981: Bo tylko ten świat bólu...
  • 1983: Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL
  • 1984: Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta
  • 1986: Atlantyda i inne wiersze z lat 1981-1985
  • 1988: Przed i po. Szkice o poezji krajowej przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych
  • 1988: Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986-1988
  • 1990: Tablica z Macondo, albo osiemnaście prób wytłumaczenia sobie i innym po co i dlaczego się pisze
  • 1991: Biografioły
  • 1991: 159 wierszy. 1968-1988
  • 1994: Podróż zimowa
  • 1995: Pegaz zdębiał
  • 1996: Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970-1995
  • 1998: Geografioły
  • 1998: Chirurgiczna precyzja

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • na język niemiecki w antologiach:
    • Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts, Zürich: Ammann, 1997
    • Polnische Lyrik aus 100 Jahren, Gifkendorf: Merlin, 1997
  • na język angielski
    • The Weight of the Body: Selected Poems, Chicago: Another Chicago Press / TriQuarterly, 1989
    • A Fugitive from Utopia: The Poetry of Zbignew Herbert, Harvard University Press, 1987

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Stala: Chwile pewności: 20 szkiców o poezji i krytyce. Kraków: Znak, 1991, s. 180-192. ISBN 8370061036.
  • Stanisław Stabro: Poeta odrzucony. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989, s. 229-249. ISBN 8308019412.
  • Stanisław Barańczak: Wiersze zebrane. Kraków: Wydawnictwo a5, 2007. ISBN 8385568840.
  • Krzysztof Biedrzycki: Świat poezji Stanisława Barańczaka, Kraków: Universitas, 1995