Stanisław Bareja
| Stanisław Bareja | |
 |
|
| Tablica nagrobkowa Stanisława Barei na Cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie | |
| Data i miejsce urodzenia | 5 grudnia 1929 Warszawa, Polska |
| Data i miejsce śmierci | 14 czerwca 1987 Essen, Niemcy |
| Zawód | reżyser, scenarzysta, aktor |
| Lata aktywności | 1953 - 1986 |
| Odznaczenia | |
 |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
| Profil w bazie IMDb | |
| Profil w bazie filmpolski.pl | |
Stanisław Bareja (ur. 5 grudnia 1929 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1987 w Essen) – polski reżyser, scenarzysta filmowy i aktor.
12 listopada 2008 roku, został ogłoszony najlepszym reżyserem komediowym stulecia na gali Złotych Kaczek, przyznawanych przez Film[1].
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Jeleniej Górze z roku 1949. Stanisław Bareja ukończył PWSFTviT w Łodzi na kierunku reżyserii w roku 1954, z dyplomem w roku 1974. Jako samodzielny reżyser zadebiutował w roku 1960.
W październiku 1949 roku rozpoczyna studia w PWSFTviT na wydziale reżyserii, które skończył w 1954 roku, lecz nie złożył egzaminu końcowego. Dopiero w 1958 roku przedstawił jako film dyplomowy etiudę pod tytułem "Gorejące czapki"; film ten jednak nie zostaje przyjęty, wskutek czego Barei nie zaliczono pracy dyplomowej. Tytuł magistra sztuki uzyskał dopiero 24 kwietnia 1974 roku po przedstawieniu filmu dyplomowego "Mąż swojej żony" z 1960 roku i złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem dobry.
Tworzył przede wszystkim komedie, wiele jego filmów znalazło się w czołówce polskiej kinematografii. Był również twórcą wielu seriali telewizyjnych.
Bardzo często, wzorem Alfreda Hitchcocka, pojawiał się w swoich filmach grając epizodyczne role. W swoich filmach obnażał słabości człowieka wynikające zarówno z jego natury jak i będące wynikiem absurdalnej rzeczywistości PRL, w jakiej przyszło żyć bohaterom filmów Barei.
Jego żoną była Hanna Kotkowska-Bareja, krytyk sztuki, która podsunęła mu pomysł filmu "Poszukiwany, poszukiwana"[2].
Stanisław Bareja zmarł na zawał serca. Został pochowany na Cmentarzu Czerniakowskim na warszawskiej Sadybie.
21 września 2006 został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[3]. Począwszy od 2005 r. ulica w Warszawie łącząca ul. Światowida z Odkrytą (okolice pętli Nowodwory) nosi imię Stanisława Barei. O takie upamiętnienie reżysera zabiegali mieszkańcy Nowodworów z pomocą Życia Warszawy. W Krakowie imię Barei nosi charakterystyczne rondo w kształcie elipsy[4]. 6 października 2011 roku w Łódzkiej Alei Sław odsłonięto gwiazdę poświęconą Barei. W odsłonięciu uczestniczyli między innymi syn Jan.
[edytuj] Twórczość
[edytuj] Bareizm
"Bareizm" – termin charakteryzujący styl wczesnej twórczości filmowej Stanisława Barei. Stworzony został w latach 60. przez Kazimierza Kutza. W jednym z przemówień Kutz skrytykował poziom artystyczny twórczości Barei, używając neologizmu "bareizm" jako synonimu kiczu. Później za pomocą tego złośliwego określenia, władze i środowisko filmowe atakowały Bareję, zarzucając jego twórczości niską jakość, "antysocjalistyczną wymowę, kłamstwa, brudną propagandę i nienawiść do klasy robotniczej"[5][6]. W odwecie, w scenariuszu (niezrealizowanego filmu) "Złoto z nieba" z 1981 roku znalazł się dialog, którego fragment brzmiał:
– Pan podał inne nazwisko w samolocie, a teraz okazuje się, że w dodatku pisze się pan przez "te", "zet"?
– Dawniej pisaliśmy się Kloc przez "ce", ale potem mój brat został reżyserem i zmienił pisownię na Klotz!
Było to nawiązanie do zmiany nazwiska przez Kutza[7]. W podobny sposób Bareja potraktował prześladujące go środowisko Grunwaldu w serialu "Zmiennicy" oraz filmie "Poszukiwany, poszukiwana"[8]. Z czasem, wbrew pierwotnym intencjom twórcy, a także wraz ze zmianą stylistyki filmów Barei, określenie "bareizm" nabrało konotacji pozytywnej.
[edytuj] Reżyser
- Zmiennicy (1986)
- Alternatywy 4 (1983)
- Miś (1980)
- Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? (1978)
- Brunet wieczorową porą (1976)
- Niespotykanie spokojny człowiek (1975)
- Nie ma róży bez ognia (1974)
- Poszukiwany, poszukiwana (1972)
- Przygoda z piosenką (1968)
- Małżeństwo z rozsądku (1966)
- Kapitan Sowa na tropie (1965)
- Żona dla Australijczyka (1963)
- Dotknięcie nocy (1961)
- Mąż swojej żony (1960)
[edytuj] Scenarzysta
- Zmiennicy (1986)
- Alternatywy 4 (1983)
- Miś (1980)
- Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? (1978)
- Brunet wieczorową porą (1976)
- Nie ma róży bez ognia (1974)
- Poszukiwany, poszukiwana (1972)
- Przygoda z piosenką (1968)
- Barbara i Jan (1964), razem z Jerzym Ziarnikiem - odc. 2 "Główna wygrana", 4 "Oszustka", 6 "Kłopotliwa nagroda"
- Mąż swojej żony (1960, wraz z Jerzym Jurandotem)
[edytuj] Role aktorskie
- Zmiennicy (1986) jako "Krokodylowy" w odc. 2 "Ostatni kurs", 3 "Dziewczyna do bicia", 6 "Prasa szczególnej troski" i 7 "Warszawski łącznik"
- Alternatywy 4 (1983) jako dzielnicowy Parys w odc. 5 "20. stopień zasilania" i 6 "Gołębie"
- Miś (1980) jako pan Jan, właściciel sklepu w Londynie
- Dom (1980-2000) jako reżyser "Zakazanych piosenek" w odc. 4 "A jeszcze wczoraj było wesele"
- Rodzina Leśniewskich (1978) jako reżyser filmu Dobranocka w odc. 3 "Demostenes"
- Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? (1978) dwie role: jako Newtonowa oraz facet z walizką spieszący się na Dworzec Centralny
- Lalka (1977) jako Jaś Mincel, syn Jana
- Brunet wieczorową porą (1976) jako pijaczek
- Poszukiwany, poszukiwana (1972) jako mężczyzna goniący samochód Rochowicz
- Przygoda z piosenką (1968) jako przechodzień w Paryżu
- Małżeństwo z rozsądku (1966) jako mężczyzna kupujący marynarkę
- Kapitan Sowa na tropie (1965) jako mężczyzna przy skrzynce pocztowej
- Gangsterzy i filantropi (1962) jako gość w restauracji jedzący golonkę w odc. 2 "Alkoholomierz"
- Inspekcja pana Anatola (1959) jako fotograf w Paryżewie
- Orzeł (1958) jako kucharz na "Orle"
- Miasteczko (1958) jako pan młody, mąż Magdy Sobczakówny
- Kapelusz pana Anatola (1957) jako konduktor w autobusie
- Eroica: Symfonia bohaterska w dwóch częściach (1957) jako powstaniec w odc. 1 "Scherzo alla Polacca"
- Zimowy zmierzch (1956) jako pomocnik maszynisty Malinowskiego
- Szkice węglem (1956) jako Jasiek, lokaj u dziedziców Skorabiewskich
- Nikodem Dyzma (1956) jako kamerdyner Kunickiego
- Trzy starty (1955) jako "za dużo jedzący" kolarz w Nowela kolarska
[edytuj] Współpraca z aktorami
Specyfikę swoich filmów Bareja osiągał dzięki dobrej współpracy z aktorami, w tym także z wieloma postaciami przewijającymi się w epizodycznych scenkach na drugim planie. Oto lista aktorów pojawiających się często w jego najważniejszych produkcjach i będących niejako "aktorami Barei":
Przypisy
- ↑ Złote Kaczki: triumf polskich komedii. Onet.pl, 2010-11-12. [dostęp 2010-06-25].
- ↑ [Onet.pl Film http://film.onet.pl/0,0,1524016,3,600,artykul.html]
- ↑ M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 848
- ↑ Krakowskie rondo im. St. Barei w portalu Zumi
- ↑ Przemysław Szubartowicz (wywiad ze Stanisławem Tymem), Lud się śmieje, a król nie, Przegląd, nr 394
- ↑ Tomasz Przybyłkiewicz, Miś – Recenzje – Onet.pl
- ↑ Maciej Łuczak, "Miś czyli rzecz o Stanisławie Barei", ISBN 83-7255-888-4, Warszawa 2001
- ↑ Filmografia Stanisława Barei – lata 1972-1975
[edytuj] Źródła
- Maciej Łuczak, Miś czyli rzecz o Stanisławie Barei, ISBN 83-7255-888-4, Warszawa 2001.
- Bareizm, film dok., reż. Agnieszka Arnold (1997)
- Adam Majiczek, Łukasz Jakubiec, Stanisław Bareja
- Halina Olczak-Moraczewska (oprac.), Sylwetki: Stanisław Bareja
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||
