Stanisław Brzóska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Brzóska
Stanisław Brzóska
Herb Stanisław Brzóska
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 30 grudnia 1832
Dokudów
Data i miejsce śmierci 23 maja 1865
Sokołów Podlaski
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Diecezja podlaska
Prezbiterat 25 lipca 1858
Odznaczenia
Order Orła Białego

Stanisław Brzóska (ur. 30 grudnia 1832 w Dokudowie koło Białej Podlaskiej, zm. 23 maja 1865 w Sokołowie Podlaskim) – polski duchowny rzymskokatolicki, generał i naczelny kapelan powstania styczniowego, organizator i dowódca oddziału powstańczego złożonego z chłopów[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem szlachcica Marcelego Brzóski i Karoliny z Enskajtów. Pochodził z podlaskiej gałęzi starej mazowieckiej rodziny szlacheckiej pochodzącej z ziemi różańskiej, pieczętującej się herbem Nowina.

Po ukończeniu szkół w 17. roku życia wstąpił na Uniwersytet Kijowski, który po trzech latach opuścił, aby podjąć naukę w seminarium w Janowie Podlaskim. Po otrzymaniu święceń kapłańskich 25 lipca 1858 roku mianowany został wikariuszem w Sokołowie Podlaskim. Pełnił tutaj swe obowiązki kapłańskie przez okres trzech lat. Po tym okresie przeniesiony został na takie samo stanowisko do Łukowa. 10 marca 1861 został aresztowany przez władze rosyjskie za głoszenie kazania patriotycznego. Sąd wojenny skazał go na 2 lata twierdzy w Zamościu, karę zmniejszono do roku, w więzieniu przebywał tylko 3 miesiące. W chwili wybuchu powstania styczniowego pełnił rolę naczelnika administracji powstańczej powiatu łukowskiego. 23 stycznia z grupą włościan zaatakował garnizon łukowski[2]. Mianowany przez Rząd Narodowy naczelnym kapelanem wojsk powstańczych w stopniu generała. Podczas powstania brał udział w bitwach pod Siemiatyczami, Woskrzenicami, Gręzówką, Włodawą, Sławatyczami i Fajsławicami. Wiosną 1864 roku zorganizował około czterdziestoosobowy oddział konny, rozbity dopiero w końcu grudnia tego roku[3].

W roku 1865 ukrywał się wraz ze swym adiutantem Franciszkiem Wilczyńskim we wsi Krasnodęby-Sypytki pod Sokołowem, w domu sołtysa Ksawerego Bielińskiego. Miejsce pobytu księdza wskazała w wyniku tortur Antonina Konarzewska, kurierka Rządu Narodowego. W kwietniu 1865 roku wieś została otoczona przez wojska rosyjskie. W czasie walki został ranny w rękę i wraz z adiutantem Wilczyńskim dostał się do niewoli. Wyrokiem sądu polowego został skazany na powieszenie. Wyrok zaakceptował namiestnik Królestwa Polskiego, Rosjanin narodowości niemieckiej, feldmarszałek Fryderyk Wilhelm Rembert hrabia von Berg. Egzekucję na ks. Brzósce i Wilczyńskim wykonano 23 maja 1865 r. na rynku w Sokołowie Podlaskim w obecności dziesięciotysięcznego tłumu. Brzóska był ostatnim powstańcem, który utrzymał się w Królestwie aż do późnej wiosny 1865.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

23 maja 1925 roku odsłonięto w Sokołowie[4] pomnik ks. Stanisława Brzóski, z którego na początku 1940 roku Niemcy zrabowali rzeźby orła i wieńca z liści laurowych. W 1984 roku dzięki inicjatywie mieszkańców Sokołowa przywrócono pomnikowi dawny wygląd i w kolejną rocznicę śmierci księdza Brzóski – 23 maja 1984 roku – dokonano ponownego odsłonięcia pomnika.

We wsi Krasnodęby-Sypytki, w miejscu aresztowania księdza Stanisława Brzóski, wzniesiono kamienny pomnik z pamiątkową tablicą Gdy pamięć ludzka gaśnie mówią kamienie. Tu ukrywał się i został aresztowany gen. ks. Stanisław Brzóska ostatni Komendant Powstania 1863 r. na Podlasiu oraz jego adiutant Franciszek Wilczyński. Wielka chwała bohaterom. Kolejny pomnik odsłonięto 3 czerwca 1928 r. na terenie leśnictwa Dąbrówka w pobliżu rezerwatu Jata (okolice Gręzówki) w powiecie łukowskim, na terenie którego ks. Brzóska ukrywał się przez dłuższy czas.

W 1983 roku odznaczony został Gwiazdą Wytrwałości[5]. 23 maja 2008 r. prezydent Polski Lech Kaczyński podpisał postanowienie o przyznaniu mu pośmiertnie Orderu Orła Białego[6]. 29 maja przekazał to odznaczenie na ręce burmistrza Sokołowa Podlaskiego[7].

Pomnik ks. Stanisława Brzóski w Sokołowie Podlaskim
Tablica w Białej Podlaskiej
Pomnik pamięci ks. Stanisława Brzóski w rezerwacie Jata

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. PWN, Encyklopedia powszechna, Warszawa 1973, t.1, s.361,
  2. Kronika powstań polskich 1794-1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, s. 258.
  3. Kronika..., s. 258.
  4. Edward Ruciński, Mieczysław Mszczonowski, A. Jarosiński, Józef Brudzyński: Ku czci ks. Stanisława Brzózki, Franciszka Wilczyńskiego i powstańców poległych na Podlasiu : jednodniówka na uroczystość odsłonięcia pomnika w Sokołowie Podlaskim dnia 23 maja 1925 roku. J. Pędich. Komitet Budowy Pomnika, 1925.
  5. Stefan Melak, Gwiazda Wytrwałości, usqe ad finem, Warszawa 1997.
  6. M.P. z 2009 r. Nr 3, poz. 19
  7. Udział Prezydenta RP w uroczystości nadania odznaczeń państwowych w Sokołowie Podlaskim

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ks. Stanisław Brzoska (biogram) w: Goniec Wielkopolski Nr 123 z 20.05.1895 s. 1-2; on-line: [1]