Stanisław Ciołek (biskup)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Ciołek
Herb Stanisław Ciołek
Data urodzenia 1382
Data i miejsce śmierci 10 listopada 1437
Poznań
biskup poznański
Okres sprawowania 1428–1437
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Śluby zakonne po 1402
Sakra biskupia 1428

Stanisław Ciołek herbu Ciołek (ur. 1382 na Mazowszu, zm. 10 listopada 1437 w Poznaniu) – biskup poznański, sekretarz królewski, podkanclerzy królewski Władysława Jagiełły.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był Stanisław Ciołek[1] (wojewoda mazowiecki), a matką Elżbieta z Sulimów. Miał trzech braci Wyganda, Andreasa i Clemensa[2]. W latach 1392-1402 studiował na Uniwersytecie w Pradze, gdzie uzyskał tytuł magistra nauk wyzwolonych, skupiając się na stylistyce łacińskiej. Podczas rządów Władysława Jagiełły został w 1410 powołany na sekretarza kancelarii królewskiej, lecz pozbawiony tej funkcji w 1419 roku za napisanie paszkwilu na królową Elżbietę. Ponownie powołany do pracy w 1420. W tym samym roku zapisał się na Akademię Krakowską, a wkrótce zbliżył się wielkiego księcia Witolda. W latach 1410–1420 brał udział w rokowaniach polsko-krzyżackich, m.in. posłował w roku 1413 do zakonu w sprawach Żmudzi. Współpracował z biskupem krakowskim Zbigniewem Oleśnickim i był jego zwolennikiem. W roku 1410 posłował z nim do Zygmunta Luksemburskiego. W latach 1411-1421 pełnił ubocznie funkcję notariusza ziemi krakowskiej i kapituły krakowskiej. Wkrótce awansował w hierarchii kościelnej, został kanonikiem gnieźnieńskim i poznańskim. W roku 1423, dzięki życzliwości królowej Zofii, uzyskał podkanclerstwo królewskie. W roku 1425 kuria nie dopuściła go do biskupstwa płockiego, wskutek czego zerwał kontakty z Oleśnickim. W 1428 został biskupem poznańskim. Był przeciwnikiem husytyzmu.

6 lipca 1429 bracia Ciołkowie – Stanisław, biskup poznański i Wygand – datują przywilej w kapitule generalnej poznańskiej o powołaniu parafii w Ostrołęce koło Warki w diecezji poznańskiej. Biskup eryguje kościół parafialny pod wezwaniem Ofiarowania NMP, św. Jana Chrzciciela, Stanisława, Katarzyny i Małgorzaty. W roku 1434 brał udział w Soborze w Bazylei. Jego działalność biskupia, nieudolna administracyjnie, naruszająca przywileje niższych warstw kleru i godząca w interesy miejscowej szlachty, doprowadziła do wybuchu w Wielkopolsce powstania przeciwko niemu. Wówczas schronił się w Krakowie. 31 grudnia 1435 roku podpisał akt pokoju w Brześciu Kujawskim[3]. We wrześniu 1437 roku wrócił do Poznania.

Znany jest jako poeta polsko-łaciński. Przypuszczalnie to on dopisał nowy, panegiryczny tekst (kontrafaktura) do istniejącego już wcześniej motetu Mikołaja z Radomia, Hystorigraphi aciem mentis... (1426), wychwalając w nim parę królewską, Władysława Jagiełłę oraz Zofię Holszańską i ich narodzonego wówczas potomka, Kazimierza IV Jagiellończyka. Był również autorem łacińskiego tekstu do pieśni Cracovia civitatis, Te civium unitas... skomponowanej przez nieznanego autora w stylu burgundzkim.

Zmarł 10 listopada 1437 roku w Poznaniu. Pochowany razem z bratem w kościele parafialnym św. Mikołaja w Warce. Z rodu Ciołków (Ostrołęka) wyszedł ród Poniatowskich.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Paszkwil łaciński prozą na królową Elżbietę (Granowską), w formie bajki, powst. 1417–1419, wyd. M. Wiszniewski "Historia literatury polskiej", t. 5, Kraków 1843, s. 341–349 (jako utwór anonimowy, niedokładnie wydany), wyd. J. Szujski "Epistola taxans matrimonium Vladislai regis cum Elisabeth Granowska contractum", Codex Epistolaris Saeculi XV, t. 1, cz. 1 (1876), Monumenta Medii Aevi Historica, t. 2, s. 47–52
  • Laus Cracoviae. (Inc. Cracovia civitatis, Te civium unitas...), powst. 1426 lub 1428, znany z 2 odmiennych zapisów z połowy XV w.
    • zapis pierwszy: wyd. A. Prochaska Codex Epistolaris Vitoldi 1882, Monumenta Medii Aevi Historica, t. 6, s. 1057–1058, rękopis Biblioteka Uniwersytetu Praskiego, nr VI. A. 7.
    • zapis drugi: wyd. S. Kętrzyński Kwartalnik Muzyczny 1911, z. 2; Z. Jachimecki "Muzyka na dworze króla Władysława Jagiełły 1424-1430", Rozprawy AU Wydz. Filol., t. 54 (1915), rękopis w kod. Biblioteki Raczyńskich nr 52, (przekł. polski: T. Sinko "Pochwała Krakowa", Kurier Literacko-Naukowy, 1939, nr 22, dodatek do Ilustrowanego Kuriera Codziennego)
  • tzw. Hymn do Bogarodzicy. (Inc.: Stupet averni feritas...), ogł. T. Tyc Z dziejów kultury w Polsce średniowiecznej, Poznań 1924, s. 71

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Do Zbigniewa Oleśnickiego, 1428; do sekretarza Witolda, 1436; wyd. A. Prochaska Codex Epistolaris Vitoldi 1882, Monumenta Medii Aevi Historica, t. 6
  • Do króla Władysława III, styczeń 1437, wyd. A. Sokołowski Codex Epistolaris Saeculi XV t. 1, cz. 2 (1876), Monumenta Medii Aevi Historica, t. 2, s. 346-347
  • Dokumenty działalności z lat 1428-1436, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. 5, wyd. F. Piekosiński, Poznań 1908

Utwory o autorstwie niepewnym[edytuj | edytuj kod]

  • De Rosa; De Mayo, wiersze w formie listów róży i maja, zachowane w zbiorze dokumentów głównych z lat 1422-1428, ogł. J. Caro "Liber cancellariae Stanislai Ciołek", Archiv f. Österreichische Geschichte, 1871, t. 45; 1874 t. 52, rękopis w kod. Archiwum Królewieckiego nr 1555
  • Motet (cantilena) na Boże Narodzenie. (Inc.: Nitor inclite claredinis...), ogł. Z. Jachimecki "Muzyka na dworze króla Władysława Jagiełły 1424-1430", Rozprawy AU Wydz. Filol., t. 54, 1915, (według Z. Jachimeckiego i T. Tyca anonimowy hymn kościelny, według R. Gansińca utwór S. Ciołka)
  • Hymn panegiryczny na narodzenie królewicza Władysława. (Inc.: Nitor inclite claredinis...), powst. luty 1425, ogł. Z. Jachimecki "Muzyka na dworze króla Władysława Jagiełły 1424-1430", Rozprawy AU Wydz. Filol., t. 54, 1915, (według T. Tyca autorstwo prawdopodobne, według R. Gansińca i M. Plezi autorstwo pewne), rękopis w Bibliotece Krasińskich
  • Hymn panegriyczny na narodzenie królewicza Kazimierza. (Inc.: Historigraphi aciem...), powst. 1426, tekst muzyczny Mikołaja z Radomia, ogł. Z. Jachimecki "Muzyka na dworze króla Władysława Jagiełły 1424-1430", Rozprawy AU Wydz. Filol., t. 54, 1915, (według Z. Jachimeckiego i T. Tyca autorstwo przypuszczalne, według R. Gansińca i M. Plezi autorstwo bezsporne), rękopis w Bibliotece Krasińskich
  • Tzw. Odezwa wariata Macieja do innych wariatów, zob. J. Caro "Liber cancellariae Stanislai Ciołek", Archiv f. Österreichische Geschichte, 1874, t. 52, s. 129 i odb.
  • Parodystyczny edykt przeciwko husycie Bruchrynkowi, powst. 1420-1424, wyd. A. Prochaska Codex Epistolaris Vitoldi 1882, Monumenta Medii Aevi Historica, t. 6, s. 1065, (według T. Tyca autorstwo możliwe), rękopis Biblioteki Uniwersytetu Praskiego
  • Tzw. Spominki o Ciołkach, wyd. A. Bielowski Monumenta Poloniae Historica, t. 3, 1878, (według T. Tyca autorstwo przypuszczalne)
  • List królowej Zofii do Władysława Jagiełły, 1427, wyd. A. Prochaska Codex Epistolaris Vitoldi 1882, Monumenta Medii Aevi Historica, t. 6, s. 783, (według K. Morawskiego autorstwo przypuszczalne)

Przypisy

  1. Jan Długosz, Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, t. 8, Ks. XI, Warszawa 2009, s.253.
  2. Oleg Jardetzky: The Ciolek of Poland. Graz/Austria: Akademische Druck-u. Verlagsanstalt, 1992, s. 244. ISBN 3-201-01583-0.
  3. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dodgiel, t. 4, Wilno 1764, s. 133.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 98–100


Poprzednik
Mirosław Brudzewski
Template-Bishop.svg Biskup poznański
1428–1437
Template-Bishop.svg Następca
Andrzej Bniński