Stanisław Grzesiuk
| Stanisław Grzesiuk | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 6 maja 1918 Małków |
| Data i miejsce śmierci | 21 stycznia 1963 Warszawa |
| Zawód | elektromechanik, pisarz, pieśniarz |
| Aktywność | 1959-1963 |
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Stanisław Grzesiuk (ur. 6 maja 1918 w Małkowie koło Chełma, zm. 21 stycznia 1963 w Warszawie) – polski pisarz, pieśniarz (zwany również bardem z Czerniakowa)[1], z zawodu elektromechanik.
Autor popularnej, autobiograficznej trylogii literackiej – Boso, ale w ostrogach, Pięć lat kacetu i Na marginesie życia. Popularyzator przedwojennego folkloru czerniakowskiego. Działacz społeczno-lewicowy, antyklerykał i ateista.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Jego ojciec urodzony na Lubelszczyźnie był z zawodu ślusarzem, pracował w fabryce parowozów. Matka pochodziła z Nowego Miasta k/Płońska. Nie pracowała, zajmowała się domem. Od 1920 kiedy jego rodzice przenieśli się do Warszawy, do 1940 był mieszkańcem stołecznego Czerniakowa, dzielnicy zamieszkiwanej przez warszawską biedotę[2].
Po wybuchu wojny nadal mieszkał w Warszawie. Zaangażował się w walkę z niemieckim okupantem[3][4], działając[5][6] w nowo powstałych polskich podziemnych siłach zbrojnych[1]. Poszukiwany przez Gestapo za posiadanie broni (prawdopodobnie wynik donosu)[7]. Aresztowany (w trakcie łapanki[8]) i wysłany na roboty przymusowe do Niemiec, w okolice Koblencji, następnie zesłany do obozu koncentracyjnego w Dachau za pobicie gospodarza niemieckiego i ucieczkę z jego gospodarstwa.
Po kilkumiesięcznym pobycie w Dachau (4 kwietnia-16 sierpnia 1940) przeniesiono go do Mauthausen-Gusen, gdzie przebywał do 5 maja 1945, tj. do momentu wyzwolenia obozu przez wojska amerykańskie. Przebywał w "starym obozie" Mauthausen, a od 1941 został przeniesiony do nowego "Gusen I".
9 lipca 1945 wrócił do kraju. W 1946 ożenił się, miał dwoje dzieci – córkę Ewę (1947-2003) i syna Marka (1950-2007). Od 1947 chorował na gruźlicę płuc, będącą konsekwencją pobytu w obozach. Przeszedł dwie operacje. Zmarł w 1963 na tę chorobę.
[edytuj] Przekonania
Stanisław Grzesiuk był z przekonań ateistą[9].
Urodził się i wychował w trudnych warunkach. Skończył szkołę zawodową już podczas pracy w fabryce. Tam zetknął się również po raz pierwszy z działalnością lewicową. Pogrzeb ojca był dla Stanisława Grzesiuka punktem przełomowym. Zaczął uważać, że ówczesny porządek społeczny zawsze będzie deprecjonować osoby chcące wyrwać się z getta biedy[10].
Po wojnie był warszawskim radnym[1] oraz działaczem społeczno-lewicowym, gorąco sympatyzującym z nowo powstałym PRL. Widział w nim szansę dla zapobieżenia nędzy, chorobom i (jak uważał) obecnemu w dwudziestoleciu międzywojennym wyzyskowi[11]. Jego imieniem nazwano jedną z ulic warszawskiego Czerniakowa.
[edytuj] Twórczość
Po wojnie Grzesiuk rozpoczął karierę pisarską. Znajomi skłonili go, aby opisał swoje barwne przeżycia, o których często im opowiadał. W 1958 zadebiutował powieścią Pięć lat kacetu, w której opisał swój pięcioletni pobyt w obozach koncentracyjnych. Barwny, choć prosty język, wartka akcja i wszechobecny humor, jakim jest przesycona ta książka, uczyniły go sławnym.
Kolejna autobiograficzna powieść Boso, ale w ostrogach (1961) przenosi czytelnika do przedwojennego Czerniakowa, dzielnicy warszawskiej biedoty, w której autor dorastał. Grzesiuk ponownie zapisał barwne opowieści z sugestywnie odmalowanym klimatem warszawskich "szemranych" dzielnic, opisem warunków życia w jakich dorastał oraz humorem. Powieść ta została zaadaptowana przez Barbarę Borys-Damięcką pod tytułem "Ballada czerniakowska" i wystawiona jako spektakl teatralny w reżyserii Tadeusza Wiśniewskiego.
Trzecia książka, wydana dopiero w rok po śmierci pisarza Na marginesie życia, jest relacją jego zmagań z gruźlicą w obliczu śmierci. Ale nawet wtedy Stanisław Grzesiuk jest sobą. Twardy, pełen przewrotnego humoru żyje, dopóki może. Kolejną już niedokończoną powieścią była "Za pięć dwunasta".
Oprócz pisarstwa parał się też popularyzowaniem przedwojennego folkloru stolicy i gwary warszawskiej, wykonywał uliczne pieśni warszawskie. Grywał na bandżoli i mandolinie. Do najpopularniejszych piosenek przezeń wykonywanych należą: "Czarna Mańka", "Siekiera, motyka", "Bujaj się Fela", "Bal na Gnojnej", "Ballada o Felku Zdankiewiczu", "Komu dzwonią", "U cioci na imieninach" oraz "Nie masz cwaniaka nad warszawiaka". Śpiewał również nieco mniej znaną obecnie "Balladę o Okrzei"[12], często wykonywaną na warszawskiej Pradze w początkach XX w[13].
W 1958 wystąpił w telewizyjnym programie Tele-Echo.
Pierwsze zarejestrowane nagrania piosenek Stanisław Grzesiuka pochodzą z 1959. Wystąpił wtedy w dwóch audycjach radiowych z cyklu "Na warszawskiej fali".
W 1961 tygodnik "Stolica" zamieścił wywiad ze Stanisławem Grzesiukiem "Czerniaków moja młodość".
W 1962 Grzesiuk wystąpił w czterech audycjach Teatru Polskiego Radia: "Apaszem Stasiek był", "Czerniakowskie zaloty", "Piekutoszczak, Feluś i ja", "Bujaj się Fela". Wziął również udział w kilku "Podwieczorkach przy mikrofonie".
W 2004 nakręcony został film dokumentalny "Grzesiuk, chłopak z ferajny" (scenariusz Alex Kłoś, reżyseria Mateusz Szlachtycz).
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Encyklopedia Warszawy, praca zbiorowa pod kierunkiem Barbary Petrozolin-Skowrońskiej, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 1994, ISBN 83-01-08836-2
- ↑ Tygodnik Stolica, "Czerniaków moja młodość", nr. 48, 49, 50, 51-52/1962
- ↑ S. Grzesiuk, Boso ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 227 cytat: Kilka razy wychodziliśmy w nocy wykopywać broń, którą następnego dnia odwoziliśmy w umówione miejsce, a tam majdan odbierali inni po podaniu umówionego hasła.
- ↑ S. Grzesiuk, Boso ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 230 cytat: Otrzymaliśmy od "Andrzeja" nowe rozkazy: podano nam na karteczkach nazwiska, adresy i miejsca pracy ludzi, o których należało przeprowadzić wywiad.
- ↑ S. Grzesiuk, Boso ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226 cytat: Po wyjaśnieniach nastąpiło zaprzysiężenie. "Andrzej" czytał z kartki słowa przysięgi, a my powtarzaliśmy je stojąc na baczność z uniesionymi do góry palcami.
- ↑ S. Grzesiuk, Boso ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226 cytat: To jest organizacja studencka – odpowiedział "Andrzej" – a wy będziecie pierwszą grupą robotniczą..
- ↑ S. Grzesiuk, Pięć lat kacetu, RSW, Warszawa 1972, s. 11 cytat: Zaznaczyć muszę, że w czasie gdy już mnie Niemcy wzięli na przechowanie – poszukiwany byłem za posiadanie broni.
- ↑ S. Grzesiuk, Boso ale w ostrogach, RSW, Warszawa 1972, s. 226 cytat: Na drugiej stacji za Lublinem Niemcy zrobili łapankę. Zbierali transport na roboty rolne do Niemiec. "Frajerzy – pomyślałem. – Przecież teraz już wiem, jak uciekać". Zawieźli nas do tej samej szkoły, w której już raz byłem.
- ↑ Grzesiuk Stanisław, Pięć lat kacetu, 1958
- ↑ Grzesiuk Stanisław, Boso, ale w ostrogach, 1961
- ↑ Gazeta Wyborcza, Rozmowa Alexa Kłosia ze znajomymi S.Grzesiuka, 29-10-2004
- ↑ Ballada o Okrzei w wykonaniu Stanisława Grzesiuka [1]
- ↑ Tradycja ballad o Stefanie Okrzei [2]
[edytuj] Źródła
- Stanisław Grzesiuk, Boso, ale w ostrogach, Na marginesie życia, Pięć lat kacetu
- Encyklopedia Warszawy, praca zbiorowa pod kierunkiem Barbary Petrozolin-Skowrońskiej, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 1994, ISBN 83-01-08836-2
- Tygodnik Stolica, "Czerniaków moja młodość", nr. 48, 49, 50, 51-52/1962
- Gazeta Wyborcza, Rozmowa Alexa Kłosia ze znajomymi S.Grzesiuka, 29-10-2004
