Stanisław Hadyna

Pomnik Stanisława Hadyny przed siedzibą "Śląska"

Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" im. Stanisława Hadyny w 2006 roku

Popiersie w Galerii Artystycznej na placu Grunwaldzkim w Katowicach

Stanisław Hadyna (ur. 25 września 1919 w Karpętnej (obecnie dzielnica Trzyńca), zm. 1 stycznia 1999 w Krakowie) - polski kompozytor, dyrygent, muzykolog i pisarz. Założyciel i wieloletni kierownik artystyczny Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk".

Biografia

Był synem Jerzego Hadyny, nauczyciela muzyki, kompozytora oraz zbieracza pieśni ludowych, i Emilii z d. Pilch. Urodził się wprawdzie na Zaolziu, lecz jego przodkowie pochodzili z Wisły. Ukończył Gimnazjum Klasyczne im. A. Osuchowskiego w Cieszynie.

Studiował w Cieszynie w Instytucie Muzycznym im. Ignacego Paderewskiego, a po roku 1946 kompozycję u L. Różyckiego i dyrygenturę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Po zakończeniu II wojny światowej pracował w Liceum Ogólnokształcącym w Wiśle, później był kierownikiem Wydziału Kultury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Cieszynie. W latach 1947 - 1953 był dyrektorem Biura Okręgu Związku Zawodowego Muzyków PRL oraz dyrektorem Biura Koncertowego. W 1953 r. zorganizował Państwowy Zespół Pieśni i Tańca Śląsk z siedzibą w koszęcińskim zamku. Zespołem kierował w latach 1953–1968.

W roku 1968 Hadyna został "odsunięty" od funkcji dyrektora naczelnego zespołu, chociaż formalnie pełnił w nim funkcję kierownika artystycznego do 1973. Zamieszkał w Krakowie i zajął się komponowaniem i pracą pisarską. Ponownie kierował "Śląskiem" od 1 marca 1990 r. do chwili śmierci 1 stycznia 1999 r. Na stoku góry Bukowej w Wiśle miał dom, do którego chętnie wracał po trudach artystycznych wojaży.

W uznaniu wybitnych osiągnięć artystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem pracy z Państwowym Zespołem Ludowym Pieśni i Tańca "Śląsk" w 1994 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

Został pochowany w Wiśle, na starym cmentarzu ewangelickim na Groniczku . Pośmiertnie otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Wisła. Obecnie Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk" nosi imię Stanisława Hadyny. 1 lipca 2006 roku przed siedzibą zespołu kompozytorowi postawiony został pomnik.

Kompozycje

Hadyna komponował m.in. utwory skrzypcowe, fortepianowe; wśród ważniejszych kompozycji znajdują się kantaty, poemat symfoniczno-baletowy Wiosna, 250 pieśni chóralnych i solowych, 14 kolęd, 13 pieśni pasyjnych, a poza tym muzyka baletowa, teatralna i filmowa.

Najbardziej znane pieśni Stanisława Hadyny

• Helokanie,
• Ondraszek,
• Karolinka,
• Starzyk,
• Szła dzieweczka,
• Hej tam w dolinie,
• Gdybym to ja miała.

Dzieła literackie

• Niezatarte ślady ("Śląsk", 1960), powieść
• Na podbój kontynentu (Iskry, 1964), seria: "Naokoło świata", zbiór reportaży
• W słońcu Hellady (PAX, 1968), zbiór reportaży
• Pod niebem Allacha ("Śląsk", 1969), zbiór reportaży
• Błogosławieni pokój czyniący ("Blessed Are the Peacemakers", 1969), dramat o życiu Mahatmy Gandhiego
• Zdruzgotane sny (1972), dramat o życiu Martina Luthera Kinga
• Droga do hymnu (PAX, 1976), literacko-naukowe studium o Mazurku Dąbrowskiego,
• Deklaracja 76 (1977), dramat z okazji 200. lecia Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych
• Gdzie niebo z ziemią graniczy (PAX, 1981), szkic literacko-filozoficzny
• W pogoni za wiosną ("Śląsk" 1983, reedycja 2009), pamiętnik (kronika narodzin zespołu "Śląsk")
• "Dwa ognie" (PIW, 1988), powieść oparta na historii Rewolucji francuskiej
• O Ludomirze Różyckim (WBP Katowice, 1990), wspomnienia
• Przez okna czasu : jasnowidząca z Wisły (Inst. Ekologii i Zdrowia, Kraków 1993), biografia Agnieszki Pilchowej
• O czwartym Mędrcu ze Wschodu : opowieść (Koszęcin, 2008), opowiadanie

Dramat o Gandhim "Blessed Are the Peacemakers" otrzymał II Nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Teatralnym UNESCO (1969); inny dramat, "Zdruzgotane sny", zdobył II nagrodę Międzynarodowego Biennale Teatralnego w USA (1972). Pełny tytuł debiutu literackiego Hadyny brzmi "Niezatarte ślady : opowieść z życia Szopena nagrodzona na Międzynarodowym Konkursie Filmowym 1949". (m. in. na podstawie tej książki Aleksander Ford zrealizował w 1951 film Młodość Chopina).

Bibliografia

• Baron Emil, Nauczyciele w muzycznym życiu regionu cieszyńskiego, (w:) Nauczyciele w środowisku cieszyńskim, Cieszyn 1979, s. 56.
• Miękina Leon, Znów minie wiek... Antologia literatury nadolziańskiej, Cieszyn 2001, s. 354-355.
• Jan Myrcik, Pół wieku "Śląska". Zarys monograficzny Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk", Ośrodek Kultury i Edukacji Regionalnej, Koszęcin 2004 ISBN 83-909233-9-4
• Stanisław Hadyna we wspomnieniach. Publikacja upamiętniająca dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin kompozytora i twórcy Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk" – Redakcja: Izabela Migocz i Adam Pastuch, Wydawnictwo "Officina Silesia", wrzesień 2009