Stanisław Jankowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy oficera WP, ps. Agaton. Zobacz też: inne osoby nazywające się Stanisław Jankowski.
Stanisław Jankowski
Stanisław Jankowski
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 29 września 1911
Warszawa
Data i miejsce śmierci 5 marca 2002
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby od 1939
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
Kampania wrześniowa,
AK,
Powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Armii Krajowej
Patrol por. "Agatona" wyrusza ze Starego Miasta na Żoliborz i dalej do Puszczy Kampinoskiej
Skwer Stanisława Jankowskiego „Agatona” w Warszawie

Stanisław Jankowski ps. Agaton (ur. 29 września 1911 w Warszawie, zm. 5 marca 2002 tamże) – polski oficer, architekt, adiutant gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego, filister Korporacji Akademickiej Sarmatia.

Po ukończeniu gimnazjum w Warszawie w 1929 roku podjął studia najpierw na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie po ukończeniu studiów w 1938 rozpoczął pracę jako asystent, przerwaną wybuchem II wojny światowej. W momencie rozpoczęcia studiów wstąpił i do końca życia silnie związał się z Korporacją Akademicką Sarmatia i czynnie uczestniczył w procesie jej odrodzenia w 1992 roku.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W stopniu podporucznika w czasie wojny obronnej 1939 został skierowany do Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej w Wilnie, po przekroczeniu granicy został internowany na Litwie. Udało mu się uciec z obozu i przedostać się do Francji, gdzie wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Po upadku Francji został ewakuowany do Wielkiej Brytanii, po czym w Szkocji przeszedł przeszkolenie w zakresie "doskonalenia administracji wojskowej", czyli zakonspirowane szkolenie oficerów wywiadu, dla przyszłych "cichociemnych".

W nocy z 3 marca na 4 marca 1942 w stopniu porucznika został zrzucony na spadochronie nad okupowaną Polską w ramach operacji lotniczej "Collar". Wkrótce po powrocie do kraju objął kierownictwo Wydziału Legalizacji i Techniki w Oddziale II Komedy Głównej AK. Znany był pod pseudonimami pierwotnie "Burek" i "Kucharski", od 1944 jako "Agaton". Kierowany przez niego Wydział Legalizacji "WD-68" perfekcyjnie opanował sztukę podrabiania wszelkiego rodzaju dokumentów.

Powstanie warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu powstania warszawskiego w 1944 został dowódcą plutonu "Agaton" w batalionie "Pięść", później w stopniu kapitana walczył w grupie "Północ". W nocy z 13 na 14 sierpnia wraz z patrolem przedarł się ze Starówki na Żoliborz z rozkazami dla płk. Mieczysława Niedzielskiego "Żywiciela", po czym następnej nocy do oddziałów Grupy "Kampinos" w Puszczy Kampinoskiej. Wrócił na Żoliborz i wraz z żołnierzami z m.in. Grupy "Kampinos" wziął udział w nocy z 21 na 22 sierpnia w nieudanym ataku na Dworzec Gdański. Od 8 września 1944 w oddziale osłonowym Komendy Głównej AK. Po upadku powstania dostał się do niewoli i jako jeniec niemieckiego oflagu został adiutantem gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu z niewoli udał się do Wielkiej Brytanii i zapisał na roczne studium urbanistyczne Uniwersytetu w Liverpoolu, gdzie w 1946 uzyskał dyplom Civic Design. Następnie powrócił do Polski i już 15 września 1946 roku zgłosił się do pracy w Biurze Odbudowy Stolicy. Pracę tę wykonywał w Pracowni Urbanistycznej Warszawy przekształconej w Biuro Planowania Rozwoju Warszawy, do 1977 roku. W tym okresie był współautorem m.in. Trasy W-Z, MDM, kolejnych opracowań Planu Perspektywistycznego Rozwoju Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego.

W latach 1960-1961 przebywał w Iraku, opracowując wraz z zespołem innych polskich urbanistów plany rozwoju takich miast jak Mosul, Karbala czy Basra. W latach 1964-1965 był kierownikiem polskiego zespołu opracowującego plany odbudowy miasta Skopje w Jugosławii (dziś stolica Macedonii), zniszczonego przez trzęsienie ziemi w 1963, za co został odznaczony srebrnym medalem miasta Skopje. Następnie w latach 1971-1972 pracował w polskim zespole opracowującym plany odbudowy miasta Chimbote w Peru, także zniszczonego przez trzęsienie ziemi. W latach 1975-1977 został ekspertem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w Genewie do spraw budowy domków mieszkalnych dla ofiar bombardowań w Północnym Wietnamie. Jest współautorem projektu Traktu Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów w Warszawie[1]. Wystąpił w filmie dokumentalnym pt. Cichociemni z 1989[2].

Wyróżniony był wieloma odznaczeniami i medalami: Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Orderem Sztandaru Pracy II Klasy, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1949)[3], Krzyżem Armii Krajowej, trzykrotnie Państwową Nagrodę Artystyczną, Złotą Odznaką Odbudowy Warszawy i innymi. Członek honorowy Towarzystwa Urbanistów Polskich[4]. W roku 1995 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Warszawy.

Od 2009 roku jest patronem jednego ze skwerów w Warszawie[5].

Przypisy

  1. Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 164. ISBN 83-88973-59-2.
  2. Cichociemni. filmpolski.pl. [dostęp 15 stycznia 2014].
  3. 22 lipca 1949 „za zasługi położone przy budowie trasy W-Z” M.P. z 1949 r. Nr 94, poz. 1121
  4. 90 lat. Towarzystwo Urbanistów Polskich. Wydawnictwo jubileuszowe. Warszawa: TUP, 2013.
  5. Skwer Stanisława Jankowskiego Agatona. [dostęp 2011-03-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Jankowski: "Z fałszywym ausweisem w prawdziwej Warszawie", Warszawa 1980
  • Piotr Stachiewicz: "Starówka 1944", wyd. MON, Warszawa 1983, ISBN 83-11-06881-X
  • "80-lecie Korporacji Akademickiej Sarmatia", Koło Filistrów K! Sarmatia, Warszawa 1988 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]