Stanisław Kętrzyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Kętrzyński
Stanisław Kętrzyński
Data i miejsce urodzenia 10 września 1876
Lwów
Data i miejsce śmierci 26 maja 1950
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód historyk, uczony
Miejsce zamieszkania  Polska
Narodowość polska
Tytuł Profesor
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Uczelnia Uniwersytet Lwowski
Uniwersytet Warszawski
Rodzice Wojciech Kętrzyński
Wincentyna de Rautenberg-Klińska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Stanisław Kętrzyński (ur. 10 września 1876 we Lwowie, zm. 26 maja 1950 w Warszawie) – polski historyk, dyplomata, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, wolnomularz.

Był synem Wojciecha (wybitnego historyka, dyrektora Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie) i Wincentyny de Rautenberg-Klińskiej. Uczęszczał do gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie (1886-1895), studiował historię na Uniwersytecie Lwowskim (1895-1899), m.in. u Ludwika Finkla. Uzupełniał studia w Akademii Paleograficznej w Rzymie (1899-1901), na uniwersytecie w Monachium i w École nationale des chartes w Paryżu (1901-1902). W 1900 obronił doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie pracy Kazimierz Odnowiciel, 1034-1058, przygotowanej pod kierunkiem Stanisława Smolki. Pracował jako archiwariusz w Archiwum Akt Dawnych w Krakowie, od 1904 był dyrektorem Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie. Lata 1910-1913 spędził na badaniach archiwalnych w Rzymie. W 1913 habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim po przedstawieniu pracy O elementach chronologicznych dokumentów Kazimierza Wielkiego (promotor Stanisław Krzyżanowski). W latach 1917-1918 wykładał historię dyplomatyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, 1918-1922 był związany z Uniwersytetem Warszawskim - jako docent i od 1920 profesor nadzwyczajny w Katedrze Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii[1]. Kierował także Archiwum Akt Dawnych w Warszawie (1919-1920)[2] oraz Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (1919-1920)[3].

W latach 1922-1923 pełnił funkcję dyrektora Departamentu Politycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych; był zwolennikiem liberałów i rządów centrowych, zrezygnował z funkcji w resorcie po objęciu teki przez Romana Dmowskiego. Był następnie posłem RP w Moskwie (1925-1927) i Hadze (1927-1931). W 1932 powrócił do pracy w Katedrze Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii Uniwersytetu Warszawskiego, w 1934 objął jej kierownictwo oraz został profesorem zwyczajnym[4]. W latach 1935-1939 prezes Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej z siedzibą w Wilnie.[potrzebne źródło]

W czasie II wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu uniwersyteckim w Warszawie (pracował zarazem jako kustosz w Bibliotece Ordynacji Krasińskich); jego księgozbiór naukowy został skonfiskowany przez Niemców, a wiele materiałów spłonęło podczas powstania warszawskiego. Sam Kętrzyński został aresztowany przez gestapo w listopadzie 1943, był więziony na Pawiaku, potem w krakowskim klasztorze św. Michała i w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Po wojnie pracował krótko na Uniwersytecie Jagiellońskim (1945-1946) i Uniwersytecie Warszawskim (ponownie kierownik Katedry Historii Polski Wieków Średnich i Nauk Pomocniczych Historii 1946-1947). W 1947 przeszedł na emeryturę, zmarł w 1950 po chorobie serca[5].

Był wolnomularzem[6].

Od 1908 był członkiem rzeczywistym, od 1930 członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; w latach 1913-1924 i 1945-1950 przewodniczył Komisji Historycznej TNW. W 1929 został powołany na członka-korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, w 1938 - na członka czynnego tej akademii. Należał również do Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego; organizował zebrania naukowe Polskiego Towarzystwa Historycznego (z Ludwikiem Kolankowskim) w czasie wojny. W 1946 został laureatem nagrody naukowej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta oraz holenderskim Orderem Niepodległości[7].

W pracy naukowej Stanisław Kętrzyński zajmował się dyplomatyką, sfragistyką, historią średniowieczną Polski, bibliotekoznawstwem. Badał m.in. genealogię Piastów oraz genezę urzędu kanclerza w Polsce. Zajmował się życiem i działalnością Mieszka I. Na przykładzie analizy pieczęci Przemysława II, Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego podkreślał rolę sfragistyki w badaniach historycznych. Analizował kronikę Wincentego Kadłubka. Wiele uwagi poświęcił problematyce rozbicia dzielnicowego oraz powstaniu stolicy Polski w Krakowie. Współpracował z pismami "Przegląd Historyczny", "Przegląd Demokratyczny" oraz wydawnictwem "The Cambridge History of Poland". Wśród jego studentów byli m.in. Stanisław Arnold i Aleksander Gieysztor[8].

Ogłosił wiele prac naukowych, m.in.:

  • Gall-Anonim i jego kronika (1898)
  • O rzekomej wyprawie Władysława Hermana na Szczecin (1899)
  • O paliuszu biskupów polskich XI wieku (1902)
  • O zaginionym żywocie św. Wojciecha (1902)
  • Ze studiów nad Gerwazym z Tilbury (1903)
  • O Astryku Anastazym (1906)
  • Uwagi i przyczynki nad kancelaryą koronną Kazimierza Jagiellończyka (1912)
  • O datach tzw. niejednolitych w dokumentach polskich (1927)
  • Do genezy kanclerstwa koronnego (1929)
  • Uwagi o pieczęciach Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego (1929)
  • Na marginesie "Genealogii Piastów" O. Balzera (1931)
  • Zarys nauki o dokumencie polskim wieków średnich (1934)
  • Ze studiów genealogicznych (1934)
  • O zaginionej metropolii czasów Bolesława Chrobrego (1947)
  • Polska X-XI wieku (1961, redaktor Aleksander Gieysztor)

Przypisy

  1. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  2. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  3. Zarys dziejów kształtowania się zasobu, Archiwum Główne Akta Dawnych, agad.archiwa.gov.pl.
  4. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  5. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  6. L. Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984, s. 231.
  7. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.
  8. Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, (red.) A. Śródka i P. Szczawiński, Wrocław 1984, s. 49-53.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O (red.) A. Śródka, P. Szczawiński, Wrocław 1984.
  • Hass L., Ambicje, rachuby, rzeczywistość : wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928, Warszawa 1984.
  • Rybarski A., Centralny zarząd archiwalny w odrodzonej Rzeczypospolitej polskiej, „Archeion”, T. I (1927), s. 1-14.
  • Zarys dziejów kształtowania się zasobu, Archiwum Główne Akta Dawnych, agad.archiwa.gov.pl.