Stanisław Kasznica (prawnik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Kasznica
Stanisław Kasznica
Stanisław Kasznica
Data i miejsce urodzenia 23 lutego 1874
Warszawa
Data i miejsce śmierci 17 listopada 1958
Krosinko koło Mosiny
Profesor nauk prawnych
Specjalność: prawo administracyjne
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1904 – prawo
Uniwersytet Jagielloński
Profesura 1920
Rektor
Uczelnia Uniwersytet Poznański
Okres spraw. 1929–1931
Poprzednik Edward Feliks Lubicz-Niezabitowski
Następca Jan Sajdak
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Stanisław Kasznica
Senator I kadencji (II RP)
Przynależność polityczna Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe
Okres urzędowania od 12 listopada 1922
do 13 lipca 1928

Stanisław Wincenty Antoni Kasznica (ur. 23 lutego 1874 w Warszawie, zm. 17 listopada 1958 w Krosinku koło Mosiny) – prawnik polski, profesor Uniwersytetu Poznańskiego (później Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza), działacz polityczny.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Józefa (prawnika, profesora Szkoły Głównej) i Izabelli z Trębickich h. Ślepowron[1]. Był potomkiem posła Antoniego Trębickiego[2]. Uczęszczał do szkół średnich w Warszawie, we Lwowie i w Krakowie, gdzie w 3 czerwca 1893 w Gimnazjum św. Anny zdał maturę.

Początkowo studiował chemię na uniwersytecie we Lwowie (1893/94), następnie medycynę (1894/95), a od 1895 prawo w Warszawie. W 1902 otrzymał w Warszawie stopień kandydata nauk prawnych, a w 1904 w Krakowie – stopień doktora praw. Był członkiem Ligi Narodowej w 1905 roku[3]. W 1905 przebywał w Heidelbergu jako stypendysta Akademii Umiejętności. Następnie poświęcił się pracy w administracji (Wydział Krajowy we Lwowie) oraz działalności politycznej. Był członkiem Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego (1904–1908) i posłem na sejm galicyjski (1913–1914). Był współwydawcą dwutygodnika „Rzeczpospolita” (1908–1914). W latach 1912–1919 był profesorem Akademii Rolniczej w Dublanach. Podczas I wojny światowej został członkiem Wydziału Wykonawczego Naczelnego Komitetu Narodowego. W 1915 pod zarzutem zdrady stanu aresztowany przez władze austriackie i więziony. Należał do współzałożycieli Zjednoczenia Narodowego (1915). W 1918 przyczynił się do ukonstytuowania Polskiego Komitetu Narodowego we Lwowie.

W 1919 był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Warszawie. W styczniu 1920 został mianowany profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Poznańskiego, objął tamże Katedrę Prawa Administracyjnego. W latach 1929–1931 był rektorem UP, następnie w roku akademickim 1931/32 prorektorem, kilkakrotnie dziekanem Wydziału Prawno-Ekonomicznego. Pracę naukowo-dydaktyczną łączył z działalnością polityczną. W 1921 był rządowym ekspertem w sprawie autonomii Małopolski Wschodniej. W 1923 przewodniczył komisji reformy administracji. W latach 1922–1928 pełnił mandat senatora wybranego z listy Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego. Był wiceprezesem klubu senackiego tej organizacji, która w 1922 współtworzyła Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe, które z kolei w 1925 współtworzyło nowe SChN. Stanisław Kasznica był przewodniczącym zarządu głównego tej partii. Wycofał się z życia politycznego po przewrocie majowym.

Współpracował z instytucjami katolickimi. W 1935 wydał zbiór szkiców o tematyce religijnej pt. Rozważania (łącznie wydana sześciokrotnie, m.in. Londyn 1944, Rzym 1945, Poznań 1946). Obok pracy naukowej i działalności społeczno-politycznej organizował dyskusje światopoglądowe, rekolekcje zamknięte, a także pisał na tematy związane z wiarą.

W latach 1933–1935 był ekspertem rządowym, uczestniczącym w opracowywaniu projektu ustawy o wewnętrznym ustroju województwa śląskiego. W latach 1935–1939 był sędzią Trybunału Kompetencyjnego.

W 1939 po wkroczeniu Niemców do Poznania został uwięziony jako zakładnik, a w grudniu wysiedlony do Limanowej. W latach 1942–1944 przebywał w Warszawie i od 1943 wykładał na tajnych kompletach Uniwersytetu Warszawskiego i Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. Jego podręcznik Polskie prawo administracyjne ukazał się w wydaniu podziemnym w Warszawie w 1943 (pod ps. dr A. Łużycki, z fikcyjną datą wydania – 1938[4]; kolejne wydania: Poznań 1946, 1947). W marcu 1945 powrócił do Poznania. Kierował odbudową Wydziału Prawnego UP i zorganizował Sekcję Prawną w Instytucie Zachodnim. Do 1948 był redaktorem naczelnym czasopisma „Administracja i Samorząd na Ziemiach Odzyskanych”. Przeniesiony w stan spoczynku z końcem 1947, do 1950 wykładał na Akademii Handlowej. W październiku 1956 reaktywowany na UAM.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Zmarł 17 listopada 1958 w Krosinku k. Mosiny pod Poznaniem. Pochowany zgodnie z jego wolą na cmentarzu w Mosinie (cmentarz II, sektor V, miejsce 3)[5][6].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty: z Amelią z Malewskich oraz jej siostrą Eleonorą h. Jastrzębiec[1]. Z pierwszego małżeństwa miał synów: Stanisława, adwokata, przywódcę NSZ i Jana (zginął we wrześniu 1939 w bitwie nad Bzurą), zaś z drugiego – Andrzeja (1923–1993) – żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego, dominikanin (imię zakonne Krzysztof), Wojciecha i córkę Eleonorę[7].

Wybrane prace[edytuj | edytuj kod]

Autor licznych prac z zakresu prawa wyborczego, adminstracyjnego i organizacji władz administracji państwowej. Pseudonim literacki: Dr A. Łużycki[8].

  • Skład wyznaniowy wschodnio-galicyjskiego ciała sędziowskiego, 1908
  • Wydatki i dochody gmin podlegających ustawie 1866 r., Część 1, Tom 22 z Wiadomości Statystyczne o Stosunkach Krajowych, 1909
  • Teorja samorządu: wykłady p. prof. dr. Kasznicy z r. 1935/36, nakładem i w powielarni Koła Prawników i Ekonomistów T.S.U.P., 1937
  • Myślą, sercem, wolą...: rozważań, Księgarnia Św. Wojciecha, Poznań 1939
  • Rozważania, Veritas, 1945
  • Polskie prawo administracyjne: pojęcia i instytucje zasadnicze, Księgarnia Akademicka, Poznań 1947
  • O nowe formy duszpasterstwa, 1947
  • Władza, Wydawnictwa IHN PAN, 1996

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 26 kwietnia 2012 Rada Miejska na wniosek Kapituły Medalu Rzeczypospolitej Mosińskiej pośmiertnie odznaczyła go Medalem jako najwyższym wyróżnieniem i uhonorowaniem za utożsamianie, umiłowanie i rozsławianie Ziemi Mosińskiej[6][5].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

24 maja 2013 odsłonięto tablicę umieszczoną przy wejściu do poznańskiego klasztoru Ojców Dominikanów, upamiętniająca kardynała Augusta Hlonda i byłego rektora Uniwersytetu Poznańskiego, prof. Stanisława Kasznicę – który w latach 30. ubiegłego wieku wraz z ówczesnym prymasem Polski przyczynił się do powrotu dominikanów do Poznania.

Pragniemy utrwalić w sercach i w kamieniu naszą wdzięczną pamięć o dwóch wybitnych Polakach, którzy przez całe życie troszczyli się o wychowanie i kształtowanie umysłów i serc młodzieży akademickiej

— napis na tablicy upamiętniającej Prymasa Augusta Hlonda i prof. Stanisława Kasznicę, promotorów powrotu dominikanów do Poznania, 24 maja 2013[10][11]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Potomkowie Sejmu Wielkiego. [dostęp 2013-06-27].
  2. J. Drużyńska, Stanisław M. Jankowski: Wyklęte życiorysy. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2009, s. 238. ISBN 978-83-7510-373-1.
  3. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 576.
  4. J. Drużyńska, Stanisław M. Jankowski: Wyklęte życiorysy. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2009, s. 245. ISBN 978-83-7510-373-1.
  5. 5,0 5,1 Rozmowa z Barbarą Miczko – Malcher: Historia prawdziwa – Wincenty i Stanisław Kasznica. 2012-10-02. [dostęp 2013-06-27].
  6. 6,0 6,1 Grobowiec prof. Stanisława Kasznicy. Czas Mosiny, 2012-4-24. [dostęp 2013-06-27].
  7. Z Eleonorą Kasznicą, siostrą ppłk. Stanisława Kasznicy, ostatniego dowódcy NSZ, którego szczątki odnaleziono podczas ekshumacji na Łączce, rozmawia Maciej Walaszczyk. [dostęp 2013-06-27].
  8. Piotr Majewski, Andrzej Krzysztof Kunert: Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939: słownik biograficzny. Wyd. Sejmowe, 2005.
  9. Kasznica Stanisław. www.zolnierzewolnosci.pl. [dostęp 2013-06-27].
  10. Świętowali jubileusz. dominikanie.pl. [dostęp 2013-06-27].
  11. 75- lecie Duszpasterstwa Akademickiego. 2013-05-24. [dostęp 2013-06-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bożena Knopek, Maria Zielińska, Wielkopolski Słownik Biograficzny, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981
  • Jerzy Michalski, Juliusz Bardach, Andrzej Ajnenkiel, Historia sejmu polskiego: W dobie rozbiorów, Państwowe Wyd. Nauk., 1989
  • Aleksander Kakowski, Z niewoli do niepodległości: Pamiętniki, Platan, 2000
  • Tomasz Schramm, Anna Marciniak, Poczet rektorów Almae Matris Posnaniensis, Seria: Dzieje UAM nr 16; Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004, ISBN 83-232-1423-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Edward Feliks Lubicz-Niezabitowski
Rektor Uniwersytetu Poznańskiego
1929–1931
Następca
Jan Sajdak