Stanisław Kubicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wieża Babel, linoryt, 1917
Autoportret VII, 1922
Stolperstein, Onkel-Bräsig-Straße 46, in Berlin-Britz

Stanisław Kubicki (ur. 7 listopada 1889 w Ziegenhain, zm. 1942 w Berlinie[1]) – malarz, grafik, poeta i publicysta, przedstawiciel nurtu ekspresjonizmu w sztukach plastycznych i literaturze.

Był szóstym dzieckiem inżyniera Witalisa oraz Niemki Marii Stark, potomkiem architekta Jakuba Kubickiego (1758-1833). W 1908 roku uczęszczał na wydział architektury w Berliner Bauakademie, na Wydział Filologiczny Friedrich-Wilhelm-Universität, oraz na botanikę i zoologię. Nie ukończył jednak żadnego fakultetu[2]. Należał do Towarzystwa Tomasza Zana i do Grupy Narodowej[3]. Utrzymywał ożywione kontakty ze środowiskiem skupionym wokół czasopisma "Die Aktion" i "Der Sturm", w których publikował swoje pierwsze prace plastyczne. W tym okresie ożenił się z Margerete Schuster, która przyjęła nazwisko męża oraz imię Małgorzata. Rozpoczęte kolejne studia w 1911 roku w Berliner Kunstakademie przerwała I wojna światowa. Został wcielony do niemieckiej armii i wysłany do Wielkopolski.

W 1918 roku wyjechał do Berlina, gdzie w 1922 roku założył grupę "Progressive", wystawiającą swoje prace w Düsseldorfie, Akwizgranie, Amsterdamie, Chicago i Moskwie. Do 1933 roku współpracował z czasopismem "a-z". W tamtym okresie swojej twórczości odchodził już od ekspresjonizmu w stronę kubizmu i konstruktywizmu[3].

W Poznaniu, lecząc odniesione rany, poznał Jerzego Hulewicza, zakładającego właśnie (w 1917 roku) czasopismo "Zdrój". Na jego łamach Kubicki zamieszczał swoje drzeworyty, wiersze, tłumaczenia tekstów i wypowiedzi programowe. Wraz z redaktorem naczelnym poznańskiego czasopisma oraz z Władysławem Skotarkiem, Stefanem Szmają, Janem Jerzym Wronieckim, Augustem Zamoyskim i swoją żoną Małgorzatą Kubicką założył ekspresjonizującą grupę "Bunt". Brał udział we wszystkich wystawach tej grupy: w Berlinie (czerwiec 1918), Düsseldorfie, Poznaniu, Krakowie (wespół z formistami) i we Lwowie (lata 1919-1920).

Utrzymywał kontakty z dadaistami berlińskimi, W Polsce znany jest głównie jako grafik i spiritus rector poznańskiej ekspresjonistycznej grupy Bunt, jednak był również wybitnym kolorystą. Jego dzieła malarskie, poetyckie i programowe, a także rozprawy z zakresu filozofii przyrody wyróżniają się w sposób szczególny na tle dokonań artystycznych pierwszej fazy klasycznej awangardy w Europie Środkowej[4][5][6].

Wraz z żoną Margarete, graficzką, malarką i poetką, od 1916 roku utrzymywał kontakty z wydawcą awangardowego berlińskiego czasopisma „Die Aktion” i galerii o tej samej nazwie. Około 1917 roku zainicjowali oni kontakty wystawiennicze i wydawnicze polskich i niemieckich ekspresjonistów[7][8][9][10]. Kubicki jako jeden z siedmiu twórców z Polski i jedyny przedstawiciel grupy Bunt 1919/1920 wystawiał swe prace w najsłynniejszej galerii awangardy „Der Sturm” i publikując jednocześnie swe grafiki w czasopiśmie Herwartha Waldena.

Związany był zwłaszcza z „dadazofem” Raoulem Hausmannem i „arcydadaistą” Johannesem Baaderem, czego efektem był tzw. epizod kubo-dadaistyczny w jego twórczości[11]. Zurychski dadaizm, zwłaszcza propozycje programowe i formalne Tristana Tzary interpretował w duchu ideologii „nowego człowieka”[12]. Wraz Hausmannem na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych realizował eksperymenty naturoznawczo-fotograficzne[13].

W latach 1919-1922 pisał wiersze i teksty programowe w duchu awangardowego internacjonalizmu, jednocześnie w języku polskim i niemieckim[14]. Jego ostatnim dziełem malarskim był niedokończony obraz Mojżesz przed krzewem gorejącym[15].

W latach 1935-1938 w posiadłości Mycielskich w Kobylempolu pod Poznaniem stworzył jedyne swe dzieło architektoniczne (a zarazem jedyną pracę na zlecenie), pomnik ku czci Józefa Piłsudskiego[16].

W 1933 roku przeprowadził się z Berlina do Poznania. Przed wybuchem II wojny światowej starał się o wyjazd do ogarniętej wojną domową Hiszpanii. Porzucił malarstwo na rzecz poezji i literatury. W czasie wojny pomagał Armii Krajowej. W czasie okupacji niemieckiej związał się z polskim ruchem oporu, działając jako kurier do ambasady Mandżurii w Berlinie[17]. Zginął w niewyjaśnionych okolicznościach, prawdopodobnie z rąk Gestapo[18]. Miejsce pochówku nie jest znane.

W 1959 roku w Berlinie ukazały się poświęcone mu albumy pt. Pflanzenzeichnungen i Tierzeichnungen, zawierające prace graficzne, malarskie oraz utwory poetyckie.

Przypisy

  1. Jarosław Mulczyński. Poznali się w Berlinie. Małgorzata i Stanisław Kubiccy.. „Kronika Wielkopolski”. 1, s. 83, 1992. 
  2. Jarosław Mulczyński. Poznali się w Berlinie. Małgorzata i Stanisław Kubiccy.. „Kronika Wielkopolski”. 1, s. 84, 1992. ISSN 0137-3102. 
  3. 3,0 3,1 Jarosław Mulczyński. Stanisław Kubicki (1889-1942) we wspomnieniach rodziny.. „Kronika Wielkopolski”. 1, s. s. 79, 1992. 
  4. Lidia Głuchowska. Dokąd człowieku? – czyli o poszukiwaniach artystycznych Stanisława Kubickiego.. „Ikonotheka”. 17, s. s. 139-163, 2004. 
  5. Piotr Piotrowski. Expressionism and Futurism in Poland.. „Central European Avant-Gardes: Exchange und Transformation 1910-1930, red. Timothy O. Benson E, Cambridge, Massachusetts”. 17, s. s. 175-176, 2002. 
  6. Beetween Worlds.. „A Sourcebook of Central European Avant-Gardes, 1910-1930, red. Timothy O. Benson, Éva Forgács. Los Angeles”. 17, 2002. 
  7. Ein Paar zwischen Ost und West – Stanislaw Kubicki (1889-1942) und Margarete Kubicka (1891-1984). [Ich dwoje między Wschodem a Zachodem - Stanislaw Kubicki (1889-1942) und Margarete Kubicka (1891-1984)].. „Kritische Berichte”. 2, s. 19-31, 2002. 
  8. Lidia Głuchowska. Margarete i Stanisław Kubiccy a początki grupy Bunt.. „Bunt. Ekspresjonizm Poznański 1917-1925 [Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu]. Red. Grażyna Hałasa i Agnieszka Salamon. Poznań”, s. s. 46-64, 2003. 
  9. Lidia Głuchowska. Margarete und Stanislaw Kubicki – ein deutsch-polnisches Künstlerpaar zwischen Posen und Berlin [Margarete i Stanisław Kubicki – polsko-niemiecka para artystyczna między Poznaniem a Berlinem].. „Wanderungen: Künstler – Kunstwerk – Motiv – Stifter / Wędrówki: Artysta – Dzieło – Wzorzec – Fundator. Red. Małgorzata Omilanowska, Anna Straszewska. Warszawa”, s. s. 129-149, 2005. 
  10. Das deutsch-polnische Künstlerpaar Margarete und Stanislaw Kubicki in der Posener Expressionistenvereinigung „Bunt“ [Polsko-niemiecka para artystyczna Margarete i Stanisław Kubiccy w poznańskim stowarzyszeniu ekspresjonistów „Bunt“. „Grenzen überwindend. Festschrift für Adam S. Labuda, red. Katja Bernhardt, Piotr Piotrowski, Berlin”, s. s. nienum., 2006. 
  11. Lidia Głuchowska. Miejsca puste, czyli co nie dochodzi do głosu w obrazie. Tzw. epizod dadaistyczny w twórczości Stanisława Kubickiego.. „„Brak słów“. Red. Maria Poprzęcka. Warszawa”, s. s. 207-233, 2007. 
  12. Lidia Głuchowska. Tristan Tzara – monsieur dada i polskie konteksty dadaizmu.. „Rita Baum”. 13 (zima), s. s. 65-71, 2009.  Lidia Głuchowska. Awangarda: Berlin - Poznań.. „My, berlińczycy/ Wir Berliner. Historia polsko-niemieckiego sąsiedztwa. Red. Robert Traba. Berlin”, s. s. 160-195, 2009. 
  13. Lidia Głuchowska. Avantgarde und Liebe. Margarete und Stanislaw Kubicki 1910-1945.. „Gebr. Mann Verlag”, s. s. 72-76, 2007. 
  14. Lidia Głuchowska. Der Turmbau zu Babel. Stanisław Kubickis zweisprachige Gedichte aus den Jahren 1918-1921 und die Utopie des „neuen Menschen” [Wieża Babel. Dwujęzyczne poezje Stanisława Kubickiego z lat 1918-1921 a utopia „nowego człowieka“].. „Grenzüberschreitungen. Deutsche, Polen und Juden zwischen den Kulturen (1918-1939). Red. Marion Brandt. München”, s. s. 15-44, 2006. 
  15. Lidia Głuchowska. Ostatni obraz. Mojżesz przed krzewem gorejącym Stanisława Kubickiego.. „„Wielkie dzieła, wielkie interpretacje“. Red. Maria Poprzęcka. Warszawa”, s. s. 215-228, 2007. 
  16. Lidia Głuchowska. Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie.. „WIR Berlin”, s. s. 46-47, 2001. 
  17. Lidia Głuchowska. Zwischen Kunst und Politik. Porträt des deutsch-polnischen Malers und Dichters Stanislaw Kubicki / Między sztuką a polityką. Portret polsko-niemieckiego malarza i poety Stanisława Kubickiego.. „Dialog Berlin”. 62-63, s. s. 118-125, 2003.  Lidia Głuchowska. „Verschwörer und Revolutionäre”. Zum Kriegsschicksal des Künstlers und Widerstandkuriers Stanisław Kubicki.. „Inter Finitimos”. 6, s. s. 100-117, 2008. 
  18. Jarosław Mulczyński. Stanisław Kubicki (1889-1942) we wspomnieniach rodziny.. „Kronika Wielkopolski”. 1, s. s. 80, 1992. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Malinowski, Stanisław Kubicki, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.), tom IV (pod redakcją Jolanty Maurin Białostockiej i Janusza Derwojeda), Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986, s. 323-327
  • Lidia Głuchowska. Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2001, wydanie drugie poprawione, 2003, ISSN 09486313.
  • Lidia Głuchowska, Peter Mantis. Stanislaw Kubicki. Ein Poet übersetzt sich selbst. Gedichte zwischen 1918-1921 / Poeta tłumaczy sam siebie. Wiersze z lat 1918-1921. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003, ISSN 09486313 (po polsku i niemiecku).
  • Lidia Głuchowska, Roger Loewig - Stanislaw Kubicki. Inseln der Menschlichkeit - Wyspy człowieczeństwa, wstęp Helmut Börsch-Supan i Jan Hoesch, Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003, ISSN 09486313 (po polsku i niemiecku), wydanie Stowarzyszenia im. Rogera Loewiga. Katalog wystawy: 2003 w Krzyżowej Fundacja Porozumienia Europejskiego), 2004 Muzeum Architektury we Wrocławiu i w Muzeum Nikolaikirche (kościół św. Mikołaja) – Muzeum Miasta Berlina.
  • Lidia Głuchowska, Avantgarde und Liebe. Margarete und Stanislaw Kubicki 1910–1945. Wyd. Gebr. Mann Verlag Berlin 2007, ISBN 3-7861-2541-4, (Dysertacja Humboldt Universität Berlin 2004).