Stanisław Lubieniecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Lubieniecki
Stanisław Lubieniecki
Stanisław Lubieniecki
Rola
Rola
Data urodzenia 23 sierpnia 1623
Miejsce urodzenia Raków
Data śmierci 18 maja 1675
Miejsce śmierci Hamburg (Altona)
Rodzina Lubienieccy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Stanisław Lubieniecki herbu Rola, ps. Christianus Thimoteus, Brutus (ur. 23 sierpnia 1623 w Rakowie, zm. 18 maja 1675 w Hamburgu) – polski astronom, historyk, pisarz i arianin zabiegający o odwołanie edyktu o banicji Braci Polskich[1]. Jego nazwisko w pismach anglojęzycznych zapisywane jest również jako Lubiniezky lub Lubyenyetsky.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiował na Akademii Rakowskiej, a po jej likwidacji w 1638 naukę kontynuował w Kisielinie na Wołyniu. W 1644 wyjechał do Torunia, gdzie pobierał nauki prywatne. Korzystając ze stypendium zborowego, kontynuował naukę we Francji oraz Niderlandach w latach 1646-1650.

W 1646 zapisał się na uniwersytet w Orleanie, po roku przeniósł się do kalwińskiej uczelni w Saumur, potem zapisał się na katolicki uniwersytet w Angers. W Paryżu pozostawał pod wpływem środowiska socynian, które to wyznanie wkrótce przyjął. W 1649 zapisał się na uniwersytet w Lejdzie, gdzie odbył rozmowę z Kartezjuszem na temat ruchu Ziemi. Wkrótce też powrócił do Polski. W 1654 został ministrem zboru ariańskiego w Czarkowach. W czasie potopu szwedzkiego 25 października 1655 stanął na czele delegacji braci polskich, która udała się do króla Szwecji Karola X Gustawa by zabiegać o przywrócenie arianom ich swobód wyznaniowych. Schronił się w Krakowie pod opieką garnizonu szwedzkiego. Po kapitulacji miasta 1 września 1657 udał się na Pomorze Szwedzkie. Zajął się pisaniem rozpraw teologicznych, które spotkały się z ostrym atakiem luteran. W 1658 jako arianin został formalnie skazany na banicję mocą decyzji sejmu. Nowego protektora uzyskał w osobie króla Danii Fryderyka III.

Jego praca z lat 1666-1668 pt. Theatrum cometicum... została wydrukowana na przełomie lat 1667-1668 w Amsterdamie. To największe siedemnastowieczne dzieło o kometach, jeszcze obecnie wykorzystywane jako źródło cennych informacji naukowych. Zawiera opisy około 600 komet, wszystkich jakie widziano na niebie od biblijnego potopu do 1665 roku[2]. Jeden z kraterów Księżyca został nazwany, na cześć astronoma, jego nazwiskiem: Lubieniecki (krater księżycowy).

Później zamieszkał w Hamburgu, gdzie nieustannie był atakowany przez kler luterański. Według jednej z wersji Stanisław Lubieniecki został otruty wraz z dwiema córkami na skutek nieostrożności służącej, która prawdopodobnie ugotowała im potrawę w naczyniu używanym wcześniej do wytapiania rtęci[3]. Niewykluczone jednak, iż został zamordowany z polecenia duchownych luterańskich, którym nie na rękę był pobyt Lubienieckiego w Hamburgu. Zmarł 18 maja 1675 w Hamburgu, a jego ciało spoczęło na cmentarzu przy katedrze w Altonie koło Hamburga.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Diariusz drogi krakowskiej i legacjej krystiańskiej do króla JM Karola Gustawa Anno Domini 1655 Octobris..., ogł. J. Tazbir Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. 5 (1960); kopia: Archiwum Główne Akt Dawnych Warszawa, Archiwum Radziwiłłowskie, dz. II, ks. 21, k. 319-337 (opis podróży do Karola Gustawa do Krakowa, w delegacji od ariańskich zborów południowej Małopolski)
  • Vindiciae pro unitariorum in Polonia religionis libertate, wyd. C. C. Sandius Bibliotheca Anti-Trinitariorum, Freistadt 1684, s. 267-296
  • Polonia moriens suos et exteros alloquitur, 1665; przekł. holenderski pt. Het stervende Polen den zijnen ende den vremden aenspreeckende, Amsterdam 1667, drukarnia P. Alckmaer
  • Theatrum cometicum..., cz. 1-3, powst. 1665, wyd. F. Cuper, Amsterdam 1668, drukarnia D. Baccamunde; wyd. następne: Lejda 1681
  • Historia reformationis polonicae..., powst. po wrześniu 1664, wyd. Freistadt 1685, drukarnia J. Aconius; przekł. polski: E. Bursche, cz. 1, Rocznik Teologiczny 1938 i odb.; cz. 2, Rocznik Teologiczny 1938 i odb.; cz. 3 przygotowana do wyd., zniszczone 1944; przekł. angielski: E. M. Wilbur, niewydano, wiad. podaje L. Szczucki „Earl Morse Wilbur (1866-1956)”, Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. 3 (1958), s. 317
  • Exemplum epistolae, qua viro cuidam magno historiolam commentariorum et vitae ac mortis Jonae Slichtingii p. m. pertexit, wyd. przy: J. Szlichtyng „Commentaria posthuma in plerosque Novi Testamenti libros”, t. 1, Amsterdam (po 1656), Bibliotheca Frstrum Polonorum, t. 7
  • Stosowanie Francuzów z Hiszpany, ogł. S. Kot „Descriptio gentium di poeti polacchi del secolo XVII”, Ricerche Slavistiche, t. 6 (1958), s. 170-175; autorstwo wskazał Andrzej Lubieniecki młodszy (zob.) w rękopisie Silva rerum; dzieła w rękopisach wymienia F. S. Bock Historia Antitrinitarorium, t. 1, cz. 1, Królewiec 1744, s. 442-459

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Korespondencja z Placentinusem z 1665 roku oraz inne listy, przy: Theatrum cometicum..., cz. 1-3, powst. 1665, wyd. F. Cuper, Amsterdam 1668, drukarnia D. Baccamunde; wyd. następne: Lejda 1681
  • Listy do Karola Gustawa, rękopisy: Riksarkivet w Sztokholmie; wiad. podaje A. Mączak „Wyniki poszukiwań źródłowych dotyczących wojny polsko-szwedzkiej 1655-1660, dokonanych w Szwecji w 1955”, Przegląd Historyczny 1956, zeszyt 1, s. 133
  • 2 listy od A. Wiszowatego: Mannheim, 25 września 1665; Amsterdam, 16 października 1666; ogł. przy: Theatrum cometicum, cz. 2, Amsterdam 1668, s. 610-614, 618; przekł. polski: I. Lichońska, wyd. Z. Ogonowski „Dwa listy Wiszowatego do S. Lubienieckiego”, Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej, t. 4 (1956)
  • Listy od różnych osób, ogł.: J. Brant Clarorum virorum epistolae, Amsterdam 1702; J. Brant Epistolae celeberrimorum virorum, Amsterdam 1715; materiały do biografii (wiad. o korespondencji) ze źródeł arch. podaje J. Tazbir Stanisław Lubieniecki, przywódca ariańskiej emigracji, Warszawa 1961

Przypisy

  1. Tadeusz Łepkowski, Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964, s. 174.
  2. Kazimierz Schilling: Kosmiczny gość, Kometa Halleya. Warszawa: Książka i Wiedza, 1985, s. 63. ISBN 83-05-11515-1.
  3. K. E. Jordt-Jörgensen, Stanislaw Lubieniecki, Vandnehoek & Ruprecht in Göttingen 1968, S.112ff.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 461-463
  • Tazbir J., Stando lubentius moriar. Biografia Stanisława Lubienieckiego, Warszawa 2003.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]