Stanisław Lubieniecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Lubieniecki
Stanisław Lubieniecki
Stanisław Lubieniecki
Rola
Rola
Data urodzenia 23 sierpnia 1623
Miejsce urodzenia Raków
Data śmierci 18 maja 1675
Miejsce śmierci Hamburg (Altona)
Rodzina Lubienieccy

Stanisław Lubieniecki herbu Rola, ps. Christianus Thimoteus, Brutus (ur. 23 sierpnia 1623 w Rakowie, zm. 18 maja 1675 w Hamburgu) – polski astronom, historyk, pisarz i arianin zabiegający o odwołanie edyktu o banicji Braci Polskich[1]. Jego nazwisko w pismach anglojęzycznych zapisywane jest również jako Lubiniezky lub Lubyenyetsky.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiował na Akademii Rakowskiej, a po jej likwidacji w 1638 naukę kontynuował w Kisielinie na Wołyniu. W 1644 wyjechał do Torunia, gdzie pobierał nauki prywatne. Korzystając ze stypendium zborowego, kontynuował naukę we Francji oraz Niderlandach w latach 1646-1650.

W 1646 zapisał się na uniwersytet w Orleanie, po roku przeniósł się do kalwińskiej uczelni w Saumur, potem zapisał się na katolicki uniwersytet w Angers. W Paryżu pozostawał pod wpływem środowiska socynian, które to wyznanie wkrótce przyjął. W 1649 zapisał się na uniwersytet w Lejdzie, gdzie odbył rozmowę z Kartezjuszem na temat ruchu Ziemi. Wkrótce też powrócił do Polski. W 1654 został ministrem zboru ariańskiego w Czarkowach. W czasie potopu szwedzkiego 25 października 1655 stanął na czele delegacji braci polskich, która udała się do króla Szwecji Karola X Gustawa by zabiegać o przywrócenie arianom ich swobód wyznaniowych. Schronił się w Krakowie pod opieką garnizonu szwedzkiego. Po kapitulacji miasta 1 września 1657 udał się na Pomorze Szwedzkie. Zajął się pisaniem rozpraw teologicznych, które spotkały się z ostrym atakiem luteran. W 1658 jako arianin został formalnie skazany na banicję mocą decyzji sejmu. Nowego protektora uzyskał w osobie króla Danii Fryderyka III.

Jego praca z lat 1666-1668 pt. Theatrum cometicum... została wydrukowana na przełomie lat 1667-1668 w Amsterdamie. To największe siedemnastowieczne dzieło o kometach, jeszcze obecnie wykorzystywane jako źródło cennych informacji naukowych. Zawiera opisy około 600 komet, wszystkich jakie widziano na niebie od biblijnego potopu do 1665 roku[2]. Jeden z kraterów Księżyca został nazwany, na cześć astronoma, jego nazwiskiem: Lubieniecki.

Później zamieszkał w Hamburgu, gdzie nieustannie był atakowany przez kler luterański. Według jednej z wersji Stanisław Lubieniecki został otruty wraz z dwiema córkami na skutek nieostrożności służącej, która prawdopodobnie ugotowała im potrawę w naczyniu używanym wcześniej do wytapiania rtęci[3]. Niewykluczone jednak, iż został zamordowany z polecenia duchownych luterańskich, którym nie na rękę był pobyt Lubienieckiego w Hamburgu. Zmarł 18 maja 1675 w Hamburgu, a jego ciało spoczęło na cmentarzu przy katedrze w Altonie koło Hamburga.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze utwory[edytuj | edytuj kod]

  • Diariusz drogi krakowskiej i legacjej krystiańskiej do króla JM Karola Gustawa Anno Domini 1655 Octobris..., ogł. J. Tazbir Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. 5 (1960); kopia: Archiwum Główne Akt Dawnych Warszawa, Archiwum Radziwiłłowskie, dz. II, ks. 21, k. 319-337 (opis podróży do Karola Gustawa do Krakowa, w delegacji od ariańskich zborów południowej Małopolski)
  • Vindiciae pro unitariorum in Polonia religionis libertate, wyd. C. C. Sandius Bibliotheca Anti-Trinitariorum, Freistadt 1684, s. 267-296
  • Polonia moriens suos et exteros alloquitur, 1665; przekł. holenderski pt. Het stervende Polen den zijnen ende den vremden aenspreeckende, Amsterdam 1667, drukarnia P. Alckmaer
  • Theatrum cometicum..., cz. 1-3, powst. 1665, wyd. F. Cuper, Amsterdam 1668, drukarnia D. Baccamunde; wyd. następne: Lejda 1681
  • Historia reformationis polonicae..., powst. po wrześniu 1664, wyd. Freistadt 1685, drukarnia J. Aconius; przekł. polski: E. Bursche, cz. 1, Rocznik Teologiczny 1938 i odb.; cz. 2, Rocznik Teologiczny 1938 i odb.; cz. 3 przygotowana do wyd., zniszczone 1944; przekł. angielski: E. M. Wilbur, niewydano, wiad. podaje L. Szczucki „Earl Morse Wilbur (1866-1956)”, Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. 3 (1958), s. 317
  • Exemplum epistolae, qua viro cuidam magno historiolam commentariorum et vitae ac mortis Jonae Slichtingii p. m. pertexit, wyd. przy: J. Szlichtyng „Commentaria posthuma in plerosque Novi Testamenti libros”, t. 1, Amsterdam (po 1656), Bibliotheca Frstrum Polonorum, t. 7
  • Stosowanie Francuzów z Hiszpany, ogł. S. Kot „Descriptio gentium di poeti polacchi del secolo XVII”, Ricerche Slavistiche, t. 6 (1958), s. 170-175; autorstwo wskazał Andrzej Lubieniecki młodszy (zob.) w rękopisie Silva rerum; dzieła w rękopisach wymienia F. S. Bock Historia Antitrinitarorium, t. 1, cz. 1, Królewiec 1744, s. 442-459

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Korespondencja z Placentinusem z 1665 roku oraz inne listy, przy: Theatrum cometicum..., cz. 1-3, powst. 1665, wyd. F. Cuper, Amsterdam 1668, drukarnia D. Baccamunde; wyd. następne: Lejda 1681
  • Listy do Karola Gustawa, rękopisy: Riksarkivet w Sztokholmie; wiad. podaje A. Mączak „Wyniki poszukiwań źródłowych dotyczących wojny polsko-szwedzkiej 1655-1660, dokonanych w Szwecji w 1955”, Przegląd Historyczny 1956, zeszyt 1, s. 133
  • 2 listy od A. Wiszowatego: Mannheim, 25 września 1665; Amsterdam, 16 października 1666; ogł. przy: Theatrum cometicum, cz. 2, Amsterdam 1668, s. 610-614, 618; przekł. polski: I. Lichońska, wyd. Z. Ogonowski „Dwa listy Wiszowatego do S. Lubienieckiego”, Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej, t. 4 (1956)
  • Listy od różnych osób, ogł.: J. Brant Clarorum virorum epistolae, Amsterdam 1702; J. Brant Epistolae celeberrimorum virorum, Amsterdam 1715; materiały do biografii (wiad. o korespondencji) ze źródeł arch. podaje J. Tazbir Stanisław Lubieniecki, przywódca ariańskiej emigracji, Warszawa 1961

Przypisy

  1. Tadeusz Łepkowski, Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964, s. 174.
  2. Kazimierz Schilling: Kosmiczny gość, Kometa Halleya. Warszawa: Książka i Wiedza, 1985, s. 63. ISBN 83-05-11515-1.
  3. K. E. Jordt-Jörgensen, Stanislaw Lubieniecki, Vandnehoek & Ruprecht in Göttingen 1968, S.112ff.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 461-463
  • Tazbir J., Stando lubentius moriar. Biografia Stanisława Lubienieckiego, Warszawa 2003.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]