Stanisław Małachowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy marszałka Sejmu Czteroletniego. Zobacz też: inne osoby nazywające się Stanisław Małachowski.
Stanisław hr. Małachowski
Stanisław Małachowski by Peszka.PNG
mal. J. Peszka (1790)
Data urodzenia 24 sierpnia 1736, Końskie
Data śmierci 29 grudnia 1809, Warszawa
Prezes Senatu Księstwa Warszawskiego
Okres urzędowania od 21 grudnia 1807
do 29 grudnia 1809
Następca Ludwik Szymon Gutakowski
Prezes Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego
Okres urzędowania od 5 października 1807
do 21 grudnia 1807
Następca Ludwik Szymon Gutakowski
Prezes Rady Stanu Księstwa Warszawskiego
Okres urzędowania od 5 października 1807
do 21 grudnia 1807
Następca Ludwik Szymon Gutakowski
Prezes Dyrektorium Generalnego Księstwa Warszawskiego
Okres urzędowania od marzec 1807
do 5 października 1807
Prezes Komisji Rządzącej
Okres urzędowania od 14 stycznia 1807
do marzec 1807
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Okres urzędowania od 1788
do 1792
Poprzednik Stanisław Kostka Gadomski
Następca Stanisław Kostka Bieliński
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Stanisław Małachowski (ur. 24 sierpnia 1736 w Końskich, zm. 29 grudnia 1809 w Warszawie) – polityk, poseł, marszałek konfederacji Korony Królestwa Polskiego i marszałek Sejmu Czteroletniego w 1788[1], referendarz wielki koronny w 1780-'92, podstoli koronny w 1779, starosta sądecki w 1755-'84[2]. Hrabia herbu Nałęcz; syn Jana, brat Mikołaja, Antoniego i Jacka.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Był posłem krakowskim na sejm 1758 roku.[3] Poseł województwa krakowskiego na sejm 1760 roku[4]. Poseł województwa krakowskiego na sejm konwokacyjny 1764 roku, gdzie domagał się dokładniejszego określenia zakresu władzy hetmańskiej i ograniczenia liberum veto. Był członkiem konfederacji Czartoryskich w 1764 roku [5]. W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego.[6] Był posłem na sejm koronacyjny 1764 roku z województwa krakowskiego[7]. Uczestnik konfederacji radomskiej w 1767 roku[8]. Był posłem na sejm 1766 roku z województwa krakowskiego[9]. W 1774 został marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego, któremu przywrócił dawną sprawność i uczciwość, zyskując u współczesnych miano Arystydesa polskiego. W latach 1776-1780 konsyliarz Rady Nieustającej. W 1782 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[10]. W tym samym roku odznaczony został Orderem Orła Białego[11]. Poseł sandomierski na Sejm Czteroletni w 1788 roku[12], wybrany jego marszałkiem, przeprowadził zawiązanie Sejmu w konfederację i został marszałkiem konfederacji koronnej. Należąc do Stronnictwa Patriotycznego był wraz z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem jednym z głównych twórców Konstytucji 3 maja. Mieszkał w Pałacu Czapskich-Raczyńskich (na Krakowskim Przedmieściu, dziś Akademia Sztuk Pięknych), gdzie na tajnych zebraniach redagowano tekst tej ustawy, on też przeprowadził jej uchwalenie na sesji sejmowej 3 maja 1791. Był jednym z sygnatariuszy konstytucji 3 maja. [13]

Małachowski popierał dążenia miast do rozszerzenia ich praw politycznych i był zwolennikiem współpracy szlachty z mieszczaństwem. Jako jeden z pierwszych ze swego stanu wpisał się do księgi miejskiej jako obywatel miasta Warszawy (29 kwietnia 1791). W swych dobrach ostrogskich na Podolu oczynszował chłopów (1791), spisał powinności, zwolnił ich od niektórych ciężarów, zaczął organizować opiekę lekarską dla włościan. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i sprzeciwił się jakimkolwiek układom z targowiczanami. Po przystąpieniu króla do Targowicy 25 lipca 1792 wystąpił z manifestem potępiającym akt konfederacji i stwierdzającym iż "sejm nadal trwa, a będzie zwołany, jak tylko okoliczności na to pozwolą", po czym udał się do Wiednia, a potem Włoch. Odmówił udziału w insurekcji kościuszkowskiej, obawiając się jej radykalizmu. W 1796 powrócił do swych dóbr na Kielecczyźnie, które znalazły się w wyniku III rozbioru w Galicji. W 1798 został aresztowany przez władze austriackie w związku z projektowanym na emigracji (1797) reaktywowaniem Sejmu Czteroletniego, więziony przez 8 miesięcy w Krakowie.

W grudniu 1806 został wezwany przez Napoleona do Warszawy, gdzie 14 stycznia 1807 został prezesem Komisji Rządzącej. W październiku 1807 król Fryderyk August III mianował go prezesem Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego. Był to wybór nieodpowiedni [...] Małachowski był człowiekiem poprzedniej generacji, [...] nie miał zrozumienia dla potrzeb scentralizowanego i biurokratycznego państwa napoleońskiego (Andrzej Zahorski).

Jako prezes Rady, Małachowski był zwolennikiem reaktywowania w Księstwie Konstytucji 3 maja i przeciwnikiem wprowadzenia Kodeksu Napoleona oraz innych projektów ministra sprawiedliwości, Feliksa Łubieńskiego. Gdy król opowiedział się przeciwko jego pomysłom, w grudniu 1807 złożył dymisję. Otrzymał nominację na honorowe stanowisko prezesa senatu. W tej też roli w marcu 1809 otwierał pierwszy sejm Księstwa, na którym wystąpił z atakiem na Kodeks Napoleona, nie uzyskał jednak szerszego poparcia.

Zmarł 29 grudnia 1809 roku. Pochowany w warszawskim kościele św. Krzyża.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żonaty dwukrotnie, z córkami Tomasza Hutten-Czapskiego herbu Leliwa, (1711-1784): z Urszulą Hutten-Czapską, starościanką knyszyńską i z Konstancją Hutten-Czapską rozwódką po ks. Dominiku Radziwile na Nieświeżu herbu Trąby, (1754-1798).

4. Stanisław Małachowski      
    2. Jan Małachowski
5. Anna Konstancja Małachowska        
      1. Stanisław Małachowski II
6. Stefan Rycht Humiecki    
    3. Izabela Małachowska    
7. Katarzyna Humiecka      
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 314.
  2. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI­-XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski i A. Falniowska-­Gradowska, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1990, s. 241.
  3. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1937, s. 252.
  4. Dyaryusz sejmu walnego warszawskiego 6 października 1760 r. zaczętego, dodatek spis posłów, w: Przegląd Archeologiczny, z. IV, Lwów 1888, s. 180.
  5. Volumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 91.
  6. Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 211.
  7. Ludwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 24.
  8. Aleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. I , s. 311.
  9. Dyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766, Warszawa [b.r.w.], [b.n.s.]
  10. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 189.
  11. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 228. Niektóre źródła podają rok 1770 jako datę nadania Orderu Świętego Stanisława.
  12. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 316.
  13. Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 225.