Stanisław Poniatowski (podskarbi litewski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy podskarbiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Stanisław Poniatowski
Stanisław Poniatowski
Stanisław Poniatowski
Ciołek
Ciołek
Data urodzenia 23 listopada 1754
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 13 lutego 1833
Miejsce śmierci Florencja
Rodzina Poniatowski
Rodzice Kazimierz Poniatowski
Apolonia Ustrzycka
Małżeństwo Cassandra Luci
Dzieci (oficjalnie):
Józef Michał Poniatowski
Karol Poniatowski

Stanisław Poniatowski herbu Ciołek (ur. 23 listopada 1754 w Warszawie – zm. 13 lutego 1833 we Florencji) – syn Kazimierza, podskarbi wielki litewski, generał-lejtnant, konsyliarz Rady Nieustającej w 1780 roku[1], członek konfederacji targowickiej, [2]kawaler maltański Katolickiego Wielkiego Przeoratu w Rosji w 1797 roku.[3]

Był posłem podlaskim na sejm 1776 roku[4]. Poseł na sejm 1780 roku z ziemi warszawskiej[5]. Szef Regimentu Gwardii Pieszej Koronnej 1782-1789, starosta podolski, 1784-1791 podskarbi wielki litewski, wielokrotny poseł (wybrany marszałkiem stanu rycerskiego Rady Nieustającej na sejmie w 1780 roku[6], na którym bronił Kodeksu Zamoyskiego, od 1776 członek Komisji Edukacji Narodowej). Ulubieniec Stanisława Augusta, który starał się zapewnić mu - drogą układów z Katarzyną II następstwo tronu, wprowadzając w świat wielkiej polityki: m.in. w 1780 towarzyszył Katarzynie II podczas jej spotkania z Józefem II w Połocku i Mohylewie, następnie został mianowany marszałkiem Rady Nieustającej. Należał do przywódców stronnictwa królewskiego, jednak krytycznie ocenił Konstytucję 3 Maja i po jej ogłoszeniu wyjechał z kraju. Sejm grodzieński (1793) nominował go do Komisji Edukacji Narodowej. [7]

Zainteresowany sztuką, założył w Warszawie szkołę malarstwa. Natomiast w swych rozległych dobrach na Ukrainie przeprowadził reformy czynszowe. Po rozbiorach i sprzedaży majątków na ziemiach polskich, mimo otrzymanego od Rosji tytułu rzeczywistego radcy stanu, osiadł w Austrii, a następnie w Rzymie, gdzie nabył willę przy Via Flaminia i zgromadził światowej sławy kolekcję obrazów, rzeźb i kamei (sprzedana 1826 Anglikowi Sykesowi), oraz znaczną część archiwum Stanisława Augusta.

We Włoszech, naprzeciwko jego rezydencji, mieszkała szewcowa Cassandra Luci, która była często bita przez męża. Znalazła ona ochronę w osobie Poniatowskiego, którego kochanką została. Pozostając, pomimo braku papieskiego pozwolenia na jej rozwód, w faktycznym związku mieli kilkoro nieślubnych dzieci. Dwie córki i trzech synów mogło zatem dziedziczyć nazwisko, ale nie tytuł książęcy.

W 1820 książę przeniósł się do Toskanii do nowo nabytych dóbr Monterotondo. W 1830 po śmierci męża Cassandry Luci książę wziął z nią ślub, a trzy lata później umarł jako ostatni uprawniony do polskiego tytułu książęcego.

Miał dwóch synów naturalnych, których status przed śmiercią zalegalizował: Józefa Michała Poniatowskiego, kompozytora operowego i dyplomatę włoskiego oraz francuskiego, oraz Karola. W 1848 dwaj synowie księcia uzyskali włoski tytuł książęcy i dali oni początek istniejącej do dzisiaj włosko-francuskiej linii książąt Poniatowskich di Monte Rotondo.

Córki księcia wyszły za mąż za włoskich arystokratów, a jedna z wnuczek margrabianka Maria Anna di Ricci została żoną słynnego Aleksandra Walewskiego, naturalnego syna cesarza Napoleona I i Marii Walewskiej.

Pozostawił opis podróży Dyaryusz podróży w roku 1784 na dniu 11 maja w kraje niemieckie przedsięwziętej. Rkps Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygn. 1808/I; ed.: Stanisława księcia Poniatowskiego Diariusz podróży w roku 1784 w kraje niemieckie przedsięwziętej. Wyd. Jacek Wijaczka. Wydaw. AŚ, Kielce 2002. «Prace Instytutu Historii Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach», nr 30. ISBN 83-7133-160-6

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg, s. 582.
  2. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 144.
  3. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 163.
  4. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 532
  5. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg, s. 582.
  6. Henryk Schmitt, Dzieje Polski XVIII i XIX wieku, t. II, Kraków 1867, s. 56.
  7. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 344.