Stanisław Szeptycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanisław Maria Jan Teofil Szeptycki
Stanisław Maria Jan Teofil Szeptycki
generał broni generał broni
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1867
Przyłbice
Data i miejsce śmierci 9 października 1950
Korczyna
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska dowódca III Brygady Legionów Polskich, komendant Legionów Polskich,
szef Sztabu Generalnego,
d-ca Frontu Litewsko-Białoruskiego, d-ca Frontu Północno-Wschodniego, minister spraw wojskowych, szef Inspektoratu Armii nr IV w Krakowie
Główne wojny i bitwy wojna_rosyjsko-japońska,
I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Komandor Legii Honorowej (Francja)Kawaler Legii Honorowej (Francja) Krzyż Towarzyski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Wielki Oficer Orderu Franciszka Józefa Order Żelaznej Korony II kl. (Austro-Węgry) Order Żelaznej Korony III kl. (Austro-Węgry) Komandor Orderu Leopolda Krzyż Zasługi Wojskowej III klasy (dwukrotnie) Krzyż Wojskowy Karola Order św. Jerzego – II klasy Order św. Stanisława – II klasy Krzyż Żelazny II klasy (Cesarstwo Niemieckie) Order Zasług Wojskowych II klasy (Cesarstwo Niemieckie) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii Order Św. Sawy (Jugosławia) Krzyż Wolności za bohaterstwo na polu walki (Estonia) Order Wojskowy Lāčplēsisa (Order Zabójcy Niedźwiedzia) (Łotwa) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch
6. Minister Spraw Wojskowych II RP
Okres urzędowania od 13 czerwca 1923
do 15 grudnia 1923
Poprzednik Aleksander Osiński
Następca Kazimierz Sosnkowski
Stanisław Szeptycki - kapitan CK armii
Stanisław Szeptycki - pułkownik CK armii
pułkownik Stanisław Szeptycki - Komendant Legionów Polskich
gen. broni Stanisław Szeptycki, Marszałek Józef Piłsudski i prezydent Stanisław Wojciechowski na manewrach w Rembertowie, 1923
Marszałek Józef Piłsudski, gen. broni Stanisław Szeptycki i gen. dywizji Stanisław Haller na Dworcu Wiedeńskimw Warszawie, 1923
Wojsko polskie na czele z gen. broni Stanisławem Szeptyckim wkracza do Katowic, 22 czerwca 1922 r.
Tablica upamiętniająca gen. Stanisława Szeptyckiego (1867-1950) na Placu Piłsudskiego w Warszawie

Stanisław Maria Jan Teofil Szeptycki (ur. 3 listopada 1867 w Przyłbicach k. Jaworowa, zm. 9 października 1950 w Korczynie) – polski hrabia, generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Był synem hrabiego Jana Kantego Remigiana Szeptyckiego (1836–1912) i Zofii Ludwiki Cecyli Konstancji Szeptyckiej hrabianki Fredro (1837–1904), córki Aleksandra Fredry. Miał sześcioro rodzeństwa: Stefan (1862–1864), Jerzy Piotr (1863–1880), Roman Aleksander Maria (1865–1944), Aleksander Maria Dominik (1866–1940), Kazimierz Maria (1869–1951) i Leon Józef Maria (1877–1939). 7 czerwca 1906 r. zawarł związek małżeński z księżniczką Marią Józefiną Sapieżanką-Kodeńską z Krasiczyna herbu Lis (1884–1917), bratanicą Adama, Pawła i Władysława Sapiehów. Drugi związek zawarł 4 stycznia 1925 r. ze Stanisławą Olizar (1899-1977)[1].

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Po zdaniu z odznaczeniem matury w Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie w 1885 roku rozpoczął naukę w Technicznej Akademii Wojskowej, oddział artylerii w Wiedniu. Akademię ukończył z wyróżnieniem w 1888 roku w stopniu podporucznika. Pierwszy przydział służbowy otrzymał do 3 Dyonu artylerii polowej w Jarosławiu. W 1890 roku został skierowany do Wyższej Szkoły Jazdy (Reitlehren institut) w Wiedniu, po ukończeniu której w roku 1892 został nauczycielem jazdy konnej z przydziałem do 10 Brygady Artylerii w Przemyślu i awansowany na stopień porucznika. Funkcję tę sprawował do 1894, w którym to roku, po zdaniu przepisanych egzaminów wstępnych, wstąpił do Szkoły Wojennej (Akademii Sztabu Generalnego). W 1896 roku ukończył Szkołę Wojenną jako jeden z pierwszych i został mianowany adiutantem 53 Brygady Piechoty w Koszycach.

Służba w Cesarskiej i Królewskiej Armii[edytuj | edytuj kod]

W 1897 roku przydzielony zostaje do sztabu 27 Dywizji piechoty w Koszycach. W roku 1898 mianowany kapitanem artylerii i przeniesiony do 18 pułku artylerii polowej w Wielkim Waradynie, w którym to pułku obejmuje dowództwo baterii. Po dwuletnim dowodzeniu baterią w roku 1900 po awansie na kapitana Sztabu Generalnego otrzymuje przydział do 12 Dywizji Piechoty w Krakowie. W 1903 zostaje przeniesiony do 1 Dywizji Kawalerii W Krakowie. W latach 1904-1905 był attaché wojskowym w głównej kwaterze rosyjskiej w Mandżurii. Na froncie rosyjsko - japońskim przebywał 20 miesięcy w różnych oddziałach liniowych począwszy od bitwy pod Jalu, a skończywszy na bitwie pod Mukdenem. Po powrocie z wojny w roku 1906 zdał egzamin na majora sztaby generalnego (awans 1 listopada 1907) i został mianowany szefem sztabu 3 Dywizji Kawalerii w Wiedniu. Od 1909 roku odbywał staż liniowy jako dowódca Dyonu w 1 Pułku artylerii polowej w Krakowie, gdzie awansował na stopień podpułkownika sztabu generalnego 1 maja 1911. W latach 1911-1914 przebywał w Rzymie jako attache wojskowy Austrii, na którym to stanowisku otrzymał 1 maja 1914 awans na pułkownika sztabu generalnego.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Początkowo przydzielony do Oddziału Operacyjnego Naczelnego Dowództwa, następnie od 24 września 1914 do listopada 1915 na stanowisku szefa sztabu II Korpusu austriackiego na froncie rosyjskim. W tym czasie styka się z Legionami Polskimi wchodzącymi w skład II Korpusu. Od listopada 1915 dowodził XXX Brygadą artylerii polowej, a w czerwcu 1916 roku uzyskał na własna prośbę przydział do Legionów Polskich. Od lipca 1916 r. do października 1916 r. dowódca III Brygady Legionów Polskich, następnie do kwietnia 1917 r. komendant całości Legionów na czele których 1 grudnia 1916 roku wkroczył do Warszawy. Z powodu przeciwstawienia się szkodliwej dla interesów Polski polityce państw centralnych w stosunku do Legionów Polskich został w kwietniu 1917 roku odwołany ze stanowiska. Do lutego 1918 r. generalny gubernator lubelski (ustąpił w proteście przeciw oddaniu Chełmszczyzny Ukrainie w traktacie brzeskim). Od czerwca do października tego roku, na froncie włoskim, dowodził 85. Brygadą Piechoty Landwehry. Od października 1918 r. dowodził podległą dowództwu niemieckiemu Polnische Wehrmacht. 5 listopada 1918 r. zwolniony został z C. i k. Armii.

Służba w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Do Wojska Polskiego wstąpił 1 listopada 1918 roku. 4 listopada 1918 r. Rada Regencyjna mianowała go generałem dywizji i inspektorem generalnym broni oraz powierzyła mu tymczasowo dowództwo nad wszystkimi oddziałami Wojska Polskiego na obszarze byłej okupacji austro-węgierskiej, a także tej części Galicji, która znajdowała się pod polską władzą [2].

16 listopada 1918 roku Józef Piłsudski mianował go szefem Sztabu Generalnego. Zastąpił na tym stanowisku generała dywizji Tadeusza Rozwadowskiego. Funkcję sprawował do 13 marca 1919 r., kiedy to na własną prośbę został początkowo dowódcą Litewsko-Białoruskiej Dywizji Strzelców przekształconej 28 kwietnia 1919 roku w Front Litewsko-Białoruski.

Rozkaz Naczelnego Wodza J. Piłsudskiego z 8 marca 1920 r. znosił dotychczasowy podział sił walczących na wschodzie na poszczególne fronty i wprowadzał podział całego frontu wschodniego na armie. Gen. Szeptycki w ten sposób przestał być dowódcą Frontu Litewsko-Białoruskiego, a został dowódcą 4. Armii, operującej wówczas na odcinku Polesia i Berezyny. Piłsudski napisał list do Generała, przytoczony niżej, zamieszczony w Dzienniku Rozkazów Wojskowych z 13 kwietnia 1920 r., nr 11 (pisownia oryginalna):[3]

"Szanowny Generale!
Ze względów wojennych i organizacyjno-wojskowych, zdecydowałem zniesienie wszystkich dowództw frontów, pomiędzy innymi i frontu Litewsko-Białoruskiego.
Przy tym uważam sobie za przyjemny obowiązek podziękować Panu za pracę na Pańskim odpowiedzialnym stanowisku i wyrazić muszę szczere uznanie.
Przez cały rok stał Pan na stanowisku bardzo ciężkim, gdzie bardziej, niż gdzie indziej na froncie, trzeba było rozstrzygać wiele z tych łamigłówek operacyjnych i administracyjnych, które młoda armia przy niedostatecznych środkach stawia dowództwu. Rozwiązywał Pan te łamigłówki udatnie i zręcznie, czego dowodem są stałe zwycięstwa, na tym terenie operacyjnym odnoszone, i ogromne rozszerzenie na wschód wpływu Polski i znaczenia oręża naszego.
Obok tego dał Pan w ciągu swej służby w Armii Polskiej dziesiątki dowodów wysokiego poczucia obywatelskiego i istotnego ducha żołnierskiego, składając bez żadnego wahania i bezpretensjonalnie wszelkie względy personalne na rzecz dobra ogólnego oraz na rzecz pogłębienia tak potrzebnej dla nas jednolitości wojska. Życząc Panu powodzenia na nowym stanowisku komendanta jednej z armij, zawiadamiam Pana, że w uznaniu zasług Pana kazałem wygotować dekret, mianujący Pana Generałem Broni w Wojsku Polskim.
Warszawa, dnia 20 marca 1920 r.
Belweder
Józef Piłsudski
Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz."

W wojnie 1920 r. był dowódcą 4 Armii a następnie Frontu Północno-Wschodniego. Na tym ostatnim stanowisku prowadził walki odwrotowe do 30 lipca 1920 r. 1 sierpnia 1920 r. zmuszony został odejść ze stanowiska wskutek ciężkiej choroby (czerwonka) oraz nieporozumień z Józefem Piłsudskim. Po zawarciu pokoju, przyjął w marcu 1921 roku stanowisko szefa Inspektoratu Armii nr IV w Krakowie. W 1922 r. dowodził oddziałami WP, zajmującymi przyznaną Polsce część Śląska. Na stanowisku inspektora armii w Krakowie pozostawał do czasu powołania go na stanowisko ministra spraw wojskowych.

Od czerwca do grudnia 1923 r. – minister spraw wojskowych (obrażony przez Piłsudskiego, wyzwał go na pojedynek, Marszałek jednak wyzwanie odrzucił). 4 sierpnia 1923 roku rozkazem nr 126 ustanowił Święto Żołnierza Polskiego. Pisał w nim:

Quote-alpha.png
W dniu tym wojsko i społeczeństwo czci chwałę oręża polskiego, której uosobieniem i wyrazem jest żołnierz. W rocznicę wiekopomnego rozgromienia nawały bolszewickiej pod Warszawą święci się pamięć poległych w walkach z wiekowym wrogiem o całość i niepodległość Polski.

Po zmianie rządu powrócił na stanowisko inspektora armii w Krakowie. Od 24 listopada 1922 roku był także członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari. W trakcie przewrotu majowego mianowany przez prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego dowódcą wojsk wiernych rządowi poza stolicą. Po przewrocie majowym 30 czerwca 1926 r. przeszedł w stan spoczynku.

Po zakończeniu II wojny światowej mając 78 lat został przyjęty do służby czynnej w Wojsku Polskim, przeniesiony w stan spoczynku i wyznaczony na stanowisko prezesa Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża. Stanowisko to piastował w latach 1946–1950.

Pochowany został na cmentarzu we wsi Korczyna koło Krosna, której był ostatnim właścicielem.

Ogłosił pracę: Front litewsko-białoruski 10.3.1919-30.7.1920 (1925).

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 720.
  2. Dziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 04.11.1918 r.
  3. J. Piłsudski Pisma zbiorowe t. V, Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937 str. 153
  4. Antonio Schmidt-Brentano podaje, że awans miał miejsce 20 grudnia 1917 r. ze starszeństwem z 21 kwietnia tego roku
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 123 z 20.11.1925
  6. Szeptycki Stanisław Maria Jan Teofil. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 48. Warszawa – Kraków: Polska Akademia Nauk – Polska Akademia Umiejętności, 2012, s. 249–255. ISBN 9788388909955.
  7. Dziennik Personalny Spraw Wojskowych nr 9 z 04.02.1926

Bibliografia, literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Mikietyński, Generał Stanisław hrabia Szeptycki. Między Habsburgami a Rzecząpospolitą, Historia Iagellonica, Kraków 1999, ISBN 83-912018-1-3.
  • Andrzej Wojtaszak, Generał broni Stanisław Szeptycki (1867-1950), Wydaw. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2000, ISBN 978-83-7241-076-4.
  • Andrzej Wojtaszak, Generalicja Wojska Polskieho 1918-1926, Oficyna Wydawnicza RYTM, Uniwersytet Szczeciński, Warszawa 2012, ISBN 978-83-7399-519-2.
  • Ministerstwo Obrony Narodowej. Departament Wychowania i Promocji Obronności. Centralne Archiwum Wojskowe. U źródeł Sztabu Generalnego Wojska Polskiego 1918-1921 , ZP Grupa Sp. z o.o., Centralne Archiwum Wojskowe, Warszawa 2008, ISBN 978-83-926606-8-2.
  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 26.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6, s. 324.
  • Jan Rydel, W służbie cesarza i króla: generałowie i admirałowie narodowości polskiej w siłach zbrojnych Austro-Węgier w latach 1868-1918, Księgarnia Akademicka, Kraków 2001, ISBN 83-7188-235-1, s. 286-287.
  • Tadeusz Wawrzyński, Dowództwa frontów 1919-1920biuletyn Centralnego Archiwum Wojskowego nr. 20 (1999).
  • Mieczysław Wrzosek, Wojny o granice Polski Odrodzonej, Wiedza Powszechna 1992, ISBN 83-214-0752-8.
  • Antonio Schmidt-Brentano, Die k. k. bzw. k. u. k. Generalität 1816-1918, Wiedeń 2007.
  • Potomkowie Sejmu Wielkiego, Serwis genealogiczny pod patronatem Stowarzyszenia Potomków Sejmu Wielkiego
  • Edward Jan Nalepa, Oficerowie Armii Radzieckiej w Wojsku Polskim 1943-1968, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1995, ISBN 83-11-08353-3, s. 265.

Poprzednik
Tadeusz Rozwadowski
Flaga Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.svg Szef Sztabu Generalnego
Wojska Polskiego

19181919
Flaga Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.svg Następca
Stanisław Haller
Poprzednik
Ludwik Christians
Prezes
Polskiego Czerwonego Krzyża
1946-1950
Następca
Bronisław Kostkiewicz