Stanisława Walasiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisława Walasiewicz
Stanisława Walasiewicz 1938.jpg
Stanisława Walasiewicz w 1938 roku
Data i miejsce urodzenia 3 kwietnia 1911
Wierzchownia, Polska Polska
Data i miejsce śmierci 4 grudnia 1980
Cleveland, USA Stany Zjednoczone
Dyscypliny lekkoatletyka
Dorobek medalowy
Reprezentacja  Polska
Igrzyska olimpijskie
Złoto
Los Angeles 1932 lekkoatletyka
(bieg na 100 m)
Srebro
Berlin 1936 lekkoatletyka
(bieg na 100 m)
Mistrzostwa Europy
Złoto
Wiedeń 1938 bieg na 100 m
Złoto
Wiedeń 1938 bieg na 200 m
Srebro
Wiedeń 1938 sztafeta 4 × 100 m
Srebro
Wiedeń 1938 skok w dal
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Stanisława Walasiewicz (ur. 3 kwietnia 1911 w Wierzchowni, zm. 4 grudnia 1980 w Cleveland) – polska lekkoatletka startująca w biegach sprinterskich, mistrzyni olimpijska, wielokrotna rekordzistka świata.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Walasiewicz urodziła się w Wierzchowni koło Górzna, jako córka Juliana i Weroniki z Uścińskich Walasiewiczów. Została ochrzczona w kościele parafialnym jako Stefania Walasiewicz[1]. Jej rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdy dziewczynka miała 3 miesiące. Rodzina Walasiewiczów osiadła w Cleveland. W Stanach używała zazwyczaj imienia Stella Walsh.

Już jako nastolatka wykazywała uzdolnienia w biegach i startowała w zawodach lekkoatletycznych dla juniorów. Starała się po raz pierwszy o wyjazd na igrzyska olimpijskie w 1928, ale nie mogła tam wystartować, gdyż nie miała obywatelstwa amerykańskiego. Sukces Haliny Konopackiej zdopingował ją do dalszego wysiłku. Zaczęła ćwiczyć w polonijnym ognisku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Przyjechała do Polski i trenowała w Warszawie. Reprezentowała kluby warszawskie: Sokół-Grażyna (1929-1934) oraz Warszawianka (1935-1939).

Przed igrzyskami w 1932, które miały się odbyć w Los Angeles, amerykańska federacja lekkoatletyczna, licząc na jej niemal pewny medal, zaproponowała Polce obywatelstwo. Ta jednak w ostatniej chwili odrzuciła propozycję i zdecydowała się reprezentować kraj swojego pochodzenia. Na olimpiadzie okazała się najszybszą biegaczką na 100 metrów, wyrównała rekord świata czasem 11,9 s i zdobyła złoty medal olimpijski. Tego samego dnia zajęła 6 miejsce w rzucie dyskiem. Na igrzyskach w 1936 w Berlinie na swoim koronnym dystansie musiała uznać wyższość Helen Stephens. Sama sportsmenka była niezadowolona ze srebrnego medalu.

Wielki sukces odniosła Walasiewicz podczas mistrzostw Europy z 1938, kiedy to po raz pierwszy w zawodach uczestniczyły kobiety. Zdobyła tam dwa złote (100 metrów i 200 metrów) i 2 srebrne medale (skok w dal i sztafeta 4 × 100 metrów). Wywalczyła też aż siedem medali Światowych Igrzysk Kobiecych (1930, 1934), w tym cztery złote w biegach sprinterskich.

Należała do najpopularniejszych polskich sportowców okresu międzywojennego. Czterokrotnie zwyciężała w Plebiscycie Przeglądu Sportowego: w 1930, 1932, 1933 i 1934 r. Zajmowała ponadto miejsca w dziesiątce Plebiscytu w 1929, 1935, 1936, 1937 i 1938 r. Była również laureatką Wielkiej Honorowej Nagrody Sportowej (1932 i 1933)[2].

W czasie swojej kariery 14 razy poprawiała rekordy świata doprowadzając je do wyników: 6,4 na dystansie 50 metrów (1933); 7,3 s na 60 metrów (1933); 9,8 na 80 m (1933); 11,6 s na 100 metrów (1937); 23,6 s na 200 metrów (1935); 24,3 na 220 jardów oraz 3:02.5 na 1000 metrów (1933). Wyniki lepsze od oficjalnego rekordu świata uzyskiwała również w skoku w dal.

W latach 1933-1946 była 24-krotną mistrzynią Polski na 60 m, 100 m, 200 m, 80 m ppł., skoku w dal, skoku w dal z miejsca, rzucie oszczepem, 3-boju, 5-boju oraz 54-krotną rekordzistką Polski. W barwach Polski wystąpiła jeszcze podczas mistrzostw Europy w Oslo (1946), jednak już bez sukcesów.

Pod koniec lat 30. Walasiewiczówna powróciła do Stanów, gdzie startowała i wielokrotnie wygrywała amerykańskie mistrzostwa, mimo że nadal nie była oficjalnie obywatelką tego kraju. W 1947 wyszła za mąż za boksera Harry’ego Neila Olsona, dzięki temu uzyskała obywatelstwo amerykańskie jako Stella Walsh Olson. Po zakończeniu kariery sportowej była trenerką w USA, działaczką polonijną, współpracownicą PKOl. Walasiewicz zginęła 4 grudnia 1980 roku w czasie napadu na sklep, została postrzelona przez napastnika. Została pochowana na cmentarzu w Cleveland. W tym mieście jest dziś centrum sportowe nazwane jej imieniem.

Kwestia płci[edytuj | edytuj kod]

Walasiewicz zginęła 4 grudnia 1980 roku w czasie napadu na sklep, została postrzelona przez napastnika. Zgodnie z amerykańskim prawem dotyczącym zgonów nienaturalnych, ciało zostało poddane sekcji zwłok. Okazało się, że w rzeczywistości sportsmenka była obojnakiem, to znaczy posiadała żeńskie i męskie narządy płciowe (jednak nie w pełni rozwinięte)[3]. Badania genetyczne wykazały, że miała też chromosom Y[4][5].

Rozgorzała wówczas dyskusja, czy nie trzeba aby odebrać Walasiewicz jej rekordów i medali. Jednak taka decyzja nie została podjęta. Zarówno Międzynarodowy Komitet Olimpijski, jak i Międzynarodowa Federacja Lekkiej Atletyki (IAAF) nigdy oficjalnie nie odniosły się do tej sprawy.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze osiągnięcia[edytuj | edytuj kod]

Igrzyska olimpijskie[edytuj | edytuj kod]

  • 1932: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1932: 6. miejsce – rzut dyskiem, 33,60
  • 1936: Silver medal with cup.svg 2. miejsce – 100 m, 11,7

Światowe igrzyska kobiet[edytuj | edytuj kod]

  • 1930: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 60 m, 7,7
  • 1930: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 100 m, 12,5
  • 1930: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 200 m, 25,7
  • 1930: Bronze medal with cup.svg 3. miejsce – 4 × 100 m, 50,8
  • 1930: 8. miejsce – rzut oszczepem, 30,24
  • 1934: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 60 m, 7,6
  • 1934: Silver medal with cup.svg 2. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1934: Silver medal with cup.svg 2. miejsce – 200 m, 25,0

Mistrzostwa Europy[edytuj | edytuj kod]

  • 1938: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1938: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 200 m, 23,8
  • 1938: Silver medal with cup.svg 2. miejsce – 4 × 100 m, 48,2
  • 1938: Silver medal with cup.svg 2. miejsce – skok w dal, 5,81
  • 1938: 6. miejsce – rzut oszczepem, 36,33
  • 1946: 6. miejsce – 4 × 100 m, 50,6

Akademickie mistrzostwa świata[edytuj | edytuj kod]

  • 1935: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 100 m, 12,0
  • 1935: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – 400 m, 57,6
  • 1935: Gold medal with cup.svg 1. miejsce – skok w dal, 5,73
  • 1935: Bronze medal with cup.svg 3. miejsce – 4 × 100 m, 51,3
  • 1935: Bronze medal with cup.svg 3. miejsce – rzut dyskiem, 34,81

Rekordy życiowe[edytuj | edytuj kod]

  • 60 m – 7,3 (1933)
  • 100 m – 11,6 (1936)
  • 200 m – 23,6 (1935)
  • 400 m – 57,6 (1935)
  • 800 m – 2:18,3 (1931)
  • 1000 m – 3:02,5 (1933)
  • 80 m pł – 12,9 (1938)
  • skok w dal – 6,125 m (1939)
  • skok wzwyż – 1,49 m (1938)
  • pchnięcie kulą – 11,32 (1936)
  • rzut dyskiem – 38,99 (1930)
  • rzut oszczepem – 38,94 (1938)

Przypisy

  1. Felieton Stanisława? Stanisław? Stefania! na portalu Bieganie.pl.
  2. Mała encyklopedia sport. T. 2. Warszawa: Sport i Turystyka, 1987, s. 604. ISBN 83-217-2564-3.
  3. Zabrali jej medal, bo była... mężczyzną – Sport – WP.PL.
  4. Niesamowita historia Stanisławy Walasiewiczówny.
  5. Chromosomowa ruletka.
  6. 31 października 1946 „za zasługi na polu krzewienia idei wychowania fizycznego i sportu w Polsce oraz rozsławiania imienia Polski na bieżniach i stadionach świata” M.P. z 1947 r. Nr 25, poz. 129

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]