Stany Galicyjskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mundur galowy członka Stanów Galicyjskich

Stany Galicyjskiegalicyjski sejm stanowy o charakterze doradczym (postulatowym), z siedzibą we Lwowie, działający w zaborze austriackim w latach 17821788 i 18171848.

XVIII w.[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy zamiar powołania przez władze austriackie galicyjskiego sejmu stanowego pojawił się w 1775 r., gdy organ taki przewidziano w urządzeniu ustrojowym Galicji po I rozbiorze. Faktycznie został powołany jednak dopiero w 1782 r., gdy nadano Galicji nową ordynację, a w 1787 r. powiększono zakres jego działania o Bukowinę.

Członkowie sejmu nie pochodzili z żadnych wyborów – składał się on z magnatów posiadających dziedziczne tytuły arystokratyczne, arcybiskupów i biskupów katolickich, ormiańskich i unickich, opatów, zamożnej szlachty i duchownych (płacącej co najmniej 75 złr podatku rocznie) oraz dwóch delegatów większych miast (w praktyce tylko Lwowa).

Wbrew swej nazwie, nie był to w żadnym zakresie władzą ustawodawczą. Sejm uchwalał z góry przygotowany adres do cesarza oraz wybierał członków także nieposiadającego żadnych realnych kompetencji Wydziału (a od 1783 r. dwóch radców guberialnych, wybór był jednak ograniczony do kandydatów wskazanych przez rząd). Obradował nad sprawami przedłożonymi mu przez rząd, nie mógł jednak opowiadać się za lub przeciw złożonym wnioskom, a jedynie w jaki sposób je wprowadzić (i to tylko w formie głosu doradczego). Sejm mógł też w sprawach krajowych (o ograniczonym zakresie) wnosić postulaty do tronu, za pośrednictwem jednak lokalnych organów administracyjnych. Sesje sejmu zwoływał gubernator, on też – wedle swojego uznania – je rozwiązywał. Sesje były natomiast okazją do spotkań towarzyskich i innych rozrywek. Sesje sejmowe odbyły się zaledwie czterokrotnie: w latach 1782, 1784, 1786 i 1788; później zaniechano już kompletnie zwoływania sejmu (m.in. obawiając się trudności w kontrolowaniu tego ciała po zwiększeniu jego liczebności wskutek powiększenia Galicji po III rozbiorze Polski).

Zdaniem Stanisława Grodziskiego celem powołania takiego organu było z jednej strony stworzenie pozorów zachowania parlamentaryzmu I Rzeczypospolitej pod nowymi rządami, a z drugiej przyspieszenie rozwarstwienia i osłabienia solidarności szlachty polskiej poprzez wykształcenie silnego podziału między magnaterię i resztę szlachty (przy dużym stopniu lojalności magnatów wobec władzy w Wiedniu)[1].

W 1790 r. pojawiła się wśród ziemiaństwa galicyjskie koncepcja rozszerzenia uprawnień sejmu stanowego, tzw. "charta Leopoldina", która jednak nie przyniosła żadnego efektu.

XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Do koncepcji sejmu stanowego w Galicji władze austriackie powróciły po kongresie wiedeńskim, na którym trzej zaborcy ustalili nadanie ziemiom polskim reprezentacji politycznej (w takim zakresie, jakie władze zaborcze uznają "za użyteczne i przyzwoite"). To stanowiło podstawę do patentu cesarza Franciszka I z 13 kwietnia 1817 r., w którym odnowił on galicyjski sejm stanowy. Dopuszczał on do obrad dodatkowo mieszczan, jednak przysługiwał im zbiorczo tylko jeden głos w sejmie.

Kompetencje tego organu w praktyce pozostawały nadal bardzo ograniczone. Franciszek Smolka tak je charakteryzował:

Quote-alpha.png
Zadaniem i zakresem działania tego tak zwanego sejmu postulatowego było zawsze prosić o to, czego krajowi nigdy nie dawano, i dziękować za to, co wprawdzie dawano krajowi, o co jednak on nie prosił i co mu się na nic nie mogło przydać[2].

Dopuszczono możliwość dyskusji nad stanem kraju (choć w bardzo ograniczonym zakresie, głównie dotyczącym gospodarki, z czasem pojawił się m.in. temat reformy stosunków pańszczyźnianych), zwiększyła się też częstotliwość obrad sejmu, a nawet rozpoczęto wydawanie sprawozdań z czynności sejmowych. Nadal jednak faktycznie sejm nie posiadał żadnej władzy, a powoływany przezeń Wydział uzyskał jedynie możliwość dysponowania bardzo ograniczonym "funduszem domestykalnym". Nie zmieniły się także zasadniczo warunki niezbędne do zasiadania w sejmie – nadal obowiązywały zasady takie same, jak w czasach Józefa II. Mimo iż w gruncie rzeczy tylko niewielka grupa uprawnionych brała udział w obradach sejmu, obowiązywała zasada, że nieobecność uprawnionych nie wpływa na ważność obrad.

Ostatnia sesja sejmu stanowego odbyła się w 1845 r.; kolejne uniemożliwiły wypadki rzezi galicyjskiej w 1846 roku, a następnie Wiosny Ludów. W czasie tej ostatniej gubernator Galicji Franz Stadion próbował zwołać sejm stanowy we Lwowie (uzupełniony o pewną liczbę członków z wyborów), jednak zgromadziła się tylko grupka ziemian, którzy sami uznali się za zgromadzonych nielegalnie. Formalnie sejm stanowy nie został w 1848 r. zlikwidowany, istniał też (do 1861 r.) Wydział. Zmianę przyniosło dopiero powołanie instytucji sejmów krajowych na mocy dyplomu październikowego z 1860 r.

Przypisy

  1. Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy galicyjski..., s. 17.
  2. Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy galicyjski..., s. 19–20.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]