Starachowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Starachowice
Herb Flaga
Herb Starachowic Flaga Starachowic
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat starachowicki
Gmina gmina miejska
Data założenia w XV wieku (Wierzbnik)
Prawa miejskie 1624 (Wierzbnik)
Prezydent Sylwester Kwiecień
Powierzchnia 31,85 km²
Populacja ((31.12.2013))
• liczba ludności
• gęstość

51 158
1606 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 27-200
Tablice rejestracyjne TST
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Starachowice
Starachowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Starachowice
Starachowice
Ziemia 51°03′N 21°04′E/51,050000 21,066667Na mapach: 51°03′N 21°04′E/51,050000 21,066667
TERC
(TERYT)
3263411011
SIMC 0947930
Urząd miejski
ul. Radomska 45
27-200 Starachowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Starachowice (w latach 1939-1949 Starachowice-Wierzbnik[1]) – miasto w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim. Położone na pograniczu Gór Świętokrzyskich i Przedgórza Iłżeckiego. Leży w dolinie rzeki Kamiennej i jest otoczone rozległymi lasami – pozostałością Puszczy Świętokrzyskiej.

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Styków. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa kieleckiego. Według danych z 31 grudnia 2013 miasto miało 51 158[2] mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W miejscu obecnych Starachowic istniała kuźnica, dzierżawiona w XVI wieku przez Starzechowskich, stąd prawdopodobnie nazwa miejscowości. Obok kuźni na terenie obecnego miasta istniało miasto Wierzbnik (dziś stanowiący najstarszą, zabytkową część Starachowic).

Do 1817 r. osada stanowiła własność zakonu cystersów z Wąchocka, którzy w 1789 r. zbudowali tu wielki piec. W 1815 r. hutę przejął rząd Królestwa Polskiego. W 1 połowie XIX w. Starachowice stały się największym ośrodkiem przemysłu metalowego w Królestwa Polskiego, częścią tzw. Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego, wg planu Stanisława Staszica – rozbudowy przemysłu żelaznego wzdłuż rzeki Kamiennej z głównym ośrodkiem w Starachowicach (1817 r.) realizowanego pod kierunkiem Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. W 1899 roku uruchomiono wielki piec, osada stała się ważnym ośrodkiem wydobycia i hutnictwa żelaza. W 1939 roku połączono Wierzbnik, osadę fabryczną Starachowce oraz wieś Starachowice i utworzono Starachowice-Wierzbnik. W 1949 roku zmieniono nazwę całej miejscowości na Starachowice.

Rynek w Wierzbniku

W dwudziestoleciu międzywojennym Starachowice były ważnym ośrodkiem przemysłu zbrojeniowego, z racji swojego położenia w Centralnym Okręgu Przemysłowym, odbywała się tu produkcja licencjonowanych dział „Bofors”. Działały liczne kopalnie rud żelaza, huta (stąd herb miasta skrzyżowane narzędzia hutnicze i górnicze) do której gęstą siecią kolei wąskotorowej dowożono rudy z okolicznych kopalń. W czasie II wojny światowej w Wierzbniku (zamieszkiwanym w dużej części przez Żydów) utworzono getto, po jego likwidacji w 1942 roku Żydów przewieziono do obozów w Auschwitz-Birkenau i Treblince. Na pamiątkę bitwy o Starachowice stoczonej we wrześniu 1939 roku przy jednym z ważniejszych skrzyżowań stoi armata wojenna upamiętniająca bohaterów miasta. Po wojnie w 1948 roku w Starachowicach utworzono Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star” im. Feliksa Dzierżyńskiego. FSC „STAR” przez lata była głównym pracodawcą w mieście, zatrudniała ponad 20 tysięcy robotników. To dzięki niej Starachowice dynamicznie się rozwinęły i rozbudowały, powstały liczne osiedla mieszkaniowe o wysokim standardzie. Miasto było ważnym ośrodkiem motoryzacyjnym w PRL. Oprócz FSC, działały również inne zakłady, tj. jedyny w Polsce Zakład Topienia Bazaltu (prowadzi produkcję do dziś), Starachowickie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego (jeden z trzech największych w tym czasie zakładów tartacznych w Polsce), oraz do 1968 roku działał wielki piec. Jednak wraz z upadkiem centralnie zarządzanej gospodarki, upadła monokultura zatrudnienia. FSC „STAR” tak jak była przyczyną sukcesu gospodarczego Starachowic, tak stała się przyczyną problemów miasta. Załamanie eksportu na przełomie lat 80. i 90. XX wieku do krajów bloku wschodniego, spowodowało znaczne zwolnienia. Fabryka przyniosła miastu falę bezrobocia[potrzebne źródło], sama w latach 90. miała kilku właścicieli, zakład podzielono. W końcu lat 90. właścicielem został koncern MAN, obecnie w fabryce MAN Bus produkowane są szkielety autobusów. Również w tym czasie w mieście utworzono Specjalną Strefę Ekonomiczną „Starachowice”, dzięki której liczba bezrobotnych spadła[potrzebne źródło].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1547 – Wzmianka w dokumencie cystersów o istnieniu kopalni rudy żelaza zwanej Minerą Starzechowską
  • 1624 – Lokacja miasta Wierzbnik na mocy przywileju Zygmunta III Wazy
  • 1788 – Uruchomienie czterech kopalni w pobliżu terenów dzisiejszych Starachowic
  • 1809 – Zniszczenie zakładów w Starachowicach i Wąchocku przez wojska austriackie powracające spod Raszyna
  • 1817 – Sporządzenie przez Stanisława Staszica projektu kombinatu zakładów przemysłowych, których głównym ośrodkiem miały być Starachowice
  • 1870 – Wierzbnik traci prawa miejskie; sprzedaż Zakładów Starachowickich Antoniemu Fränklowi za łączną sumę 1.167.000 rubli
  • 1899 – Uruchomienie nowoczesnego wielkiego pieca opalanego koksem
  • 1903 – Największa powódź rzeki Kamiennej w dziejach miasta
  • 1924 – Rozpoczęcie produkcji dział przeciwlotniczych przy współpracy z firmą Bofors
  • 1926 – Powstanie klubu Star Starachowice
  • 1 kwietnia 1939 – Połączenie Wierzbnika, Starachowic i okolicznych wiosek w jedno miasto Starachowice-Wierzbnik
  • 2 września 1939 – Ewakuacja personelu i wyposażenia Zakładów Starachowickich do Kowla
  • 6 września 1939 – Bohaterska obrona miasta przez załogę baterii przeciwlotniczej na Wanacji
  • 17 stycznia 1945 – Wyzwolenie Starachowic spod okupacji niemieckiej przez 3 Armię Pierwszego Frontu Ukraińskiego
  • 1947 – Przekształcenie Zakładów Starachowickich w Fabrykę Samochodów Ciężarowych
  • 1949 – Powstanie Fabryki Samochodów Ciężarowych „Star” im. Feliksa Dzierżyńskiego
  • 1949 – Nazwa miasta Starachowice-Wierzbnik zostaje zmieniona na Starachowice: Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 19 sierpnia 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości.
  • 1952 – Starachowice uzyskują status miasta wydzielonego na prawach powiatu: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 1952r.
  • 1962 – Zamknięcie ostatniej podziemnej kopalni rudy żelaza „Majówka”
  • 1968 – Ostateczne wygaszenie wielkiego pieca
  • 1999 – Sprzedaż Fabryki Samochodów Ciężarowych niemieckiemu koncernowi MAN AG, od 09.01.2009 zakład funkcjonuje pod nazwą MAN Bus Sp. z o.o.

Gospodarka i ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Starachowice to jedno z trzech (po Kielcach i Ostrowcu Św.) największych miast województwa świętokrzyskiego, głównie ośrodek administracyjno-przemysłowy. Historyczny ośrodek hutnictwa żelaza, przemysłu ciężkiego i maszynowego, a także przemysłu drzewnego, metalurgicznego, ceramicznego i mięsnego.

Tradycje hutnicze były obecne w regionie od epoki żelaza. Bliskość złóż rud żelaza spowodowała powstanie w 1899 roku wielkiego pieca w osadzie Starachowice, który funkcjonował aż do 1968 roku. Wzdłuż doliny rzeki Kamiennej funkcjonowało kilka podobnych pieców – do obecnych czasów przetrwał tylko ten w Starachowicach w którym mieści się Muzeum Przyrody i Techniki.

W okresie międzywojennym, w Starachowicach rozbudowano zakłady specjalizujące się w produkcji broni, głównym powodem była lokalizacja miasta – w Centralnym Okręgu Przemysłowym. W latach 1948-1991 w mieście funkcjonowała Fabryka Samochodów Ciężarowych "Star" im. Feliksa Dzierżyńskiego, specjalizująca się w się w produkcji lekkich i średnich samochodów ciężarowych. To dzięki niej Starachowice z małej osady miejskiej stały się jednym z największych miast regionu, dając zatrudnienie większości pracujących. Fabryka w szczytowym okresie zatrudniała ponad 20 tysięcy pracowników. Lata 60. i 70. XX wieku przyniosły miastu dynamiczny rozwój i kilkukrotny przyrost liczby ludności, dzięki temu miasto było jednym z najszybciej rozwijających się w kraju. Niestety efektem oparcia całego rynku pracy na jednym zakładzie były późniejsze problemy ekonomiczne miasta.

Transformacja gospodarcza z początku lat 90. XX wieku przyniosła miastu wzrost bezrobocia, spowodowany zwolnieniami w Fabryce Samochodów Ciężarowych „STAR”. W 1999 roku głównym udziałowcem spółki STAR Trucks Sp. z o.o. został niemiecki koncern MAN AG. Obecnie w fabryce MAN Bus produkowane są szkielety autobusów MAN. Znaczną poprawę sytuacji ekonomicznej przyniosło również ulokowanie w mieście Specjalnej Strefy Ekonomicznej „Starachowice”, w 2011 roku Strefa liczyła 613 ha powierzchni w tym w Starachowicach 168 ha. Bezrobocie pozostaje w dalszym ciągu poważnym problemem, jednak sytuacja ulega poprawie. W 2004 roku w Powiecie starachowickim sięgnęło aż 27%, w 2007 roku spadło do 13,9%, a w 2010 roku wynosiło 17,3%.

Głównymi pracodawcami w mieście są między innymi: MAN Bus Sp. z o.o., Cersanit, Cerrad, Gerda, Perfopol, Odlewnie Polskie S.A., Animex, R.R. Donnelley i wiele innych mniejszych przedsiębiorstw.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Starachowice leżą pomiędzy drogami krajowymi nr 7/E77 oraz 9/E371. Przez miasto równoleżnikowo przechodzi droga krajowa nr 42, do niej, południkowo dochodzą drogi wojewódzkie 744 (ul. Radomska) z północy oraz 756 z południa. Miasto posiada dobrze rozwiniętą sieć drogową. Przełomowym momentem dla miasta było otwarcie w 2000 roku trasy północ-południe – Alei Kardynała Stefana Wyszyńskiego– przechodzącej w znacznej długości wiaduktem nad rzeką i doliną rzeki Kamiennej. Dzięki temu połączeniu znacznie skrócił się czas podróży pomiędzy południem, a północą miasta. Podobne połączenie planowane jest w zachodniej części miasta, co znacznie odciążyłoby bardzo uczęszczaną ul. Radomską, i starą część miasta zwaną Starachowice Dolne. Transport miejski obsługiwany jest przez Miejski Zakład Komunikacyjny w Starachowicach na 30 stałych liniach miejskich i podmiejskich. Poza tym funkcjonują również przewozy prywatne, jak i komunikacja PKS (PKS Starachowice) obsługująca okoliczne miejscowości, jak i oferująca połączenia z większymi miastami Polski.

Przez miasto przebiega również linia kolejowa nr 25 (Łódź KaliskaDębica), na jej trasie funkcjonują przystanki Starachowice (przystanek kolejowy), Starachowice Wschodnie, oraz Starachowice Michałów. Miasto posiada połączenie kolejowe m.in. z Warszawą (Warszawa WschodniaPrzemyśl) oraz z Krakowem przez Kielce (Ostrowiec ŚwiętokrzyskiKraków). Ponadto na trasie Ostrowiec Świętokrzyski – Starachowice – Skarżysko-KamiennaKielce kursuje szynobus świętokrzyskiego oddziału Przewozów Regionalnych. W przeszłości, Starachowice posiadały bardzo bogatą sieć kolei wąskotorowych wykorzystywanych głównie w celach przemysłowych. Większość linii rozebrano, do lat 80. XX wieku funkcjonowała także pasażerska linia na trasie Starachowice Wschodnie WąskotoroweIłża. W 2004 roku kolejkę reaktywowano na odcinku Starachowice WW – Lipie, obecnie kolejka funkcjonuje w okresie wakacyjnym. W planach jest reaktywacja kolejki na całej linii.

W 2009 otworzono oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Radomskiej 70.

Information icon.svg Osobny artykuł: Drogi powiatu starachowickiego.
Information icon.svg Osobny artykuł: MS Starachowice.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Unikalne odsłonięcie geologiczne wzdłuż Al. Armii Krajowej – pomnik przyrody nieożywionej (długość-400m, wysokość-5-8m)

Starachowice są położone wśród borów i lasów zarządzanych i administrowanych przez Nadleśnictwo Starachowice i Nadleśnictwo Skarżysko-Kamienna. Od strony północnej są to tzw. Lasy Starachowickie, natomiast tereny od strony zachodnio-południowej są częścią Sieradowickiego Parku Krajobrazowego.

Pierwsze badania nad prostoskrzydłymi na terenie Wierzbnika rozpoczął w 1930 roku Władysław Szeliga – Mierzeyewski[3]. W ostatnim 30 leciu (lata 80., 90. XX wieku i lata 2000-2010) wielu pasjonatów przyrody badało m.in. na potrzeby atlasów i monografii faunistycznych – ptaki[4], motyle[5] i ważki[6].

Spośród roślin rosnących na omawianym terenie, na uwagę zasługują cztery prawnie chronione gatunki storczykowatych Orchidaceae sp., tj. listera jajowata Listera ovata, podkolan biały Platanthera bifolia, kruszczyk błotny Epipactis palustris oraz stoplamek (storczyk) szerokolistny (kukułka szerokolistna) Dactylorhiza majalis. Przez Starachowice (stary Wierzbnik) przepływa rzeka Młynówka, która porośnięta jest lasem łęgowym[7]. W miejscu tym stwierdzono stanowiska chronionych roślin, a mianowicie rośnie tu czosnek niedźwiedzi Allium ursinum oraz parzydło leśne Aruncus sylvestris.

Z ptaków stwierdzono tu bociana czarnego Ciconia nigra[8][9]. Stwierdzono też wiele gatunków bezkręgowców m.in. prostoskrzydłe (szarańczaki i pasikoniki), motyle, ważki i chrząszcze[10].

Spośród stwierdzonych tu wszystkich prawnie chronionych gatunków gadów i płazów należy wymienić: zaskrońca[a], żmiję zygzakowatą[a], jaszczurkę zwinkę, padalca[b], traszkę górską[c], gatunki żab zielonych, żabę trawną, ropuchę szarą.

Rozpoznane tu gatunki prostoskrzydłych to: łatczyn brodawnik Decticus verrucivorus, opaślik sosnowiec Barbitistes constrictus, Metrioptera brachyptera, pasikonik śpiewający Tettigonia cantans, skakun dwukropkowy Tetrix bipunctata, Tetrix subulata, złotawek nieparek Chrysochraon dispar, złotawek złotawiec Euthystira brachyptera, dołczan wysmukły Stenobothrus lineatus, dołczan deresz Stenobothrus stigmaticus, skoczek zmienny Omocestus rufipes, konik włóczęga Chorthippus vagans, konik ciemny Chorthippus pullus, napierśnik pospolity Stetophyma grossum, siwoszek błękitny Oedipoda caerulescens [3], pasikonik zielony Tettigonia viridissima, Chorthippus mollis[11], podłatczyn Roesela Metrioptera roeselli, podkrzewin szary Polidoptera grisoaptera, Omocestus haemorrhoidalis, skoczek zielony Omocestus viridulus, pałkowiak plamisty Myrmeleotettix maculatus, konik ciepluszek Chorthippus apricarius, konik pospolity Chorthippus biguttulus, konik brunatny Chorthippus brunneus, Chorthippus dorsatus, konik wszędobylski Chorthippus albomarginatus, konik Chorthippus montanus, konik wąsacz Chorthippus parallelus [3][11].

Do ciekawszych motyli należą: ogończyk akacjowiec Satyrium acaciae[b], ogończyk ostrokrzewiec Satyrium ilicis, szlaczkoń torfowiec Colias palaeno, paź królowej Papilio machaon, paź żeglarz Iphiclides podalirius, przeplatka aurinia Euphydryas aurinia, przeplatka diamina Melitaea diamina, mieniak tęczowiec Apatura iris, mieniak strużnik Apatura ilia, pokłonnik osinowiec Limenitis populi, pasyn lucylla neptis rivularis[7], dostojka eufrozyna Boloria euphrosyne, dostojka laodyce Argynnis laodice, dostojka adype Argynnis adippe, górówka meduza Erebia medusa, czerwończyk nieparek Lycaena dispar, czerwończyk płomieniec Lycaena hippothoe, modraszek bagniczek Plebeius optilete, modraszek aleksis Glaucopsyche alexis[9][5] i fruczak gołąbek Macroglossum stallatarum[10].

Wykazane ważki to: trzepla zielona[10], szklarnik leśny[c], żagnica zielona[c], żagnica ruda[c][b], żagnica wielka[b], gadziogłówka pospolita[b], łunica czerwona[b], łątka dzieweczka[b].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Panorama Starachowic od strony zalewu

Według danych z roku 2008 Starachowice mają obszar 31,85 km², w tym:

  • zabudowania i tereny zurbanizowane: 39,9% – 1267 ha
  • użytki rolne: 28,2% – 919 ha
  • użytki leśne: 24,5% – 772 ha
  • grunty pod wodami: 3,8% – 118 ha
  • nieużytki: 1,7% – 52 ha
  • inne 1,9%

Miasto stanowi 6,08% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z roku 2008
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 55 126 100 28 834 52,3 26 292 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1722,7
901
821
Dane z 31 grudnia 2012[12]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja Red Arrow Down.svg 51 695 100 27 019 52,3 24 676 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1722,7
901
821


Migracje[edytuj | edytuj kod]

Kierunki migracji z gminy miejskiej Starachowice w 2012 roku [2].
Województwo docelowego pobytu Mężczyzna Kobieta Razem
Dolnośląskie 8 15 23
Kujawsko-pomorskie 1 1 2
Lubelskie 6 2 8
Lubuskie - - 0
Łódzkie 7 5 12
Małopolskie 30 27 57
Mazowieckie 54 71 125
Opolskie 2 5 7
Podkarpackie 2 4 6
Podlaskie - - 0
Pomorskie 3 7 10
Śląskie 9 10 19
Świętokrzyskie 101 127 228
Wamińsko-mazurskie 2 2 4
Wielkopolskie 6 11 17
Zachodniopomorskie 2 1 3
Razem 233 288 521

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Kąpielisko Piachy

Starachowice są punktem początkowym:

Przez Starachowice przechodzi:

Na terenie miasta znajdują są trzy zbiorniki wodne:

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół zakładu wielkopiecowego w Starachowicach
  • zespół zakładu wielkopiecowego z XIX w.
Zabytkowy wielki piec w Starachowicach
    • wielki piec wraz z halą spustową
    • hala dawnej maszynowni, ob. łaźnia
    • dwie hale odlewnicze, ob. cegielnia
    • dmuchawa parowa
    • kotłownia
    • dawny budynek administracyjny
    • kanał górny i dolny

Dzisiejszy krajobraz założenia staszicowskiego „ciągłych fabryk żelaza na rzece Kamiennej” tworzą pozostałości klasycystycznych budowli: hala lejnicza aranżowana na cele wystawiennicze, maszynownia z warsztatami artystycznymi oraz tarasowe założenie hutnicze i obiekty układu hydrotechnicznego z podziemnym sklepionym kanałem wodnym o długości 240 m.

Wielki piec z XIX w. – najstarsze budynki z ok. 1840 r., większość obiektów technicznych z okresu gruntownej przebudowy, ukończonej w 1899. W ruinie znajduje się jeden z najstarszych budynków dawnej dyrekcji huty; całość zakładu metalurgicznego i towarzyszące mu urządzenia techniczne: wieża wyciągowa, nagrzewnice powietrza, odpylniki gazu wielkopiecowego, kotłownia oraz zasługująca na szczególną uwagę maszyna parowa – eksponat Powszechnej Wystawy Światowej w Paryżu 1889 r., tworzą jedyny zachowany w Europie kompletny hutniczy ciąg technologiczny.

  • budynek administracyjny dozorcy hutniczego z ok. 1840 r. (obecnie Muzeum Regionalne PTTK oraz siedziba i schronisko PTTK)
  • budynek mieszkalny z ok. 1840 r. przy ul. Sportowej, należący niegdyś do osiedla fabrycznego przy zakładzie wielkopiecowym.
  • kościół pw. św. Trójcy, wzniesiony w 1681 r., gruntownie przebudowany w końcu XIX w.
  • Starachowicka Kolej Dojazdowa (Wąskotorowa) – wszystkie tory, rozjazdy i przepusty.
  • Budynek dawnej poczty przy ul. Spółdzielczej z 2 poł. XIX w. Był to pierwszy, poza kościołem, murowany budynek w dawnym mieście Wierzbnik
  • cmentarz żydowski, jeden z największych w regionie, powstał pod koniec XIX wieku i funkcjonował do 1946 roku.
  • cmentarz katolicki przy ul. Iłżeckiej, założony ok. 1860, zachowało się około 30 nagrobków z XIX w., m.in. Józefa Szajbo, zarządcy zakładu metalurgicznego w Brodach Iłżeckich, oficera w powstaniu styczniowym 1863.
  • dawny zespół fabryczny z 1 połowy XIX w. w dzielnicy Michałów.
  • zwarty zespół zabudowy mieszkalnej i usługowej z okresu międzywojennego, obejmujący dom dyrektora zakładów zbrojeniowych (obecnie przedszkole), budynek nadleśnictwa (obecnie w użytkowaniu Związku Harcerstwa Polskiego, dom kultury, kolonię urzędniczą i kolonię robotniczą. Cenny drewniany kościół pw. Wszystkich Świętych spłonął w latach 80. XX w. Z kościoła ocalały malowane temperą na desce obrazy autorstwa Zofii Baudoin de Courtenay.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Budynek Starostwa Powiatowego
Budynek Starachowickiego Centrum Kultury

Starachowice dzielą się na 20 osiedli:

Północna część miasta

Południowa część miasta

Sport[edytuj | edytuj kod]

Najstarszym starachowickim klubem jest wielosekcyjny klub Star Starachowice. Drużyna piłkarska przez 13. sezonów występowała w II lidze[13], natomiast z sekcji podnoszenia ciężarów wywodził się m.in. Arkadiusz Lipa – brązowy medalista mistrzostw świata w Hawanie (1973)[14]. W 2005 roku zespół piłkarski został wycofany z rozgrywek, lecz przed sezonem 2007/2008 został reaktywowany i występuje obecnie w klasie A.

We wrześniu 1996 roku powstała sekcja piłki nożnej w KKS Juventa-Marbo, która początkowo zajmowała się jedynie szkoleniem młodzieży[15]. W 2005 roku doszło do połączenia Staru Starachowice i Juventy, co zaowocowało powstaniem seniorskiego klubu Juventa-Star Starachowice. W sezonie 2005/2006 wystąpił on w klasie A, a w kolejnych rozgrywkach w klasie okręgowej[16]. W 2007 roku doszło do oddzielenia się klubów i Juventa wystartowała w klasie okręgowej. W sezonie 2008/2009 wywalczyła awans do III ligi małopolsko-świętokrzyskiej, w której występuje obecnie[17].

W Starachowicach istnieje także Klub Rugby Feniks Starachowice, założony w sierpniu 2009 roku[18].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy w Starachowicach

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

10 kościołów i parafii rzymskokatolickich

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Media lokalne w Starachowicach[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie w Europie[21]:

Miasta i gminy partnerskie w Polsce[22]:

  • Polska Giżycko - od daty podpisania porozumienia -19 września 2008

Wymiana młodzieży w ramach współpracy placówek oświatowych[23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Do 2 września 1949M.P. z 1949 r. Nr 59, poz. 795
  2. 2,0 2,1 Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII. stat.gov.pl. [dostęp 2014–06–16].
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Szeliga-Mierzeyewski. Prostoskrzydłe okolic Wierzbnika (wojew. kieleckie). , s. 208-212, 1930. Lwów: Polskie Pismo Entomologiczne Nr 9. 
  4. Sławomir Chmielewski, Zbigniew Fijewski, Przemysław Nawrocki, Marcin Polak, Jarosław Sułek, Jacek Tabor, Piotr Wilniewczyc: Ptaki Krainy Gór Świętokrzyskich. Monografia faunistyczna. TBOP,Wydawnictwo Naukowe Bogucki, 2007. ISBN 83-60247-13-7.
  5. 5,0 5,1 Jarosław Buszko: Atlas rozmieszczenia motyli dziennych w Polsce 1986 - 1995. Toruń: Turpres, 1997. ISBN 83-86-781-40-8.
  6. Rafał Bernard, Paweł Buczyński, Grzegorz Tończyk, Jacek Wendzonka: Atlas rozmieszczenia ważek (Odonata) w Polsce. Poznań: WN Bogucki, 2009. ISBN 978-83-61320-54-8.
  7. 7,0 7,1 Andrzej Staśkowiak: Pasyn lucylla Neptis rivularis(Scopoli, 1763) (pol.). 29-06-2006. [dostęp 2010-11-14].
  8. Sławomir Chmielewski, Jacek Tabor, Ludwik Maksalon. Rozmieszczenie i zmiany liczebności bociana czarnego Ciconia nigra w województwie kieleckim. , s. 101-108, 1997. IOP PAN Kraków: Chrońmy Przyrodę Ojczystą Nr (54) 1997, 2 marzec - kwiecień. 
  9. 9,0 9,1 Marcin Kutera. I kto by pomyślał, że u nas mamy bogactwo flory i fauny. , s. 21, 2006. Starachowice: Gazeta Starachowicka, Nr 17(722). 
  10. 10,0 10,1 10,2 Marcin Kutera, (Adam Woźniak): Dokumentacja z przeprowadzonej inwentaryzacji (waloryzacji) gatunków owadów (ważki, chrząszcze, motyle) Natura 2000 w Nadleśnictwie Starachowice w roku 2007. Nadleśnictwo Starachowice (maszynopis): 2007.
  11. 11,0 11,1 Anna Liana. Rozprzestrzenienie i ekologia prostoskrzydłych (Orthoptera) w Górach Świętokrzyskich. Fauna Gór Świętokrzyskich VIII. , s. 203-246, 1990. Warszawa: Fragmenta Faunistica. T. 33, Nr 12-18. 
  12. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.
  13. S. Piasta: 80 lat Świętokrzyskiego Związku Piłki Nożnej. s. 117.
  14. Historia sportu w Starachowicach (pol.). mcriw.website.pl. [dostęp 31 grudnia 2010].
  15. S. Piasta: 80 lat Świętokrzyskiego Związku Piłki Nożnej. s. 210-211.
  16. Juventa-Star Starachowice (pol.). 90minut.pl. [dostęp 31 grudnia 2010].
  17. Katolicki Klub Sportowy Juventa Starachowice (pol.). 90minut.pl. [dostęp 31 grudnia 2010].
  18. Jak się to wszystko zaczęło.. (pol.). rugby-feniks.pl. [dostęp 31 grudnia 2010].
  19. Sala Królestwa Świadków Jehowy.
  20. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  21. | Billetyn Informacji Publicznej UM Starachowice - Współpraca zagraniczna|data-dostępu 16-08-2013
  22. | Billetyn Informacji Publicznej UM Starachowice - Współpraca z Giżyckiem|data dostępu 16-08-2013]
  23. | Billetyn Informacji Publicznej UM Starachowice - Współpraca zagraniczna/Wymiana młodzieży|data dostępu 16-08-2013

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Dane Nadleśnictwa Starachowice z przeprowadzonej inwentaryzacji w ramach Sieć Natura 2000 (prowadzona dokumentacja).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Dane entomologa, przyrodnika – Marcin Kutera (prowadzona dokumentacja).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane entomologa, przyrodnika – Bogusław Sępioł (prowadzona dokumentacja).
Wikimedia Commons