Stare Miasto w Lublinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Lublina Stare Miasto
dzielnica Lublina
Lublin widok na Stare Miasto.jpeg
Widok na Stare Miasto z ulicy zamkowej prowadzącej od zamku lubelskiego
Miasto Lublin
Status dzielnica
Tablice rejestracyjne LU
Położenie na planie Lublina
Położenie na planie Lublina
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Stare Miasto
Stare Miasto
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stare Miasto
Stare Miasto
Ziemia 51°14′24″N 22°34′12″E/51,240000 22,570000
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Stare Miasto – historycznie najstarsza część Lublina. Od 23 lutego 2006 r. także dzielnica administracyjna Lublina[1], obejmująca również ogródki działkowe "Podzamcze" po wschodniej stronie al. Unii Lubelskiej. 16 maja 2007 roku zespół architektoniczno-urbanistyczny został wpisany na listę Pomników historii[2].

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Brama Krakowska – brama wjazdowa na Stare Miasto, pozostałość murów obronnych z XIV wieku i jeden z najlepiej rozpoznawalnych symboli grodu. Została wystawiona w stylu gotyckim, a w XVIII wieku nadano jej rys barokowy. Codziennie w południe odgrywany był z niej Hejnał Lublina, obecnie sygnał muzyczny miasta odgrywany jest z Nowego Ratusza, znajdującego się vis-à-vis Bramy Krakowskiej.
  • Baszta Gotyckabaszta zrekonstruowana w latach 80. XX wieku i będąca, wraz z fragmentem murów obronnych, świadectwem gotyckich obwarowań staromiejskich. Basztę zbudowano w 1341 r. razem z murami obronnymi z kamienia i oblicowano cegłą.
  • Brama Rybna – XV-wieczna brama zrekonstruowana całkowicie po II wojnie światowej. Należała niegdyś do właścicieli kamienic Rynek 5 i Grodzka 2, z którymi sąsiaduje. Prowadzi do Placu Rybnego, gdzie dawniej odbywał się ożywiony handel.
  • Wieża Trynitarskaneogotycka wieża-dzwonnica jest najwyższym zabytkowym punktem wysokościowym Lublina. Z platformy widokowej, na wysokości 40 metrów roztacza się rozległa panorama miasta. Nazwa wieży pochodzi od zakonu oo. trynitarzy, którzy przebywali w pojezuickich zabudowaniach klasztornych, znajdujących się w pobliżu wieży. Obecnie w jej wnętrzu mieści się Muzeum Archidiecezjalne. Wchodzi w skład zabudowań kolegium jezuickiego.
  • Plac Łokietka – centralne miejsce Lublina, łączące Stare Miasto z ulicami: Królewską, Krakowskim Przedmieściem i Lubartowską. Na jego obrzeżu stoi Brama Krakowska i Nowy Ratusz. Plac powstał w 1611 r. po zasypaniu fos i rozplantowaniu wałów obronnych. Na pozyskanym w ten sposób placu utworzyło się dogodne miejsce targowe, na którym handlowano głównie zbożem, stosując ówczesną miarę – korzec; plac nazywano wówczas Korce. Obecna nazwa, nawiązuje do 600-lecia nadania Lublinowi praw miejskich przez króla Władysława Łokietka w 1317 r.
  • Zamek z Kaplicą Zamkową – pierwotnie zbudowany w XII wieku, w XIII wieku dobudowano do niego romański donżon (wieżę mieszkalno-obronną), wielokrotnie przebudowywany, podczas okupacji niemieckiej mieściło się tam więzienie, później na takie same cele Zamek zaadaptowało NKWD, w połowie lat 50. W XX wieku powstało tu muzeum. Kaplica zamkowa pw. św. Trójcy wybudowana jako fundacja Kazimierza Wielkiego to jeden z najcenniejszych zabytków w Polsce, pokryty rusko-bizantyjskimi freskami z 1418, powstałymi na zamówienie Władysława Jagiełły.
  • Trybunał Koronny – zbudowany pod koniec XIV wieku służył początkowo jako ratusz, od 1578 mieścił się w nim Trybunał Koronny, najwyższy sąd dla szlachty małopolskiej i ruskiej, w XVIII wieku przebudowany w stylu klasycystycznym przez Dominika Merliniego, obecnie znajduje się tam Urząd Stanu Cywilnego.
  • Kamienice staromiejskie – kilkadziesiąt barokowych i klasycystycznych kamienic otaczających Rynek było wiele razy przebudowywanych. Nie pozostały tam ślady po gotyckich poprzednikach tych obiektów. W późniejszych latach renesansowy wystrój zniknął, lecz pozostało kilka nienaruszonych obiektów. Od lat prowadzone są prace konserwatorskie które mają na celu upiększenie tego, centralnego punktu Starego Miasta. Spośród kilkudziesięciu kamienic wyróżnić można:
    • Kamienica Klonowica (nr 2) – Jej fasadę zdobią sgraffitowe medaliony z wyobrażeniami znanych osób związanych z Lublinem: Sebastiana Klonowica, Biernata z Lublina, Jana Kochanowskiego zmarłego w Lublinie i Wincentego Pola.
    • Kamienica Lubomelskich (nr 8) – zachowanym renesansowym portalem oznaczonym datą 1540 i cennymi polichromiami o tematyce świeckiej. Jej fasada ma specyficzny czerwony odcień. U szczytu budowli znajduje się wmurowana w fasadę attyka renesansowa.
    • Kamienica Konopniców (nr 12) – Jako jedna z nielicznych zachowała oryginalną fasadę bogatą w późnorenesansową dekorację rzeźbiarską z elementami manieryzmu. Posiada attykę.
    • Kamienica Wieniawskich (nr 17) – Mieszkał w niej Tadeusz Wieniawski, ojciec skrzypka i kompozytora – Henryka, który urodził się tu w 1835 r.
    • Kamienica Rynek 7 – Jest to odbudowana po pożarze w XVI wieku. Odbudowana w stylu klasycystycznym.
    • Kamienica Grodzka 23 – znajduje się na skraju Starego Miasta od strony południowo-zachodniej na pochyłości skarpy tuż poza dawnym murem obronnym przy Bramie Grodzkiej. Powstała w XVII wieku jako budynek drewniany, a w 1784 roku architekt Jana Tobiasza Heinze pobudował kamienicę murowaną. Obecnie w kamienicy mieści się kawiarnia i galeria Bramma Cafe.
  • Na ulicach Starego Miasta panuje atmosfera sprzed wieluset lat. Do naszych czasów przetrwało dziesiątki, lub setki zabytków w prawie całkowicie niezmienionym kształcie. Spomiędzy ich wszystkich można wymienić takie jak:
    • Kamienica przy ul. Grodzkiej 11 – powstała na początku XVII w. jako plebania kościoła farnego. Po wyburzeniu fary została przejęta przez Skarb Państwowy w 1870 r. i przekazana gminie żydowskiej jako przytułek dla ubogich.
    • Dawna mansjonaria (ul. Archidiakońska 9) – pierwotnie była to baszta w murach miejskich, z furtą prowadzącą z zamku do kościoła farnego. Po powołaniu w XVI w. grupy mansjonarzy (duchownych, których zadaniem było stałe rezydowanie przy farze) przebudowano basztę na kamienicę mieszkalną.
    • Kamienica przy ul. Złotej 4 – Uzyskała swój wygląd poprzez wiele przebudów. Jej fasada składa się z złotych fresków, a kończąca budowlę attyka barokowa została wmurowana w gmach i zlewa się z malowidłami. Posiada dwie bramy, z czym wiąże się lubelska legenda o starym złotniku i jego młodej żonie
    • Kamienice przy ul. Grodzkiej 5 i 5a – na parterze kamienic znajduje się Muzeum Aptekarstwa. Kiedyś stanowiły odrębną własność, od XVII w. należały do rodziny lubelskich aptekarzy – Lewickich. Więc zostały połączone jedna klatką schodową.
    • Kamienica przy ul. Złotej 3 – Od niedawna jest siedzibą Muzeum Literackiego im. J. Czechowicza, będącego filią Muzeum Lubelskiego. Mieszka tam rodzina Riabininów. Budynek współgra z otaczającymi go barokowymi kamienicami choć sama jest klasycystyczna.
    • Pałac Pawęczkowskich (ul. Rybna 10) – powstał w 1 poł. XIX w. w wyniku przebudowy nieukończonego kościoła trynitarzy, którzy przenieśli się do opuszczonych budynków pojezuickich.
  • Kościół Bernardynek – obecnie kościół Jezuitów, dawniej Bernardynek. Budowę rozpoczęto w 1636 r. wznosząc jednocześnie klasztor. Trwała ona z przerwami do roku 1658. Do czasu pożaru w 1768 r. nosił cechy renesansu lubelskiego. W 1780 r. zakończono odbudowę nadającą kościołowi styl barokowy. Przekształcono także wnętrze, pokryte w 1899 roku neobarokową polichromią przez Władysława Barwickiego
  • Archikatedra – pierwotnie kościół jezuitów, zbudowany w latach 1586-1604, jeden z najstarszych barokowych kościołów poza Włochami, pierwszy rozpoczęty kościół barokowy w Polsce. Projektowany był przez Giovanniego Marię Barnardoniego i Giuseppe Brizio, architektów jezuickich. Po pożarze w 1752 przebudowany na późnobarokowy wg projektu jezuity Franciszka Koźmińskiego, w 1757-8 sklepienia pokryte freskami przez Józefa Mayera. Z wystroju XVII wieku zachował się wielki ołtarz, obrazy Franciszka Lekszyckiego, kompletny wystrój kaplicy Olelkowiczów-Słuckich ze stiukami przypisywanymi Janowi Baptyście Falconiemu oraz nagrobek Marcina Leśniowolskiego. Pozostałe elementy wystroju (malowidła, ołtarze, liczne obrazy, nagrobki) pochodzą z okresu odbudowy po pożarze w 1752 roku. Ponadto w kościele znajduje się gotycka chrzcielnica i epitafium poety Sebastiana Klonowica, przeniesione z rozebranego w XIX wieku kościoła farnego.
  • Kościół dominikanów pw. św. Stanisława – zbudowany w XIV wieku, obecny kształt zyskał po przebudowie w końcu XVI wieku (po katastrofalnym pożarze w 1575 r.). Wyposażenie w większości z II. połowy XVIII wieku. Przy kościele znajduje się jedenaście kaplic, z których najważniejsze to: kaplica Firlejów (ze sklepieniem w tzw. typie lubelskim) oraz symetrycznie względem nawy położona kaplica Ossolińskich; na przedłużeniu prezbiterium kaplica Tyszkiewiczów (św. Krzyża) z poł. XVII wieku, z monumentalnym freskiem w kopule przedstawiającym Sąd Ostateczny i stiukami Jana Batysty Falconiego oraz najmłodsza – Matki Bożej Paryskiej z I. połowy XVIII wieku. Wewnątrz jednej z mniejszych kaplic (Szaniawskich) znajduje się obraz przedstawiający pożar Lublina, który miał miejsce w 1719 r. W kościele tym, do momentu kradzieży (8/9 lutego 1991 r.), przechowywana była jedna z największych na świecie relikwii Krzyża św., najprawdopodobniej znajdująca się wcześniej kolejno w Jerozolimie, Konstantynopolu i Kijowie, a która do Lublina dotarła ok. 1420 r. 21 czerwca 1967 r. papież Paweł VI nadał kościołowi dominikanów tytuł i przywileje bazyliki mniejszej.
  • Teatr Stary – najstarszy obiekt teatralny w Polsce; XIX-wieczny budynek w granicach Starego Miasta, początkowo mieściły się tam lubelska scena dramatyczna i operowa, w XIX wieku grywano na niej opery Rossiniego, Mozarta, Webera, a w XX wieku znalazło się tu także kino. W 2012 ponownie otwarto teatr po trwającym pięć lat remoncie.

Przypisy

  1. Uchwała 906/XXXVIII/2006 Rady Miasta Lublin z dnia 23 lutego 2006 r.
  2. http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20070860574
  3. Joanna Zętar: Brama Grodzka w Lublinie (pol.). [dostęp 1 marca 2009].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]