Stare Zoo w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stare ZOO Poznań
Obiekt zabytkowy nr rej. A-201 z 25 kwietnia 1978
Brama wejściowa do Starego Zoo w Poznaniu
Brama wejściowa do Starego Zoo w Poznaniu
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
ul. Zwierzyniecka 19
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Stare ZOO Poznań
Stare ZOO Poznań
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stare ZOO Poznań
Stare ZOO Poznań
Ziemia 52°24′30″N 16°54′23″E/52,408333 16,906389Na mapach: 52°24′30″N 16°54′23″E/52,408333 16,906389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Rzeźba Marabuta zdobiąca ogrodzenie od czasów PeWuKi – autorstwa Edwarda Haupta

Stare Zoo w Poznaniu – trzeci pod względem wieku ogród zoologiczny na dzisiejszych ziemiach polskich, za[styl do poprawy] Ogrodem Zoobotanicznym w Toruniu założonym w 1797 i Ogrodem Zoologicznym we Wrocławiu założonym w 1865. Jako jedyny działa bez przerwy i zmian przeznaczenia od dnia założenia, wobec czego może być uznany za najstarszy działający bez przerwy polski ogród zoologiczny.[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Jego początki sięgają 1871 roku, kiedy to właściciel restauracji przydworcowej i prezes kółka kręglarskiego, z okazji swoich 50. urodzin, otrzymał niezwykły prezent. Otóż jego przyjaciele w ciągu trzech dni kupowali na ulicach napotkane zwierzęta. Jubilat w dniu swoich urodzin otrzymał mały zwierzyniec, na który się złożyły: świnia domowa, koza domowa, baran, kot domowy, królik, wiewiórka pospolita, gęś domowa, kaczka domowa, kura domowa, paw, niedźwiedź, małpa. Cała menażeria trafiła do ogródka przy dworcu Kolei Stargardzko-Poznańskiej na Jeżycach. Zwierzęta szybko stały się atrakcją, szczególnie dla dzieci, jednak ich utrzymanie pochłaniało olbrzymie pieniądze. Z tego powodu 24 lutego 1874 zawiązało się Towarzystwo Akcyjne Ogród Zoologiczny w Poznaniu, jednak nie zostało ono oficjalnie zarejestrowane. Formalności dopełniono ostatecznie 15 maja 1875 roku. W zarządzie, co było ewenementem w owych czasach, zasiedli zarówno Niemcy, Polacy, jak i Żydzi, byli wśród nich: Franciszek Chłapowski, Ludwik Frankiewicz, hrabia Wawrzyniec Benzelstierna-Engeström.

W 1881 ustąpił pierwszy dyrektor, Stanisław Zieliński, który na swojego następcę wyznaczył Roberta Jaeckela, który, pomimo że był Niemcem, dbał o utrzymanie międzynarodowego charakteru zoo, sprzeciwiając się m.in. usunięciu polskich nazw. Po likwidacji jeżyckiego dworca i wytyczeniu nowej ulicy Dworcowej (dziś ul. Zwierzyniecka) zoo zakupowało kolejne działki i 9 sierpnia 1891 osiągnęło swój obecny rozmiar – 5,24 ha. W tym samym czasie został nawiązany kontakt z berlińskim zoo i zgodnie z ówczesnymi wzorcami została urządzona przestrzeń dla zwierząt. Były to małe klatki umożliwiające prezentację jak największej liczby gatunków na jak najmniejszym obszarze. Z tego okresu pochodzą słoniarnia i pawilon dużych drapieżców zbudowane w stylu mauretańskim oraz grota, którą zbudowano na wzór Lazurowej Groty na Capri. W tym czasie w kolekcji znajdowała się między innymi zebra Burchella. Za kadencji tego dyrektora w zoo prezentowano około 900 osobników z ponad 400 gatunków. Wówczas ogród pełnił również rolę parku z rozbudowanymi usługami gastronomicznymi. 13 maja 1907 roku umarł R. Jaeckel, który cały swój majątek zapisał ogrodowi. W 1910 roku odsłonięto ku czci byłego dyrektora pomnik przedstawiający lwa, wyrzeźbiony przez berlińskiego artystę Augusta Gaula. Po śmierci Roberta Jaeckela nastąpiła chwilowa stagnacja, przerwana przez kolejnego z dyrektorów, Hansa Laackmanna, który sprawował tę funkcję od 1 kwietnia 1913 do swojej śmierci (poległ podczas I wojny światowej) 28 kwietnia 1918 roku. Podczas jego kadencji po raz pierwszy pojawiła się idea przeniesienia zoo w nowe miejsce.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej zoo przejęły władze polskie. Ogród był wówczas w opłakanym stanie. W czerwcu 1919 roku w swojej kolekcji posiadał jedynie 243 zwierzęta z 75, głównie krajowych, gatunków. Od 1 czerwca 1919 dyrektorem był Bolesław Cylkowski. Przeprowadził on placówkę przez lata kryzysu. Jego następcą został w 1922 roku Kazimierz Szczerkowski. Był on najbardziej zasłużonym dyrektorem ogrodu. To za jego sprawą powstał międzynarodowy program współpracy mający na celu uratowanie żubra. Ideę tę rozpowszechnił prezentując podczas Pewuki w 1929 roku jedyną wówczas parę żubrów w Polsce – Hagena i Gatczynę. Na podstawie tego przedsięwzięcia powstał Europejski Program Ochrony Zwierząt (EEP), który realizują placówki zrzeszone w Europejskim Stowarzyszeniu Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (EAZA). W 1935 stał się również współtwórcą Międzynarodowej Unii Dyrektorów Zoologicznych. Za jego kadencji wzniesiono kilka budynków, w tym wolierę w kształcie kopuły o wymiarach 14 m na 22 m na 20 m w 1924 roku, a na teren ogrodu przybywały grupy prezentujące kulturę różnych części świata. W tym okresie dzięki szerokiej akcji reklamowej wielu darczyńców ofiarowywało różnorodne zwierzęta do ogrodu. W 1924 budynek restauracji przejął oddział przyrodniczy Muzeum Wielkopolskiego, który powstał dzięki eksponatom Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Po II wojnie światowej budynek i zbiory przejmowały kolejno: poznański oddział Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk, a później Zakład Biologii Rolnej i Leśnej PAN.

Latem 1928 przyjechała do Poznania 70-osobowa grupa artystyczna syngalesko-hinduska z Cejlonu wraz ze stadem zebu i słoni (przewodniczył jej John Hagenbeck). Przedstawiali oni w ZOO widowisko Wieś cejlońska (tańce, zaklinacze węży, połykacze ognia, fakirzy, itp.). Rzemieślnicy wytwarzali na miejscu i sprzedawali różne przedmioty ozdobne i użytkowe. W okresie 19 lipca - 1 sierpnia 1928 widowisko obejrzało 46.000 osób[2].

Kazimierz Szczerkowski sprawował funkcję dyrektora do 3 kwietnia 1940, kiedy to, pomimo że był cenionym przez niemieckich zoologów specjalistą, został wysiedlony do GG (wbrew naciskom władz okupacyjnych nie podpisał volkslisty).

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

W 1945 dyrektorem został Wiesław Rakowski (K. Szczerkowski od 1945 do 1951 pełnił funkcję wicedyrektora). Poznańskie zoo tuż po wojnie przejęło okazy ze zniszczonego podczas walk zoo we Wrocławiu, a także likwidowanego ogrodu w Lesznie. Kolejni dyrektorzy dbali o rozwój ogrodu, lecz było to poważnie utrudnione ze względu na brak odpowiedniej powierzchni. W 1974 roku otwarto po latach przygotowań Nowe Zoo na Białej Górze. Od tego momentu w Starym Zoo dąży się do prezentowania drobnych zwierząt tropikalnych, podczas gdy zwierzęta duże trafiają do Nowego Zoo (wyjątek stanowią owady, prezentowane na Malcie). Poza tym w ogrodzie przy ul. Zwierzynieckiej swoich lat dożywały stare osobniki, w tym słonica indyjska Kinga, która była jednym z najdłużej żyjących w niewoli przedstawicieli swojego gatunku. W latach 70. XX wieku planowano w miejscu wschodniej części ogrodu wybudować kompleks Domu Technika z wieżowcem i łącznikiem szybkiego ruchu do ul. Bukowskiej. Projektantem koncepcji był Witold Milewski. Do budowy nigdy nie doszło[3].

Od 1 lipca 2009 teren ogrodu stał się parkiem zoologicznym, do którego wstęp jest bezpłatny (płatne jest jedynie wejście do pawilonu zwierząt zmiennocieplnych). Zoo czynne jest codziennie, również w święta.

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Ogród w Poznaniu wpisano do prestiżowego Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych, obok 10 innych największych ogrodów w Polsce: w Toruniu, Wrocławiu, Płocku, Warszawie, Opolu, Gdańsku, Łodzi, Krakowie, Chorzowie i Zamościu.

Do sukcesów ogrodu należą:

W 1978 roku Stare Zoo zostało wpisane do rejestru zabytków, jako przykład zabudowy wiwaryjnej.

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Waran z Komodo - Stare ZOO w Poznaniu

W poznańskim zoo można podziwiać m.in. lemury katta, żółwie olbrzymie, żółwie błotne i warany z Komodo. Poznański ogród zoologiczny jako jedyny w Polsce posiada warany z Komodo.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W. Łęcki, P. Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, Krajowa Agencja Wydawnicza, Poznań 1986, ISBN 83-03-01260-6, s. 94
  2. Zbigniew Kopeć, Poznań między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939, Księży Młyn, Łódź, 2013, s.90, ISBN 978-83-7729-030-9
  3. Henryk Marcinkowski, Witold Milewski, Edmund Pawłowicz, Regina Pawuła-Piwowarczyk, Zygmunt Skupniewicz, Lidia Wejchert, Projekt - Miasto. Wspomnienia poznańskich architektów 1945-2005, Wydawnictwo Miejskie Posnania, Poznań, 2013, s.239, ISBN 978-83-7768-069-8

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]