Starykoń (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb
Herb Starykoń w Codex Bergshammar
Starykoń w "Herbarzu Arsenalskim" (Biblioteka Arsenału, Paryż, MS4790 ok. 1425-1466)

Starykoń (Antiquus Caballus, Antiquus Equus, Konie, Stary Koń, Szafraniec, Zaprzaniec) – polski herb szlachecki.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

W polu czerwonym koń srebrny kroczący, z kopytami złotymi i popręgiem czarnym. W klejnocie nad hełmem w koronie topór srebrny o stylisku złotym, wbity w hełm w prawo (heraldycznie).

Legenda herbowa[edytuj | edytuj kod]

Bartosz Paprocki przytacza legendę, wedle której herb Starykoń miał przybrać rycerz z rodu Toporczyków, po tym jak zaparli się go bracia. O wspólnym pochodzeniu Starychokoni i Toporczyków miał świadczyć identyczny klejnot obu herbów[1].

Quote-alpha.png
(…)Ten tedy którego się byli dwa zaprzeli z żalu przeciwko braci ze go znać i przyjąć za brata nic chcieli nie chciał też z nimi wiecznie przyjaźni ani herbu jednego używać mówiąc Gdyżeście wy mnie bracią być nie chcieli nie bądźcież ani potomstwo wasze mojemu nigdy Zatem dawszy o sobie świadectwo i znaki się pewnemi wywiódłszy że był własny brat ich prosił króla albo natenczas monarchy aby mu różny od nich herb dał Któremu król rzekł Jaki sobie wymyślisz ja potwierdzę On jako rycerz i mąż znaczny prosił o konia którego dla tego nazwał Starym Koniem że też oni topór herb swój nazwali Starzą wszakoż dla pamięci że z tej familii wyszedł zostawił w hełmie topór Prawa i wolności wszystkie od przodków otrzymane z nimi trzymał albo ich używał(…)

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Herb według legend herbowych pochodzić ma z XI wieku.

Najstarszy zachowany wizerunek pieczętny[2]:

1316 Imbram z Tosznowic ze Śląska.

1402 Jana z Modlnicy i Jana Szafrańca z Piaskowej Skały

1409 Jana z Łuczyc

1430 Piotra Szafrańca i Biskupa kujawskiego Jana

1450 Klemensa z Nawojowej

Najstarsze wzmianki pisane[2]:

1320 Grzegorz z Wronińca pow. Proszowicki). Udowodnienie szlachectwa przez Grzegorza z Wronina (potwierdzone później jego potomkom w roku 1413r przez kancelarie króla Władysława Jagiełły). Na dokumencie świadkowało po dwóch krewnych ze strony ojca i matki.

1366 Przywilej króla Kazimierza Wielkiego z 1366 roku, w którym rycerze herbu Starykoń i rycerze herbu Topór "jako pochodzący od wspólnego dziada" otrzymują potwierdzenie "wyłączności sądzenia własnych kmieci za przestępstwa pospolite" (kradzież, pobicie itp.)

1404 z zawołaniem "Konie"

1420 z zawołaniem "Konie". Przy czym zapiska ta podaje że Piotr Szafraniec powiedział Janowi z Łuczanowic że "Chebda Andrzej de Rostyn jest lepszy gdyż herb Konie zapisany jest w kronice zaś herb Jana z Łuczanowic nie jest". Chodziło tu zapewne o zaginioną cześć kroniki Jana z Czarkowa.

Najstarsze znane nam familie pieczętujące się herbem Starykoń[3]:

1320 Grzegorz z Wronińca (pow. Proszowicki) przodek domu Wronickich

1340 Piotr z przydomkiem "Bochnar" (dzierżawca żup Bocheńskich) przodek domu Wielopolskich (1405r występują Nawój z synem Mikołajem jako dzierżawcy wszystkich żup krakowskich)

1377 Piotr Szafraniec z Łuczyc, przodek domu Szafrańców

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Najpełniejszą listę herbownych stworzył Tadeusz Gajl w Herbarzu polskim od średniowiecza do XX wieku z 2007 roku. Lista zawiera 127 nazwisk[4]:

Bagłaj, Bahłaj, Balicki, Baniewicz, Barwaldski, Bliziński, Bochnar, Bogdziewicz, Bogumił, Bogumiłowski, Bohdziewicz, Botwinko, Brzeszko, Brzeszkowski, Butrymowicz, Butwiłowski, Bystronowski, Bystrzanowski, Bystrzonowski, Cebulka, Chebda, Chełmski, Chorzemicz, Chorzeński, Cybulka, Czajęcki, Czartorejski, Czartoryski, Czebulka, Donatkowski, Dulemba[potrzebne źródło], Dulęba[potrzebne źródło], Gliwicz, Goremiecki, Goryniecki, Gorzycki, Gorzyczański, Gradecki, Grodecki, Gromnicki, Hebda, Hinek, Hynek, Kasprzycki, Kąkolewski, Kempski, Kępski, Kladorubi, Kliczkowski, Knot, Knoth, Konklewski, Kwaśniewski, Kwaśniowski, Kwaśnoborski, Lednicki, Machnicki, Maj, Majewski, Masecki, May, Mezwecki, Miedzwiecki, Miedzwiedzki, Miedźwiecki, Miedźwiedzki, Miezwiecki, Mieźwiecki, Młodziejewski, Młodziejowski, Modlnicki, Myszkowski, Nahojewski, Nahojowski, Nałęcz-Majewski, Namowicz, Nanayko, Naswojewski, Nawlicki, Nawojewski, Nawojowski, Nenajko, Nosal, Nosala, Nowiński, Opęchowski, Pietruski, Piotruski, Poborowski, Polanowski, Połujański, Regi, Regis, Siciński, Siemieszowski, Siemiuszewski, Siemuszewski, Siemuszoski, Staniewski, Staszewski, Strachota, [5]:, Sulimierski, Sulimirski, Synowiec, Szafraniec, Szafrankiewicz, Szafrański, Szarbski, Szczypien, Tiachowski, Tkaczewski, Tkaczyński[potrzebne źródło], Trojanowski, Turebski, Turecki, Węnatowski, Wielogłowski, Wielopolski, Włostowski, Wnętowski, Wołczek, Worms, Wronicki, Wroniecki, Wroniński, Zaprzaniec, Zawadzki, Zbicki, Zibulka, Ziemiecki, Ziemięcki, Żarski, Żochowski[6].

Herbem Starykoń posługuje się miasto Sucha Beskidzka

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bartosz Paprocki, Kazimierz Józef Turowski: Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584. 1858, s. 105.
  2. 2,0 2,1 Franciszek Piekosiński: O dynastycznym szlachty polskiej pochodzeniu. Kraków: Czas, 1885, s. 15-17.
  3. Franciszek Piekosiński: Poczet szlachty polskiej wieków średnich. Lwów: Towarzystwo Heraldyczne, 1911, s. 69.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.
  5. Zbigniew Leszczyc Herby szlachty polskiej – Londyn 1990 w opr. M.Paszkiewicza i J.Kulczyckiego, p.303, "...Gorzycki, wojew. sandomierski 1460, używają przydomku Strachota...", ISBN 0 901149 34 9
  6. Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego
Poprzedni

Starostka
POL COA blank.svg
Herby ułożone alfabetycznie

Starykoń
POL COA blank.svg
Następny

Starzeński