Statek-pułapka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Statek-pułapkaokręt, mały przebudowany statek handlowy, uzbrojony w zamaskowane działa i służący do walki z okrętami podwodnymi znajdującymi się na powierzchni[1]. Statki-pułapki stosowane były w okresie I wojny światowej przez Francję i Wielką Brytanię - brytyjskie były nazywane Q-boat (lub Q-ship), francuskie - bateaux-pièges.

Statek-pułapka HMS "Tamarisk" z I w.ś.

Konwencje wojny morskiej, w szczególności Deklaracja Londyńska z 1909 wymagały od okrętów wojennych m.in. topienia nieuzbrojonych statków lub konwojów statków bez eskorty dopiero po opuszczeniu ich przez załogę. Statki neutralne mogły być zatopione dopiero po przeszukaniu i udowodnieniu przewozu kontrabandy. Oznaczało to, że okręty podwodne mogły atakować nieuzbrojone cele tylko po wynurzeniu się, uprzedzeniu o zamiarze storpedowania i daniu załodze statku możliwości ewakuacji[2].

Ponadto, atakowanie zwłaszcza małych statków na powierzchni ogniem z działa pozwalało zaoszczędzić drogich torped. W takiej sytuacji, wynurzony okręt podwodny, sądząc, że ma do czynienia z małym statkiem handlowym, wynurzał się obok statku-pułapki i podawał sygnały do zatrzymania i opuszczenia statku. Aby zmylić wroga, część załogi statku-pułapki spuszczała wtedy łodzie ratunkowe udając panikę i opuszczała statek. W odpowiednim momencie, artylerzyści statku-pułapki podnosili banderę, opuszczali zasłony maskujące uzbrojenie i otwierali ogień z dział i karabinów maszynowych, topiąc okręt podwodny. Statki-pułapki służyły ponadto do ochrony konwojów. Część statków tego typu posiadała także bomby głębinowe, co dawało im pewne możliwości zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych. Z chwilą rozpoczęcia przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej skuteczność statków-pułapek spadła, gdyż okręty podwodne topiły już wówczas większość statków nie wynurzając się.

Pierwsze zwycięstwo statku-pułapki nastąpiło 24 lipca 1915, kiedy U-Boot U-36 został zatopiony przez HMS "Prince Charles" (dowódca - porucznik Mark Wardlaw). W sierpniu mniejszy przebudowany kuter rybacki HMS "Inverlyon" zniszczył U-Boota SM UB-4 koło Great Yarmouth.

19 sierpnia 1915, z pogwałceniem prawa wojny i amerykańskich praw neutralności, porucznik Godfrey Herbert na HMS "Baralong" zatopił U-27 pod dowództwem Bernta Wegenera, a następnie z broni ręcznej zamordował wszystkich rozbitków z niemieckiej jednostki[3]. 24 września HMS "Baralong", zatopił kolejny niemiecki okręt podwodny SM U-41, w tym przypadku także atak brytyjskiego okrętu pułapki nastąpił z naruszeniem prawa wojny. „Baralong” operował pod obcą flagą.


30 kwietnia 1917 r. po zaciętej walce HMS Prize poważnie uszkodził U-93; za uznane (błędnie) zatopienie U-boota, dowodzący HMS "Prize" por. William Edward Sanders otrzymał Krzyż Wiktorii, najwyższe brytyjskie odznaczenie za męstwo na polu walki (kilka miesięcy później zginął ze swym okrętem, storpedowany przez SM UB-48)[4].

Pierwsze sukcesy brytyjskich statków-pułapek przekonały do celowości podjęcia podobnego programu również Francję. Inicjatorem budowy takich jednostek i dowódcą pierwszej z nich był znany francuski żeglarz-polarnik Jean-Baptiste Charcot.

Pomimo kilku spektakularnych akcji i dużej dozy "zromantyzowania" służby na tych okrętach, statki-pułapki nie były zbytnio skuteczne. Podczas 150 starć zatopiły one jedynie 14 U-Bootów i uszkodziły dalsze 60, przy stratach 27 statków-pułapek na 200 użytych. Statki-pułapki były odpowiedzialne za około 10% zatopień U-Bootów (mniej niż np. miny morskie). Warto zwrócić jednak uwagę, że dowódcy okrętów podwodnych zaczęli obawiać się ataków w wynurzeniu. U-Booty I wojny światowej mogły zabierać stosunkowo niewielką liczbę torped, same torpedy były dość drogie, a atakujący okręt pod wodą rzadko osiągał prędkość 10 węzłów.

W 1942 roku marynarka amerykańska przystosowała 5 statków do roli statków-pułapek (USS "Asterion", USS "Atik", USS "Big Horn", USS "Captor" i USS "Irene Forsyte"), nie odniosły one jednak sukcesów i patrole statków-pułapek zakończono w 1943.

Przypisy

  1. Fontenoy 2007 ↓, s. 247.
  2. Fontenoy 2007 ↓, s. 14-21.
  3. Robert Cecil Stern: The hunter hunted: Submarcaine versus submarcaine: encounters from World War I to the present. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2007, s. 9-11. ISBN 1-59114-379-9.
  4. The Good Ship 'Prize'. W: Edward Keble Chatterton: Q-ships and their story. London: Sidgwick and Jackson, ltd., 1922, s. 143-158.