Statek-pułapka
 |
Ten artykuł od 2013-01 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Możliwe, że ten artykuł w całości albo w części zawiera informacje nieprawdziwe. Informacje bez źródeł w każdej chwili mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Pomóż Wikipedii i dodaj przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Statek-pułapka – okręt, mały przebudowany statek handlowy, uzbrojony w zamaskowane działa i służący do walki z okrętami podwodnymi znajdującymi się na powierzchni. Statki-pułapki stosowane były w okresie I wojny światowej przez Francję i Wielką Brytanię - brytyjskie były nazywane Q-boat (lub Q-ship), francuskie - bateaux-pièges.
Często okręty podwodne, zwłaszcza w początkowym okresie I wojny światowej, atakowały statki handlowe po wynurzeniu się. Konwencje wojny morskiej wymagały m.in. atakowania nieuzbrojonych statków lub konwojów statków bez eskorty przez okręty podwodne tylko po wynurzeniu się, uprzedzeniu o zamiarze storpedowania i daniu załodze statku możliwości ewakuacji. Ponadto, atakowanie zwłaszcza małych statków na powierzchni ogniem z działa pozwalało zaoszczędzić drogich torped. W takiej sytuacji, wynurzony okręt podwodny, sądząc, że ma do czynienia z małym statkiem handlowym, wynurzał się obok statku-pułapki i podawał sygnały do zatrzymania i opuszczenia statku. Aby zmylić wroga, część załogi statku-pułapki spuszczała wtedy łodzie ratunkowe udając panikę i opuszczała statek. W odpowiednim momencie, artylerzyści statku-pułapki podnosili banderę, opuszczali zasłony maskujące uzbrojenie i otwierali ogień z dział i karabinów maszynowych, topiąc okręt podwodny. Statki-pułapki służyły ponadto do ochrony konwojów. Część statków tego typu posiadała także bomby głębinowe, co dawało im pewne możliwości zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych. Z chwilą rozpoczęcia przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej skuteczność statków-pułapek spadła, gdyż okręty podwodne topiły już wówczas większość statków nie wynurzając się.
Pierwsze zwycięstwo statku-pułapki nastąpiło 24 lipca 1915, kiedy U-Boot U-36 został zatopiony przez HMS "Prince Charles" (dowódca - porucznik Mark Wardlaw). W sierpniu mniejszy przebudowany kuter rybacki HMS "Inverlyon" zniszczył U-Boota UB-4 koło Great Yarmouth.
19 sierpnia 1915, porucznik Godfrey Herbert na HMS "Baralong" zatopił U-27 pod dowództwem Bernta Wegenera i zabił wszystkich rozbitków (incydent Baralong).
Pierwsze sukcesy brytyjskich statków-pułapek przekonały do celowości podjęcia podobnego programu również Francję. Inicjatorem budowy takich jednostek i dowódcą pierwszej z nich był znany francuski żeglarz-polarnik Jean-Baptiste Charcot.
Pomimo kilku spektakularnych akcji i dużej dozy "zromantyzowania" służby na tych okrętach, statki-pułapki nie były zbytnio skuteczne. Podczas 150 starć zatopiły one jedynie 14 U-Bootów i uszkodziły dalsze 60, przy stratach 27 statków-pułapek na 200 użytych. Statki-pułapki były odpowiedzialne za około 10% zatopień U-Bootów (mniej niż np. miny morskie). Warto zwrócić jednak uwagę, że dowódcy okrętów podwodnych zaczęli obawiać się ataków w wynurzeniu. U-Booty I wojny światowej mogły zabierać stosunkowo niewielką liczbę torped, same torpedy były dość drogie, a atakujący okręt pod wodą rzadko osiągał prędkość 10 węzłów.
W 1942 roku marynarka amerykańska przystosowała 5 statków do roli statków-pułapek (USS "Asterion", USS "Atik", USS "Big Horn", USS "Captor" i USS "Irene Forsyte"), nie odniosły one jednak sukcesów i patrole statków-pułapek zakończono w 1943.
