Statek głupców

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Statek głupców na niemieckim drzeworycie z 1549 roku
Statek głupców na obrazie Hieronima Boscha

Statek głupców - (niem. - Narrenschiff) - motyw pojawiający się w wielu dziełach literackich, malarskich, muzycznych. To statek pełen załogi reprezentującej różne klasy i stany społeczne, różne postawy etyczne, wzorce osobowe, podróżującej w poszukiwaniu szczęścia.

Oryginalnie statek głupców jest tytułem i głównym motywem poematu Sebastiana Branta wydanego w 1494 r. Tematyką omawianego utworu jest podróż głupców w kierunku ich ziemi obiecanej Naragonii. Na statku podróżują przedstawiciele wszystkich klas społecznych i zawodów. Przed katastrofą trafiają do krainy zwanej Szlarafią lub Kukanią (niem. - Schlaraffenland, ang. - Land of Cocaigne, fr. - Cocagńe) - krainy wiecznej obfitości.

Źródło tego motywu analizował Michel Foucault w Historii szaleństwa w dobie klasycyzmu. W średniowieczu praktykowano pozbywanie się osób obłąkanych, niesprawnych umysłowo przez wysyłanie ich w podróż statkiem czy innymi środkami transportu. Wypędzanych powierzano grupom pielgrzymów lub kupcom, oddawano ich pod opiekę marynarzy, którzy czasami wysadzali swojego pasażera wcześniej niż to zostało umówione. Wypędzeni w ten sposób trafiali do innych miejscowości, ośrodków kultu słynących z uzdrowień. Należy zwrócić uwagę na symboliczne znaczenie tego sposobu wykluczenia. Osoba odstająca od obowiązującego porządku społecznego była wysyłana w podróż morską bez ścisłego przeznaczenia. Woda nawiązuje tutaj do symboliki przejścia (tak jak przejście Żydów przez Morze Czerwone) oraz oczyszczenia (por. chrzest przez zanurzenie w wodzie, ordalia - sąd boży) a także niestałości (dryfowanie).

Motyw wypędzenia obłąkanych spotykamy także w innych dziełach. Nawiązuje do niego Hieronim Bosch w obrazie datowanym między 1490 a 1500 rokiem pt. Statek głupców. Przedstawienie rzeźbiarskie o tej samej tematyce, dzieło Jürgena Webera można zobaczyć w niemieckich miastach Norymberdze i Hameln. Motyw ten pojawia się także jako tytuł jednej z piosenek zespołu The Doors na płycie Morrison Hotel/Hard rock cafe - Ship of fools, podobnie jak np. Erasure na albumie "The Innocents", oraz w jednym z utworów zespołu Vesania pt. Narrenschyff.

Wikimedia Commons