Stefan Bryła

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stefan Bryła
Stefan Władysław Bryła
Stefan Bryła
Data i miejsce urodzenia 17 sierpnia 1886
Kraków
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 1943
Warszawa
Zawód inżynier
Narodowość polska
Alma Mater Politechnika Lwowska
Odznaczenia
Krzyż Walecznych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi
Dom bez kantów w Warszawie
Prudential w Warszawie
mister Katowic – ˌˌDrapacz Chmurˈˈ w Katowicach

Stefan Bryła (ur. 17 sierpnia 1886 w Krakowie, zm. 3 grudnia 1943 w Warszawie) – polski inżynier budowlany, pionier spawalnictwa i konstrukcji spawanych, polityk lwowskiej chadecji i poseł na sejm II RP.

Kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Absolwent szkoły realnej w Stanisławowie i Wydziału Inżynierii Szkoły Politechnicznej we Lwowie (1908; obecnie Politechnika Lwowska). Wykładowca w tej szkole od roku 1907. W 1909, rok po uzyskaniu dyplomu, obronił doktorat[1][2]. W 1910 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego[3]. Kontynuował naukę na uczelniach zagranicznych – w latach 1910–1912 pogłębiał wiedzę na politechnice w Charlottenburgu koło Berlina, École des Ponts et Chaussees w Paryżu oraz na University of London[1]. Pracował na budowach w Niemczech, Francji, Anglii, Kanadzie, USA[1]. W latach 1915–1917 wykładowca Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie[3].

W 1918 uczestniczył w walkach o Lwów, a w latach 1919–1920 brał udział w obronie Warszawy[4].

Od 1921 wykładał budowę mostów na Politechnice Lwowskiej (profesor zwyczajny)[1][3], od 1934 budownictwo na politechnice w Warszawie[1][3]. W latach 1938–1939 dziekan Wydziału Architektury PW[3].

W 1928 roku opracował dla Ministerstwa Robót Publicznych pierwsze na świecie przepisy spawania konstrukcji stalowych w budownictwie[1][5]. Stały się one wzorem dla podobnych przepisów w innych krajach[1]. Autor lub konsultant wielu konstrukcji w tej technologii, m.in. pierwszego na świecie drogowego mostu na rzece Słudwi w Maurzycach pod Łowiczem (oddany do użytku 12 sierpnia 1929) i wieżowca ˌˌPrudentialˈˈ w Warszawie (1933)[1]. W 1929 został powołany na członka stałej międzynarodowej komisji mostów i konstrukcji inżynierskich[1]. Napisał ok. 250 prac naukowych, podręczników i artykułów[1]. Był cenionym inżynierem oraz teoretykiem spawalnictwa o międzynarodowym uznaniu; współpracował m.in. przy budowie wieżowców w USA – np. Woolworth Building w Nowym Jorku (wówczas najwyższego budynku na świecie)[1].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Stefan Bryła zajmował się również polityką. W latach 1923–1926 szefował lwowskiemu oddziałowi chrześcijańskiej demokracji. Piastował mandat posła na sejm I, II i III kadencji (19261935) z okręgu Lwów. Był zwolennikiem porozumienia się z sanacją, w 1934 roku dokonał rozłamu w ChD powołując propiłsudczykowskie Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne[6].

Działalność w czasie okupacji[edytuj | edytuj kod]

Od 1939 roku, w czasie okupacji niemieckiej pełnił funkcję dziekana tajnego Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej[7]. W strukturach podziemnego państwa polskiego w Biurze Delegata Rządu na Kraj był szefem komórki Robót Publicznych i Odbudowy[3][8]. Opracował w nim min. 10-letni plan powojennej odbudowy Polski ze zniszczeń wojennych[1] oraz instrukcję dla Kedywu (AK): Jak niszczyć stalowe mosty[9]. Za organizowanie tajnego nauczania został wraz z całą rodziną aresztowany przez Niemców (16 listopada 1943)[a][5] i rozstrzelany 3 grudnia 1943 w ulicznej egzekucji w rejonie zajezdni tramwajowej przy ul. Puławskiej 13[10]. Jego symboliczny grób znajduje się na ˌˌStarych Powązkachˈˈ[11].

Konstrukcje Stefana Bryły[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[1].

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Podręcznik statyki budowli, Dla średnich szkół technicznych; Warszawa 1920, Lwów-Warszawa 1925,
  • Podręcznik budownictwa żelaznego; Lwów-Warszawa 1924,
  • Przepisy dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowym; Lwów-Warszawa 1928,
  • Most na rzece Słudwi pod Łowiczem: (1-szy most spawany elektrycznie w Europie); Warszawa 1929,
  • Rekonstrukcje budowli żelbetowych; Lwów 1929,
  • Spawane konstrukcje rurowe; Warszawa 1933,
  • Przepisy projektowania i wykonywania stalowych konstrukcji spawalnych w budownictwie; Warszawa 1934,
  • Badanie jakości połączeń spawanych; Warszawa 1934,
  • Beton w budownictwie wiejskim; Lwów-Warszawa 1937,
  • Drogi polskiego mostownictwa; Lwów 1937,
  • Metody badania spoin; Warszawa 1938,
  • Beton i żelbet,
  • Statyka budowli,
  • Podręcznik inżynierski (cztery tomy); Lwów-Warszawa (1927–1936).

Wydana przez PAN monografia obejmująca wykaz jego publikacji zawiera 265 pozycji[19][b].

Stefan Bryła opublikował także książki o tematyce podróżniczej:

  • Jeden dzien w Jokohamie: kartki z podróży po Japonji Lwów 1913[20],
  • Honolulu: wrażenia z podróży; Lwów 1913,
  • Ameryka; Lwów 1921,
  • Daleki Wschód; Lwów 1923,

oraz wydawnictwa publicystyczne np. Rola polityków katolickich; Warszawa 1937.

Źródło: Katalog Biblioteki Narodowej.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił w roku 1964 nagrodę PZITB im. Stefana Bryły, która jest przyznawana corocznie, indywidualnie i jednorazowo za osiągnięcia naukowo-badawcze lub naukowo-techniczne w dziedzinie konstrukcji budowlanych. Nagroda ta cieszy się wysokim prestiżem w środowisku inżyniersko-budowlanym[21].

W 1995 American Welding Society uhonorowało dorobek Stefana Bryły nagrodą „Historic Welded Structure Award” za spawany most na Słudwi[22].

W roku 1994 Rada Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej nadała jednej z sal Gmachu Architektury przy ul. Koszykowej 55 imię profesora Stefana Bryły[1] – dziekana od 1938 do śmierci w 1943. W Warszawie jego imieniem nazwano także ulicę[23]. Ponadto imię Stefana Bryły nosi Zespół Szkół Budowlano-Geodezyjnych w Białymstoku[24] oraz Zespół Szkół nr 24 w Warszawie[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Strony Biblioteki Sejmowej oraz Biblioteki Politechniki Warszawskiej podają datę aresztowania 15 listopada 1943; vide bibliografia
  2. Monografia działalności naukowej Stefana Bryły, Bolesław Mayzel (red.); Polska Akademia Nauk, Warszawa 1959, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Katalog Biblioteki Narodowej).

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Anna Bielska, Marek Bielski: Przypadek profesora Bryły. przeglad-techniczny.pl, 2011. [dostęp 2012-07-06].
  2. Zbysław Popławski: Zarys dziejów Uczelni. W: Politechnika Lwowska 1844-1945; Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej [on-line]. lwow.home.pl, 1993. [dostęp 2012-07-09]. s. 3. Szkoła Politechniczna 1877-1918.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 bibliografia; Parlamentarzyści RP, bs.sejm.gov.pl
  4. Stefan Bryła - wspomnienie konstruktora Prudentialu. gazetadom.pl, 2009-12-03. [dostęp 2012-07-06].
  5. 5,0 5,1 Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. Wyd. I. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 177.
  6. Tadeusz Tulibacki: Prof. Stefan Bryła (1886–1943). warszawa.gazeta.pl, 2009-11-01. [dostęp 2012-07-09].
  7. bibliografia; Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej, bcpw.bg.pw.edu.pl
  8. Sztraj Elżbieta, Udział Stefana Bryły w finansowaniu działalności naukowej i dydaktycznej Politechniki Warszawskiej w konspiracji, [w:] Materiały i dokumenty do dziejów nauki polskiej w czasie II wojny światowej, Tom 1: pod red. Zygm. Kolankowskiego i Leona Łosia, Wrocław 1980, ss. 81-104 [+ fotografia portretowa ze zbiorów Archiwum PAN], ISBN 83-04-00680-4
  9. Rafał Jabłoński: Dom wieżowy na placu Napoleona. zw.com.pl, 2011-01-20. [dostęp 2012-07-09].
  10. Władysław Bartoszewski: Warszawski pierścień śmierci 1939-1944. Warszawa: Interpress, 1970, s. 321–325.
  11. Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim. sowa.website.pl. [dostęp 2012-07-06].
  12. 12,0 12,1 Polski inżynier i mąż stanu profesor Stefan Bryła. gddkia.gov.pl, 2011-12-19. [dostęp 2012-07-06].
  13. 13,0 13,1 13,2 Pierwszy na świecie most spawany. mmgorzow.pl, 2010-07-09. [dostęp 2012-07-09].
  14. ul. Kolejowa 57. madein.waw.pl. [dostęp 2012-07-09].
  15. Witold Kłębkowski: Pierwsze drapacze śląskie. W: Architektura i Budownictwo [on-line]. bcpw.bg.pw.edu.pl, 1932, nr 6 [dostęp 2012-07-09]. s. 180.
  16. Juliusz Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Arkady, 1977, s. 171.
  17. Krzysztof Stefański: Ludzie którzy zbudowali Łódź; Leksykon architektów i budowniczych miasta (do 1939 roku). Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2009, s. 39. ISBN 9788361253440.
  18. Rzeczpospolita: Czarny Jastrząb w hali Łosia. epmlspotters.pl. [dostęp 2012-07-09].
  19. Agnieszka Górska: Lwowiana w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej. Analiza najstarszych inwentarzy przybytków (1946–1961). W: Biblioteka - Rocznik [on-line]. amu.edu.pl, 2010, Nr 14 (23) [dostęp 2012-07-08]. s. 251 (przypis 9). PL ISSN 0551-6579.
  20. Witold Nowakowski: Oblicza Japonii. Stowarzyszenie EBIB, 2011. [dostęp 2012-07-09]. s. 10.
  21. Regulamin przyznawania medalu PZITB im. Stefana Bryły i Wacława Żenczykowskiego. zgpzitb.org.pl. [dostęp 2012-07-06].
  22. 1900–1950 (ang.). weldinghistory.org. [dostęp 2012-07-06].
  23. Bryły Stefana. targeo.pl. [dostęp 2012-07-06].
  24. Patron; Stefan Władysław Bryła. zsbg.bialystok.pl. [dostęp 2013-11-30].
  25. Zespół Szkół nr 24. wsisiz.edu.pl. [dostęp 2012-07-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bryła Stefan Władysław 1886–1943. W: Parlamentarzyści RP [on-line]. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Aurelia Jermakowicz: Stefan Bryła (1886–1943). W: Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej [on-line]. bcpw.bg.pw.edu.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Bryła, Stefan (1886-1943). W: Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954.
  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 427-428. ISBN 83-211-1055-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]