Stefan Kisielewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stefan Kisielewski
Data i miejsce urodzenia 7 marca 1911
Warszawa
Data i miejsce śmierci 27 września 1991
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura, muzyka
Styl muzyka – neoklasycyzm
Ważne dzieła Muzyka: Koncert na orkiestrę kameralną, Koncert fortepianowy

Literatura: Sprzysiężenie, Widziane z góry, Abecadło Kisiela, Dzienniki

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
Wikicytaty Stefan Kisielewski w Wikicytatach
Strona domowa

Stefan Kisielewski, pseudonimy literackie Kisiel, Teodor Klon, Tomasz Staliński, Julia Hołyńska (ur. 7 marca 1911 w Warszawie, zm. 27 września 1991 tamże) – polski prozaik, publicysta, kompozytor, krytyk muzyczny, pedagog, poseł na Sejm PRL II i III kadencji z ramienia Znaku, członek założyciel Unii Polityki Realnej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn Zygmunta i Salomei z domu Szapiro (ciotki Hanki Sawickiej)[1], bratanek Jana Augusta Kisielewskiego, satyryka i współzałożyciela kabaretu Zielony Balonik. W latach 1929-1931 studiował polonistykę i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, a także od 1927 roku w Konserwatorium Warszawskim (obecnie Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina), gdzie w latach 1934-1937 uzyskał dyplomy z teorii muzyki (1934), kompozycji w klasie K. Sikorskiego (1937) i fortepianu w klasie J. Lefelda (1937). W latach 1938-1939 przebywał w Paryżu, gdzie chciał studiować kompozycję pod kierunkiem Nadii Boulanger, lecz udało mu się uczestniczyć tylko w jednej lekcji.

W okresie międzywojennym rozpoczął działalność jako kompozytor, krytyk oraz literat; w 1932 roku opublikował pierwsze recenzje muzyczne w dwutygodniku „Echo Tygodnia”. W latach 1935-37 był sekretarzem redakcji „Muzyki Polskiej”, od 1935 roku publicystą i recenzentem muzycznych pism: „Pion”, „Bunt Młodych”, „Polityka” oraz „Zet”. Po powrocie z Paryża w kwietniu 1939 r. objął stanowisko kierownika muzycznego Rozgłośni „Warszawa II”.

Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, okres okupacji spędził w Warszawie, działając jako pedagog, akompaniator oraz pracownik Wydziału Delegatury Rządu na Kraj. W 1942 r. ożenił się z Lidią Hintz. Podczas powstania warszawskiego pracował w radiu. Podczas powstania stracił większość dorobku kompozytorskiego.

Po wojnie osiedlił się w Krakowie. W 1945 roku założył „Ruch Muzyczny”, którego był redaktorem naczelnym do 1948 roku. Po zlikwidowaniu pisma z przyczyn politycznych, następnie reaktywowaniu, był w latach 1957-1959 członkiem zespołu redakcyjnego. W latach 1945-1949 wykładał przedmioty teoretyczne w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie Akademia Muzyczna) w Krakowie. Usunięty z uczelni przez władze komunistyczne w 1949 roku uczył prywatnie kompozycji (do jego uczniów należy m.in. A. Walaciński). Równocześnie zajmował się pracą kompozytorską, literacką oraz dziennikarską.

W latach 1945-1989 (z przerwami w latach 1953-1956, kiedy wydawanie pisma zawieszono, w latach 1968-1971 w związku z cenzurą dotyczącą zakazu publikacji Kisielewskiego, w latach 1981-1983, czyli w okresie stanu wojennego) był publicystą, felietonistą „Tygodnika Powszechnego” w cyklach Głową w ściany, Bez dogmatu, Pod włos, Łopatą do głowy, Gwoździe w mózgu i Wołanie na puszczy. W latach 1950-1953 był redaktorem „Przewodnika koncertowego” Filharmonii Krakowskiej, w latach 1955-1957 autorem radiowych Rozmów o muzyce, w latach 1956-1961 prezesem koła Związku Kompozytorów Polskich w Krakowie. W 1961 roku osiedlił się w Warszawie.

W latach 1957-1965 był posłem na Sejm PRL, razem z m.in. Tadeuszem Mazowieckim, w ramach grupy Znak. W 1957[2] i w 1961 roku wybrany do Sejmu PRL z listy Frontu Jedności Narodu[3]. W 1964 roku był jednym z sygnatariuszy Listu 34. W latach 1965-1968 piastował stanowisko redaktora naczelnego wydawnictwa muzycznego „Synkopa”, w latach 1971-74 prezesa sekcji muzycznej ZAiKS-u; czterokrotnie był członkiem zarządu głównego Związku Kompozytorów Polskich, był także członkiem Związku Literatów Polskich. W 1968 za krytykę cenzury (użył wtedy na zebraniu Związku Literatów Polskich słynnego określenia dyktatura ciemniaków) zabroniono mu publikacji na trzy lata, został także pobity przez tzw. „nieznanych sprawców”. W 1976 podpisał list 14 przeciwko represjonowaniu uczestników radomskiego czerwca. W 1984 opublikował w Tygodniku Powszechnym tzw. „Moje typy” („listę kanalii”), pozbawioną komentarza listę nazwisk osób, które szczególnie aktywnie zajmowały się propagandą w PRL.

Twórczość publicystyczna Kisielewskiego nacechowana była duchem pragmatyzmu i liberalizmu, a jednocześnie – biorąc pod uwagę czasy w jakich przyszło mu żyć – była wybitnie niepokorna. Mariusz Urbanek stwierdził, iż był on najchętniej czytanym, choć najmniej słuchanym dziennikarzem PRL-u. Komuniści nie chcieli go słuchać, bo mówił, że jest ich wrogiem. W wolnej Rzeczypospolitej nie słuchali go przyjaciele, bo mówił, że się z nimi kompletnie nie zgadza[4]. Kisielewski znany był też ze swojego przewrotnego charakteru – kiedy Leopold Tyrmand sprawił sobie zupełnie nowy samochód, Kisiel wziął cegłę i na karoserii wydrapał mu wielkimi literami wyraz „DUPA” (po tym incydencie panowie nie odzywali się do siebie przez rok)[4].

W kwestiach polityczno-społecznych reprezentował poglądy konserwatywno-liberalne. Był jednym z założycieli Ruchu Polityki Realnej w 1987 oraz Unii Polityki Realnej w 1989. Sympatyzował też z Porozumieniem Centrum[5].

Po 1989 roku po nieporozumieniach z redakcją Tygodnika Powszechnego, która zaczęła cenzurować jego felietony, odmówił dalszego publikowania swoich tekstów w tym tygodniku i przeniósł się na łamy Wprost, gdzie zgodził się na udzielanie krótkich wywiadów, komentując aktualne wydarzenia. W 1990 roku ustanowił nagrodę swojego imienia, przyznawaną corocznie najpierw przez niego samego, a po jego śmierci przez kapitułę złożoną z jego syna Jerzego i laureatów z lat poprzednich.

W latach 1968-80 pisał osobisty dziennik, który objął kilka brulionów. Dziennik został wydany po jego śmierci, pod nazwą Dzienniki. Jego syn Wacław był współtwórcą duetu fortepianowego Marek i Wacek, a córka, Krystyna Kisielewska-Sławińska, jest romanistką i tłumaczką. Młodszy syn, Jerzy Kisielewski, jest dziennikarzem radiowym i telewizyjnym.

Grób Stefana, Wacława i Lidii Kisielewskich na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Stefan Kisielewski skomponował wiele utworów muzycznych, utrzymanych w stylu XX-wiecznego neoklasycyzmu, za które był wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą. Był również autorem szeregu powieści, książek o muzyce, a także setek felietonów i publikacji politycznych, między innymi w czasopiśmie Res Publica Nowa. Autor terminu socrealizm liturgiczny.

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Laureat między innymi:

  • II nagrody na Festiwalu Muzyki Polskiej (1955) za Koncert na orkiestrę kameralną
  • I nagrody na konkursie na pieśń Mickiewiczowską (1955) za Bakczysaraj w nocy
  • nagrody muzycznej Miasta Krakowa (1956)
  • nagrody Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1973)
  • nagrody im. A. Struga w Warszawie (1979)
  • nagrody Związku Kompozytorów Polskich (1982)
  • nagrody Fundacji Schmidheinystiftung w St. Gallen (1983) za całokształt twórczości
  • nagrody publiczności im. Adolfa Bocheńskiego (1988)
  • w 1991 został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Lecha Wałęsę Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[6]

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

  • Kwartet smyczkowy (1935)
  • Symfonia nr 1 (1939)
  • Danse vive na fortepian (1939)
  • Sześć preludiów i fug na fortepian (1943)
  • Toccata na fortepian (1944)
  • Serenada (wersja I) na fortepian (1945)
  • Koncert na orkiestrę kameralną (1949)
  • Rapsodia wiejska na orkiestrę kameralną (1950)
  • Symfonia nr 2 (1951)
  • Capriccio rustico na fortepian (1952)
  • Pięć pieśni do słów K. I. Gałczyńskiego na głos i fortepian (1952)
  • Siedem pieśni do słów K. I. Gałczyńskiego na głos i fortepian (1952-1954)
  • Mała uwertura na orkiestrę kameralną (1953)
  • Intermezzo na klarnet i fortepian (1953)
  • Suita na obój i fortepian (1954)
  • Moto perpetuo na fortepian (1954)
  • Suita na fortepian (1955)
  • Perpetuum mobile na małą orkiestrę symfoniczną (1955)
  • Bakczysaraj w nocy na głos i fortepian (1955)
  • Capriccio energico na skrzypce i fortepian (1956)
  • Symfonia na 15 wykonawców (1961)
  • Suita na flet i klarnet (1961)
  • System doktora Smoły i profesora Pierza, balet-pantomima (1962)
  • Divertimento na flet i orkiestrę kameralną (1964)
  • Podróż w czasie na orkiestrę smyczkową (1965)
  • Sygnały sportowe, uwertura na wielką orkiestrę symfoniczną (1966)
  • Wesołe miasteczko, balet (1968)
  • Spotkania na pustyni dla 10 wykonawców (1969)
  • Dialogi na 14 instrumentów (1970)
  • Cosmos I na wielką orkiestrę symfoniczną (1970)
  • Sonata na klarnet i fortepian (1972)
  • Serenada (wersja II) na fortepian (1974)
  • Symfonia w kwadracie (1974-1978)
  • Impresja kapryśna na flet solo (1982)
  • Trzy sceny burzliwe na fortepian (1983)
  • Mała rapsodia na klarnet i fortepian (1984)
  • Scherzo na fagot i fortepian (1988)
  • Koncert fortepianowy (1980-1991)

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • Sprzysiężenie (1946)
  • Zbrodnia w dzielnicy Północnej (1948)
  • Miałem tylko jedno życie (1958)
  • Kobiety i telefon (1960)
  • Przygoda w Warszawie (1982)
  • Zanim nadejdzie śmierć (1995) - niedokończona, wydana pośmiertnie

Powieści polityczne, pierwotnie wydane w Paryżu, pod pseudonimem Tomasz Staliński:

  • Widziane z góry (1967)
  • Cienie w pieczarze (1971)
  • Romans zimowy (1972)
  • Śledztwo (1974)
  • Ludzie z akwarium (1976)
  • Przygoda w Warszawie (1977)

Szkice muzyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Gwiazdozbiór muzyczny (1958)
  • Muzyka i mózg (1974)

Zbiory szkiców i felietonów[edytuj | edytuj kod]

  • Polityka i sztuka (1949)
  • Rzeczy małe (1956)
  • Opowiadania i podróże (1959)
  • Z literackiego lamusa (1979)
  • 100 razy głową w ścianę (Paryż 1972)
  • Materii pomieszanie (Londyn 1973)
  • Moje dzwony trzydziestolecia (Chicago 1978)
  • Lata pozłacane, lata szare (Kraków 1989)
  • Publicystyka przedwojenna (2001)

Inne publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Na czym polega socjalizm? Stosunki Kościół-Państwo w PRL (1990, wydanie II)
  • Abecadło Kisiela (1990) ISBN 83-85083-01-4
  • Wszystko inaczej (1991, wydanie IV)
  • Testament Kisiela (1992)
  • Dzienniki (1996)
  • Wołanie na puszczy (1997)
  • Felietony zdjęte przez cenzurę (1998)
  • Rzeczy małe (1998)
  • 100 razy głową w ściany (1997)
  • Polityka i Sztuka
  • Kodeks człowieka pobłażliwego
  • Historie żydowskie (1960)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Prace o Stefanie Kisielewskim[edytuj | edytuj kod]

  • Iwona Hofman, Dwugłos o Peerelu, Dzienniki Stefana Kisielewskiego i Mariana Brandysa, Lublin 2000
  • Kisiel, wywiady Joanny Pruszyńskiej, Warszawa 1997
  • Michał Ryszkiewicz., Forma ideologii – ideologia formy, o powieściach Stefana Kisielewskiego, Lublin 2003
  • Michał Szyszka, Droga klerka. Filozofia Sztuki Stefana Kisielewskiego, Kraków 2010
  • Mariusz Urbanek, Kisiel, Wrocław 1997
  • Mariusz Urbanek, Kisielewscy, Warszawa 2006
  • Jerzy Waldorff, Słowo o Kisielu, Warszawa 1995
  • Adam Wiatr, Stefan Kisielewski jako krytyk muzyczny, Wrocław 2006
  • Monika Wiszniowska, Stańczyk Polski Ludowej. Rzecz o Stefanie Kisielewskim, Katowice-Warszawa 2004
  • Małgorzata Gąsiorowska, Kisielewski, Kraków 2011
  • Magdalena Mateja, Mowa umowna. O felietonach Kisiela, Toruń 2012

Przypisy

  1. Urbanek M., Kisielewscy, Iskry, Warszawa 2006
  2. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 22 stycznia 1957 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 20 stycznia 1957 r., Monitor Polski 1957 nr 5 poz. 30
  3. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 18 kwietnia 1961 r. o wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 16 kwietnia 1961 r., Monitor Polski 1961 nr 30 poz. 145
  4. 4,0 4,1 Stefan Kisielewski 1911-1991 - Życie
  5. Testament Kisiela, Prószyński Media, Warszawa 2011, str. 274
  6. Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1991-2005) - wykaz osób odznaczonych. [dostęp 2012-05-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]