Stela Merenptaha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Treść steli w lustrzanym odbiciu

Stela Merenptaha (także Stela Zwycięstwa Merenptaha lub Stela Izraela) – starożytna inskrypcja pochodząca z 5. roku panowania króla Merenptaha (XIX dynastia), 3. dnia 11. miesiąca. Według datowania sotisowego, rok sporządzenia dokumentu przypada na lata 1236—1233 p.n.e., lecz powszechnie stelę datuje się na okres 1224—1208 p.n.e. (zakładając heliakalny wschód Syriusza 3—7 dni wcześniej niż w roku 139 n.e.). Dla uproszczenia przyjmuje się datowanie inskrypcji na 2. połowę XIII wieku przed Chrystusem.

Tablica[edytuj | edytuj kod]

Podczas wykopalisk przeprowadzanych w roku 1896 w Tebach, Flinders Petrie odnalazł w świątyni grobowej Merenptaha stelę z czarnego granitu o wysokości 2,3 m. Po bliższych oględzinach okazało się, iż król ten wykorzystał tablicę z inskrypcją Amenhotepa III i nakazał wyryć na niej własny dokument.

W 1897 Petrie opublikował rysunki steli oraz wszystkich 28. linii tekstu w książce Six Temples at Thebes. Zabytek trafił do Muzeum Egipskiego w Kairze, gdzie przechowywany jest do chwili obecnej (przedmiot nr 34025)[1].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Treść steli w lustrzanym odbiciu

Stela opiewa zwycięstwo Merenptaha nad koalicją zawiązaną przez Libijczyków, którzy usiłowali najechać Egipt.

Ysyrial[edytuj | edytuj kod]

Przy samym końcu inskrypcji Merenptah wymienił kilka państw, miast i obszarów z terenów Syro-Palestyny, które rzekomo ujarzmił i zmusił do uległości. Najbardziej interesującą jest wzmianka dotycząca Izraela, jako że jest to jedyny przypadek użycia tej nazwy w starożytnych dokumentach egipskich:

Książęta leżą na twarzach mówiąc: "Litości!" Nikt spośród Dziewięciu Łuków nie podnosi swej głowy. Spustoszenie dla Tehenu, Hatti jest uspokojony. Splądrowany jest Kanaan z wszelkim złem, uprowadzony Aszkelon, pochwycone Gezer, Janoam uczynione jak nieistniejące. Izrael jest zrujnowany, nie ma jego nasienia. Hurru stała się wdową dla Egiptu! Wszystkie ziemie razem, są one uspokojone. Każdy kto był niespokojny został związany[1].
Hieroglificzny zapis słowa Izrael

Słowo transliterowane z zapisu hieroglificznego jako ysyrỉ3r[2] [ysyriar] brzmi niemalże identycznie co hebrajskie ישראל, czyli yšr'l [jisrael] (Egipcjanie nie odróżniali r od dźwięku l, którego nie posiadali w swoim języku). Część krytyków twierdziła, iż chodzi tu o miasto lub dolinę Jezreel, יזרעאל [jizreel], lecz interpretacji tej przeczą determinatywy opisujące nazwę Ysyrial.

Determinatywy obcych nazw[edytuj | edytuj kod]

We wszystkich przypadkach gdzie inskrypcja mówi o obcych państwach i terytoriach użyto determinatywów przedstawiających pałkę do miotania (o znaczeniu obcy, wrogi) oraz rząd wzgórz (o znaczeniu pustynia, obce terytorium). Dotyczy to:

Państwo ludu Czehenu

Gdyby Ysyrial było egipską formą semickiego Jizreel (jako miasta bądź doliny), wówczas znak trzech wzgórz zostałby umieszczony na końcu zwrotu.

W przypadku Libijczyków (Czehenu) zastosowano jeszcze trzeci determinatyw o znaczeniu ludzie, naród (mężczyzna, kobieta oraz trzy kreski wyrażające liczbę mnogą), przez co nazwa Czehenu nabrała znaczenia państwo/kraj/teren obcego narodu. Podobnie określone zostało słowo Ysyrial, lecz nie ma przy nim determinatywu oznaczającego obce państwo lub terytorium. Mogłoby to oznaczać jedynie taki naród, który nie jest związany z żadnym terytorium lub też nie posiada własnego państwa.

Izrael predynastyczny[edytuj | edytuj kod]

Stela Merenptaha w bardzo ciekawy sposób potwierdza wielowiekowe istnienie predynastycznego Izraela (co najmniej w okresie XIII—XI p.n.e.), gdyż Ysyrial został ukazany w inskrypcji jako naród pozbawiony własnego króla, państwa czy administracji.

Takiej interpretacji sprzeciwia się część uczonych, szczególnie spośród badaczy arabskich, którzy obawiają się wykorzystywania przez współczesny Izrael danych archeologicznych potwierdzających wczesną obecność Żydów na terenie Palestyny dla celów politycznych. Końcowy fragment inskrypcji od momentu publikacji w 1897 aż do chwili obecnej wzbudzał wiele emocji, co można zaobserwować w nieustannych próbach skojarzenia nazwy Ysyrial z jakimkolwiek innym narodem niż biblijny Izrael[3].

Przypisy

  1. W oparciu o tłumaczenie Johna Wilsona w J. B. Pritchard, Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament. Princeton, 1969, p. 378.
  2. W niektórych publikacjach transliteracja nazwy Izraela podawana jest jako ysrỉ3r
  3. Alessandra Nibbi, "Some Remarks on the Merenptah Stela and the So-Called Name of Israel", Discussions in Egyptology, Oxford 36 (1996), 79-102

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]