Stemona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stemona
Stemona curtisii
Stemona curtisii
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd pandanowce
Rodzina Stemonaceae
Rodzaj Stemona
Nazwa systematyczna
Stemona Lour.
Fl. Cochinch.: 404 (1790)
Typ nomenklatoryczny
Stemona tuberosa Lour.[2].
Synonimy

Roxburghia Roxb.[3].

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Stemona japonica

Stemona Lour. – rodzaj wieloletnich roślin z rodziny Stemonaceae, obejmujący 22 gatunki, występujące w Indiach[4], Chinach, Japonii, Azji Południowo-Wschodniej i północnej Australii[3]. Rośliny z tego rodzaju wytwarzają specyficzne, farmakoaktywne alkaloidy, w tym tuberostemoninę.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Półkrzewy lub pnącza[5].
Korzenie
Bulwiaste, wrzecionowate, mięsiste[5].
Łodyga
Wzniesiona, pnąca lub płożąca[6].
Liście
Ulistnienie okółkowe, naprzeciwległe lub naprzemianległe, błyszczące[5]. Liście u nasady ogonka tworzą poduszkę[6].
Kwiaty
Kwiaty zebrane w wierzchotkowaty kwiatostan wyrastający z pachwiny liścia, rzadziej z ogonka liściowego lub żeberka. Okwiat pojedynczy, o listkach lancetowatych[5], o długości do 6 cm[6]. Pręciki wzniesione, osadzone u podstawy listków okwiatu, o nitkach wolnych lub złączonych u nasady[5]. Główki pręcików z pylnikami osadzonymi brzusznie do nasady łącznika przedłużonego do okwiatopodobnego, równowąsko-lancetowatego, długiego wyrostka[6]. Zalążnia górna[5].
Owoce
Jajowata do podługowatej torebka. Nasiona podługowate, żeberkowane[5], zawieszone na długim sznureczku z elajosomem w postaci pęcherzykowatych włosków[6].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Wieloletnie geofity lub helofity, rzadziej pnącza lub chamefity[3]. Kwitną Kwiaty emitują zapach padliny lub sera. Są zapylane przez muchówki[6].
Siedlisko
Zacienione miejsca wzdłuż strumieniu w wilgotnych lasach równikowych.
Cechy fitochemiczne
Rośliny z rodzaju Stemona wytwarzają strukturalnie zróżnicowane alkaloidy, z grupy stenin (przede wszystkim tuberostemoninę), stemoamidów, tuberostemospironin, stemoamin i parwistemolin[7]. W korzeniach Stemona tuberosa obecne są również glikozydy dwubenzylowe (stilbosteminy) o działaniu neuroprotekcyjnym[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Należy do rodziny Stemonaceae, w rzędzie pandanowców (Pandanales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots)[1].
Gatunki[3]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny lecznicze
Korzenie rośliny Stemona tuberosa są od starożytności stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej. Surowiec, radix stemonae, aplikowany jest w chorobach układu oddechowego, przede wszystkim w ostrym i przewlekłym kaszlu, krztuścu i gruźlicy, a także chorobach pasożytniczych, przede wszystkim owsicy i wszawicy[9]. Współczesne badania farmakologiczne wykazały, że alkaloidy i dwubenzyle zawarte w tych roślinach wykazują działanie antybakteryjne, antygrzybicze, owadobójcze, przeciwrobacze, przeciwkaszlowe i rozszerzające oskrzela (relaksujące mięśnie gładkie dróg oddechowych)[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-02-19].
  2. Index Nominum Genericorum. Smithsonian Institution. [dostęp 2011-02-19].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-02-19].
  4. C. Murugan. Stemona curtisii (Stemonaceae) – A New Record for India from the Bay Islands, Little Nicobar. „Rheedea”. 20 (2), s. 77-79, 2010. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Flora of China. Vol. 24: Stemonaceae. [dostęp 2011-02-19].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Klaus Kubitzki: Stemonaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 422-424. ISBN 3-540-64060-6. (ang.)
  7. Tom Maimone: Stemona alkaloids. The Scripps Research Institute. [dostęp 2011-02-19].
  8. Ki Yong Lee, Sang Hyun Sung i Young Choong Kim. Neuroprotective Bibenzyl Glycosides of Stemona tuberosa Roots. „J. Nat. Prod.”. 69, s. 679-681, 2006. 
  9. Zhanwen Liu: Essentials of Chinese Medicine: Volume 2. Springer, s. 245. ISBN 978-1-84882-592-5.
  10. Chung Ki Sung, Takeatsu Kimura, Paul P. H. But, Ji-Xian Guo: International Collation of Traditional and Folk Medicine: Northeast Asia. World Scientific Pub Co Inc, s. 164. ISBN 978-981-02-3639-7.