Stendal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Stendal
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia-Anhalt
Powiat Powiat Stendal
Kod statystyczny 15 0 90 535
Powierzchnia 268,02 km²
Wysokość 32 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2009)
• liczba ludności
• gęstość

42 717
159 os./km²
Nr kierunkowy 03931
Kod pocztowy 39576 (Stendal)
39579 (Buchholz, Groß Schwechten, Uenglingen, Wittenmoor)
39590 (Bindfelde, Heeren)
39596 (Jarchau, Staffelde)
39599 (Möringen,Insel, Nahrstedt, Staats, Uchtspringe, Volgfelde)
Tablice rejestracyjne SDL
Położenie na mapie Saksonii-Anhaltu
Mapa lokalizacyjna Saksonii-Anhaltu
Stendal
Stendal
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Stendal
Stendal
Ziemia 52°36′N 11°52′E/52,600000 11,866667Na mapach: 52°36′N 11°52′E/52,600000 11,866667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Stendal w 1640,
Rynek z ratuszem i kościołem NMP (St. Marien)

Stendal, Hansestadt Stendal - miasto powiatowe w środkowej części Niemiec, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, siedziba powiatu Stendal, nieoficjalna stolica kraju historycznego Stara Marchia (niem. Altmark). Liczy 42,7 tys. mieszkańców (2009). Leży w dolinie Łaby, ok. 125 km na zachód od Berlina i ok. 170 km na wschód od Hanoweru. Miasto zachowało cenne zabytki, przede wszystkim gotyckie kościoły i obwarowania. Miejsce urodzenia Johanna Joachima Wickelmanna jednego z pierwszych historyków sztuki.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Stendal.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Stendalu pochodzi z 1022 jako Steinedal - wiejska posiadłość klasztoru przy kościele Św. Michała w Hildesheim. Miasto założone zostało przez Albrechta Niedźwiedzia w XII wieku. W 1166 otrzymało przywilej targowy na prawie magdeburskim. W XII wieku powstaje parafia św. Jakuba (Jakobi), zaś w 1230 zostaje założony klasztor Franciszkanów. Od XIII wieku wzrasta znaczenie miejscowego mieszczaństwa, powstają gildie, wśród nich cech żeglarzy, który posiadał swoje własne statki handlowe. Z 1283 pochodzi najstarsza wzmianka o kościele NMP (St. Marien) , fundacji kupców. Gwałtowny rozwój gospodarczy miasta spowodowało przyjęcie młodego wówczas ośrodka miejskiego do Hanzy. W 1300 r. miasto zostało otoczone murami miejskimi. W 1338 r. przy dzisiejszej ul. Brüderstraße powstaje, szkoła łacińska, która została później zamieniona w gimnazjum. Od 1488 w mieście działał Joachim Westphal, autor pierwszych drukowanych książek na terenie Marchii Brandenburskiej. W XIV i XV wieku przypada rozwój kulturalny i artystyczny miasta.

Stendal wpierw należał do Marchii Brandenburskiej, w XVIII w. wcielony został do prowincji Saksonia, która weszła w skład Królestwa Pruskiego po wojnach napoleońskich. Od 1949 do zjednoczenia Niemiec w 1990, Stendal znajdował się na terenie NRD.

Pseudonim "Stendhal" Marie-Henri Beyle, pisarza doby romantyzmu jest prawdopodobnie ukłonem w stronę Johanna Joachima Wickelmanna, który przyszedł na świat w Stendalu w 1717 r.

15 kwietnia 1999 do miasta przyłączono gminę Bindfelde, jednocześnie rozwiązano wspólnotę administracyjną Stendal.

1 stycznia 2005 do miasta wcielono gminę Jarchau.

Do 31 grudnia 2009 miasto było siedzibą wspólnoty administracyjnej Stendal-Uchtetal, następnego dnia do miasta przyłączono gminy Buchholz, Groß Schwechten, Heeren, Möringen, Nahrstedt, Staats, Uchtspringe, Uenglingen, Volgfelde i Wittenmoor.

29 kwietnia 2010 w granicach miasta znalazła się również gmina Vinzelberg.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stendal jest jednym z ważniejszych zespołów architektonicznych na terenie dawnej Marchii. W skład tego kompleksu wchodzą przede wszystkim dzieła gotyckiej architektury ceglanej i zespoły domów o konstrukcji ryglowej.

  • mury obronne z bramami Uenglinger i Tangermünder - prawdopodobnie dzieło S. Boxhede, jednego z ważniejszych architektów gotyku ceglanego, działającego przy budowie i dekoracji ratusza, katedry w Stendal, oraz obwarowań w Tangermünde i Werben
  • ratusz - dwuskrzydłowy gmach z XV - XVI w. Część gotycką tworzy dwukondygnacyjne południowe skrzydło, w dolnej części znajdują się arkadowe podcienia, w górnej dawna sala rady miejskiej. Wewnątrz boazeria z dekoracją figuralną z 1462, wykonane w miejscowym warsztacie, z którym są związane m.in. stalle w pobliskim kościele NMP (St. Marien). Główne skrzydło zostało wzniesione w stylu renesansowym
  • katedra św. Mikołaja (St. Nikolaus) - gotycka z XV wieku powstała na miejscu dawnego kościoła, znanego w 1188, do którego w 1258 dobudowano konwent Augustianów. W 1424-67 powstał obecny kościół w formie trójnawowej hali. Katedra kryje cenne dzieła sztuki z XV wieku, m.in. stalle z dekoracją figuralną, piaskowcowa Grupa Ukrzyżowania z 1430. zachowała się późnoromańska przegroda chórowa, do której dodano w XV wieku zespół figur. Okna prezbiterium zdobią późnogotyckie witraże, zachowane niemal w komplecie (1600 szyb) stanowią największy zespół witraży we wschodnich Niemczech. Wykonane zostały w latach 1425-70
  • kościół NMP (St. Marien) - gotycki z XV wieku powstały na miejscu dawnego późnoromańskiego, z którego zachowała się częściowo fasada. Wewnątrz m.in. późnogotycka krata oddzielająca chór od korpusu nawowego z figurami apostołów i sceną koronacji NMP, stalle z 1508, ołtarz główne w kształcie tryptyku z 1471. Po reformacji, kiedy kościół przejęła gmina ewangelicka powstał zespół renesansowych, manierystycznych i barokowych epitafiów i nagrobków
  • kościół Św. Piotra (Petrikirche) - gotycka 3 nawowa hala z XV w. Wewnątrz m.in. krucyfiks i przegroda chórowa z płaskorzeźbami z XIV w. Ołtarz główny tworzą dwa tryptyki ustawione jeden na drugim, z XIV w. (część dolna) i XV w. (część górna)
  • Kościół Św. Jakuba (Jacobikirche) - gotycki, z 1340-1477 w formie trójnawowej hali, powstały na miejscu starszego. Wystrój tworzą m.in. stalle z 1470, witraże z XV w, oraz manierystyczne dzieła Hansa Hackego z Werben - ołtarz główny i ambona
  • kilka kamienic o konstrukcji ryglowej przy ul. Weber-, Rohr-, Ucht- oraz Winckelmann Straße.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

  • dom Winkelmanna (Winckelmann-Museum) - w domu rodzinnym historyka sztuki
  • Muzeum Straży Pożarnej (Landesfeuerwehrmuseum)
  • Muzeum Starej Marchii (Altmärkische Museum)

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości partnerskie:

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]