Steroidy
Steroidy (sterydy) - organiczne związki chemiczne, lipidy, których wspólną cechą jest występowanie w ich cząsteczkach szkieletu węglowego w formie czterech sprzężonych pierścieni, czyli steranu (cyklopentanoperhydrofenantrenu).
W tkankach roślin i zwierząt, jak dotąd wykryto istnienie kilkuset różnych steroidów, które pełnią w ich organizmach rozmaite funkcje. W fizjologii i medycynie najważniejszymi steroidami są cholesterol i jego pochodne oraz hormony sterydowe. Kortykosterydy to hormony regulujące w organizmie przemiany białek, węglowodanów i tłuszczów. W medycynie kortykosterydami nazywa się też grupę, często syntetycznych, leków o działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i immunosupresyjnym, mających silny wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową, lipidową i wodno-elektrolitową organizmu.
Sterydy anaboliczne to grupa sterydów, mających zdolność sterowania anabolizmem organizmu i wykorzystywanych w dopingu wydolnościowym (niedozwolonych w sporcie).
We wszystkich steroidach występuje podstawowy układ czterech sprzężonych pierścieni węglowych. W zależności od rodzaju steroidu szkielet ten może być w różny sposób rozbudowany o dodatkowe atomy węgla, tworząc np. układ estranu, androstanu, pregnanu, cholanu i cholestanu. Do układów tych mogą być przyłączone rozmaite grupy funkcyjne zmieniające w szerokim zakresie ich aktywność biologiczną. I tak:
- steroidy pochodne estranu to np. estradiol, estron stanowiące żeńskie hormony płciowe
- steroidy pochodne androstanu to np. testosteron, androsteron stanowiące męskie hormony płciowe
- steroidy pochodne pregnanu to np. aldosteron, kortekson, kortykosteron, kortyzon będące przedstawicielami hormonów kory nadnerczy oraz progesteron- hormon wydzielany m.in. w przebiegu cyklu miesiączkowego kobiety i w czasie ciąży
- steroidy pochodne cholanu to np. kwas cholanowy i kwasy cholowe - substancje obecne w żółci
- steroidy pochodne cholestanu to np. cholesterol, stigmasterol, ergosterol.
Do najbardziej znanych grup steroidów zalicza się:
- sterole (np. cholesterol) - obecne we krwi i błonach komórkowych
- hormony płciowe - sterujące zachowaniami seksualnymi
- kortykosterydy - sterujące metabolizmem, równowagą elektrolityczną
- sterydy anaboliczne - stosowane w sporcie, zwłaszcza przez kulturystów do sztucznego podnoszenia sprawności organizmu i szybkiego wzrostu wielkości mięśni.
- prohormony - które są prekursorami właściwych hormonów i są stosowane przez kulturystów jako dodatki do tzw. suplementów.
