Stieg Larsson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stieg Larsson
Imiona i nazwisko Karl Stig-Erland Larsson
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1954
Skelleftehamm (Västerbotten)
Data i miejsce śmierci 9 listopada 2004
Sztokholm
Narodowość szwedzka
Język szwedzki
Obywatelstwo szwedzkie
Gatunki powieść sensacyjna, publicystyka
Ważne dzieła trylogia Millenium
Wikicytaty Stieg Larsson w Wikicytatach
Strona internetowa

Stieg Larsson, właśc. Karl Stig-Erland Larsson[1] (ur. 15 sierpnia 1954 w Skelleftehamm niedaleko Skellefteå[2], zm. 9 listopada 2004 w Sztokholmie) – szwedzki dziennikarz zajmujący się prawicowym ekstremizmem i rasizmem, autor powieści kryminalnych, dwukrotnie nagrodzony skandynawską nagrodą Szklanego Klucza[3]. Najbardziej znany jako autor wydanej po jego śmierci trylogii Millenium.

W 2008 był drugim najlepiej sprzedającym się autorem na świecie, zaraz po Khaledzie Hosseinim[4].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Życie[edytuj | edytuj kod]

Stieg Larsson urodził się w regionie Västerbotten w północnej Szwecji. Jego ojciec, Erland Larsson, pracował jako rysownik w Västerbottens-Kuriren. Jego rodzice, będąc w trudnej sytuacji materialnej, zmuszeni byli oddać go pod opiekę dziadkowi, z którym mieszkał w Måggliden w pobliżu wsi Bjursele. Jego dziadek, Severin Boström, był zagorzałym antyfaszystą. Podczas II wojny światowej przebywał internowany w obozie w Storsien za swoje antynazistowskie opinie. Jego przeżycia silnie wpłynęły na poglądy młodego Stiega[5].

W wieku dziewięciu lat, po śmierci dziadka, zamieszkał razem z rodzicami i młodszym bratem. Na dwunaste urodziny dostał maszynę do pisania, której stukaniem uniemożliwiał zaśnięcie rodzinie. W wieku osiemnastu lat, podczas spotkania grupy FNL przeciwko wojnie w Wietnamie, poznał Evę Gabrielsson, która została jego życiową partnerką. Z kilkoma krótkimi przerwami spowodowanymi pracą Stiega pozostawali w związku aż do jego śmierci w 2004[5].

Po odbyciu służby wojskowej Stieg podróżował po Afryce. Rzadko wystarczało mu pieniędzy. W Algierii, aby zarobić na powrót do domu, zmuszony był do sprzedaży swoich ubrań oraz pracy przy zmywaniu naczyń[5].

Jako fan science-fiction był współwydawcą lub redaktorem kilku fanzinów, m.in. „Sfären” oraz „Fijagh!”. W latach 1978-1979 był prezesem największego szwedzkiego klubu miłośników science-fiction, Skandinavisk förening för science fiction (SFSF)[2].

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Stieg Larsson znany był ze swoich lewicowych poglądów. Do 1987 był członkiem Kommunistiska Arbetareförbundet (Komunistycznej Ligi Robotniczej)[2], zrezygnował jednak z tej funkcji, gdyż nie chciał utożsamiać się z antydemokratycznymi hasłami tej partii. Był redaktorem naczelnym szwedzkiej trockistowskiej gazety „Fjärde internationalen[2]. Popierał także ruchy antyrasistowskie i antynazistowskie. W Polsce współpracował z magazynem „Nigdy Więcej” na łamach którego można znaleźć jego artykuły.

Praca[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkoły i służby wojskowej Larsson przez kilka lat pracował jako urzędnik pocztowy. Właśnie wtedy, w latach siedemdziesiątych, został aktywnym członkiem szwedzkiej lewicy, przeżywającej wtedy okres rozkwitu[6].

W 1977 Larsson zaczął pracę jako projektant grafiki w największej szwedzkiej agencji prasowej TT, gdzie pracował przez następne dwadzieścia dwa lata. Na początku lat osiemdziesiątych obiektem jego zainteresowania stała się skrajna prawica. Przedmiot ten, rozpoczęty jako szkolny projekt, a następnie rozwijany, stał się głównym obiektem jego pracy. Poza pracą w TT zajmował się na własną rękę badaniem skrajnej prawicy w Szwecji. Efektem jego pracy stała się wydana w 1991 książka Extremhögern, którą napisał we współpracy z Anną-Leną Lodenius, szwedzką pisarką specjalizującą się w autonomistycznych i nacjonalistycznych grupach ekstremistycznych. W wywiadzie powiedziała, że Larsson myślał o napisaniu serii książek detektywistycznych już na początku lat dziewięćdziesiątych, jednak trzeba było na to poczekać jeszcze dziesięć lat[6].

W odpowiedzi na jego książkę w 1993 pewna neonazistowska gazeta zamieściła artykuł, w którym wydrukowano zdjęcia, numery telefonów oraz adresy, zarówno Lodenius, jak i Larssona wraz z pytaniem, czy „powinno się mu pozwolić kontynuować pracę, czy coś należy z tym zrobić”. Wydawca gazety został skazany na 4 miesiące więzienia[6]. To wydarzenie nie uciszyło Larssona, zamiast tego przekonało go o konieczności podjęcia walki[6].

Od połowy lat osiemdziesiątych był skandynawskim korespondentem brytyjskiego antyfaszystowskiego magazynu „Searchlight”, a w 1995, kiedy ośmiu ludzi w Szwecji zostało zabitych przez neonazistów[7], to on był główną postacią stojącą za powstaniem szwedzkiej, antyfaszystowskiej fundacji Expo oraz magazynu „Expo”[6]. Zadaniem fundacji jest przeciwdziałanie wzrostowi skrajnej prawicy w szkołach i pośród młodych ludzi oraz stanie na straży demokracji i wolności słowa[8]. Przez dwa lata Stieg łączył obie prace aż do czasu, gdy w 1997 odszedł z TT, poświęcając się całkowicie pracy w „Expo”. Od 1999 aż do śmierci piastował tam posadę redaktora naczelnego[6].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Larsson zmarł w wieku pięćdziesięciu lat 9 listopada 2004 w Sztokholmie z powodu rozległego zawału mięśnia sercowego[9].

Spuścizna[edytuj | edytuj kod]

W maju 2008 ogłoszono, że w testamencie z 1977, znalezionym zaraz po jego śmierci, Larsson postanowił przekazać swój spadek oddziałowi Kommunistiska Arbetareförbundet w Umeå. Nie było to jednak przez nikogo poświadczone i testament ten nie jest uznawany przez szwedzkie prawo. Wynika z tego, że cały dorobek Larssona, włączając w to zyski ze sprzedanych książek, należy się jego ojcu oraz bratu, Erlandowi i Joakimowi Larssonom[10][11][12].

Jego wieloletnia partnerka, Eva Gabrielsson, która znalazła jego testament, nie ma żadnych praw do spadku, gdyż nie była jego żoną. Brak ślubu spowodowany był obawą przed niebezpieczeństwem ze strony prawicowych ekstremistów[10]. Sprawa ta wywołała gwałtowną dyskusję pomiędzy nią a rodziną Larssona. Eva utrzymuje, że „oni nigdy nie byli częścią ich życia” i nie są to odpowiednie osoby do zarządzania majątkiem pisarza[13].

Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, iż Gabrielsson jest w posiadaniu laptopa, na którym autor zapisał pierwsze dwieście stron czwartej części serii oraz konspekt całości[10].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Publikacje książkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stieg Larsson, Anna-Lena Lodenius, Extremhögern, Sztokholm, 1991
  • Stieg Larsson, Mikael Ekman, Sverigedemokraterna: den nationella rörelsen, Sztokholm, 2001
  • Stieg Larsson, Cecilia Englund, Debatten om hedersmord: feminism eller rasism, Sztokholm, 2004
  • Richard Slätt, Maria Blomquist, Stieg Larsson, David Lagerlöf, Sverigedemokraterna från insidan, 2004

Seria Millenium[edytuj | edytuj kod]

Prowadzone czasopisma[edytuj | edytuj kod]

  • „Svartvitt med Expo”, 1999-2002
  • „Expo”, 2002-2004

Przypisy

  1. www.goodreads.com: Stieg Larsson. [dostęp 28 listopada 2009].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 www.booksfactory.com: Stieg Larsson. Biography and complete works. [dostęp 28 listopada 2009].
  3. www.empik.com: empik.com - Empikopedia: - Larsson Stieg. [dostęp 28 listopada 2009].
  4. www.abebooks.com: Bestselling fiction authors in the world for 2008. 15 stycznia 2009. [dostęp 28 listopada 2009].
  5. 5,0 5,1 5,2 www.stieglarsson.com: Stieg Larsson - Biography - Background. [dostęp 28 listopada 2009].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 www.stieglarsson.com: Stieg Larsson - Biography - Work. [dostęp 28 listopada 2009].
  7. www.stieglarsson.com: Stieg Larsson - The man behind Lisabeth Salander, The Girl With The Dragon Tatoo. [dostęp 28 listopada 2009].
  8. expo.se: About Expo. [dostęp 28 listopada 2009].
  9. www.washingtonpost.com: Swedish Crime Writer Finds Fame After Death. [dostęp 30 listopada 2009].
  10. 10,0 10,1 10,2 www.przeglad-tygodnik.pl: Kronika niezapowiedzianego sukcesu. [dostęp 13 stycznia 2013].
  11. www.svd.se: Stieg Larssons testamente hittat. [dostęp 13 stycznia 2013].
  12. www.aftonbladet.se: Stjärnförfattarens hemliga testamente hittat - Nyheter - Aftonbladet. [dostęp 13 stycznia 2013].
  13. www.stieglarsson.com: Stieg Larsson - Biography - The Legacy. [dostęp 30 listopada 2009].