Stolica Polski
Stolica Polski – główna siedziba administracyjna Polski, której funkcję pełni obecnie Warszawa.
Pierwszą konstytucją, w której wymieniono stolicę Polski, była Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 roku.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Średniowiecze
Część archeologów uważa, że rolę pierwszego ośrodka władzy w okresie plemiennym pełnił prawdopodobnie Giecz[1], inni z kolei wskazują na Kalisz[2][3]. W połowie X wieku dominującą rolę w państwie Piastów zaczęły odgrywać Gniezno i Poznań. Ostatnie badania archelologiczne prowadzone na Ostrowie Tumskim wskazują na szczególną rolę Poznania jako czołowego ośrodka sprawowania władzy[4].
Za rządów Kazimierza Odnowiciela w związku ze zniszczeniem Poznania w 1038 przez najazd księcia czeskiego Brzetysława I stolicę przeniesiono do Krakowa z zamiarem przywrócenia jej do Poznania po jego odbudowaniu[potrzebne źródło].
Za panowania Władysława Hermana i Bolesława III Krzywoustego funkcję stolicy pełnił Płock, jednak późniejsi władcy wrócili do Krakowa. W krótkim okresie, podczas panowania Przemysła II (1295-1296) stolicę stanowił ponownie Poznań.
Trzeba jednak pamiętać, że w średniowieczu termin "stolica Polski" miał ograniczone i inne od współczesnego znaczenie. Suwereni (np. Mieszko I) nie mieli stałych siedzib, skąd sprawowaliby władzę. Byli w ciągłej podróży i wszelkie sprawy wagi państwowej czy lokalnej były rozpatrywane w miejscu w którym akurat przebywali[5]. Np. w 1257 roku Bolesław Wstydliwy wydał akt lokacyjny Krakowa na wiecu nieopodal wsi Kopernia (koło Pińczowa). Dopiero w późnym średniowieczu, wobec stale zwiększającej się roli i zakresu władzy centralnej, w stolicy na stale rezydowali urzędnicy "centralni" np. kanclerz.
[edytuj] Czasy nowożytne
Zygmunt III Waza rozpoczął w 1596 r. proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, jako że była ona bliższa interesującym go sprawom szwedzkim, a również dlatego, iż w 1595 r. miał miejsce pożar na Wawelu zaprószony podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla[6]. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Kraków pozostał jednakże oficjalną stolicą Rzeczypospolitej, a fakt ów był bezsporny dla współczesnych tamtym czasom[6][7]; tam też koronowali się kolejni władcy (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Warszawa była oficjalnie nazywana "Miasto Rezydencjonalne Jego Królewskiej Mości"[7].
[edytuj] XX wiek
W momencie odzyskiwania niepodległości istniało kilka lokalnych ośrodków władzy m.in. w Lublinie (Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej), Krakowie (Polska Komisja Likwidacyjna), Poznaniu (Naczelna Rada Ludowa), Cieszynie (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego).
Od września 1939 do listopada Rząd RP na uchodźstwie rezydował w Paryżu, następnie w Angers, a po klęsce Francji w czerwcu 1940 – w Londynie. (6 lipca 1945, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wycofały uznanie dyplomatyczne Rządu RP na uchodźstwie, uznając natomiast Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej.)
Po II wojnie światowej siedzibą komunistycznych władz centralnych był Lublin (w okresie lipiec 1944 – styczeń 1945 roku) przez 9 dni w 1944 roku siedzibą PKWN był Chełm gdzie ukazał się Manifest Lipcowy oraz przez kilka miesięcy Łódź, która miała zostać stolicą powojennej Polski na stałe,[potrzebne źródło] z uwagi na ogromne zniszczenia Warszawy.
Obecną, administracyjną stolicą Polski jest Warszawa. Od 1952 r. zapis o stołeczności Warszawy znajduje się w konstytucji.
Zgodnie z artykułem 29 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483
 |
[edytuj] Stolice Polski chronologicznie
 |
Ten artykuł od 2010-11 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Lp. | Siedziba | Lata |
|---|---|---|
| 1. |  Poznań /  Gniezno |
ok. 940-1039/1040 |
| 2. |  Kraków |
1039/1040-1079 |
| 3. |  Płock |
1079-1138 |
| 4. | Kraków |
1138-1290 |
| 5. | Poznań |
1290-1296 |
| 6. | Kraków |
1296- 1795 |
| 7. |  Warszawa |
1815-1831 1918-1939 |
| 8. |  Lublin |
1944-1945 (tymczasowy ośrodek władzy) |
| 9. | Warszawa |
od 1945, konstytucyjnie od 1952 roku. |
- W latach, kiedy w Polsce panowało bezkrólewie od 1572 r. rolę stolicy pełnił Łowicz, z racji tego, iż to tutaj rezydował Interrex, którego rola zwyczajowo przypadała prymasowi Polski[potrzebne źródło].
- W latach 1807-1815 Warszawa była stolicą Księstwa Warszawskiego
- W latach 1939-1945 Warszawa nadal formalnie była stolicą, po opuszczeniu Polski przez niemieckiego okupanta Lublin i Łódź były jedynie tymczasowymi siedzibami władz[potrzebne źródło].
[edytuj] Zobacz też
- Stolica
- Historyczne stolice państw świata
- Stołeczne Królewskie Miasto Kraków
- Stołeczne Miasto Poznań
- Stołeczne Książęce Miasto Płock
Przypisy
- ↑ "My nie z Gniezna, ale z Giecza", Gazeta Wyborcza, 2007-07-02. [dostęp 09.03.2009]
- ↑ Tadeusz Baranowski, Edward Pudełko, Jerzy Aleksander Splitt: Pradzieje i wczesne średniowiecze regionu kaliskiego. Kalisz: Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu, 2003, s. 91. ISBN 83-88042-23-8.
- ↑ "Czy Kalisz był kolebką Piastów?"
- ↑ Gdy serce Polski biło w Poznaniu 29.04.2008 [dostęp 14.09.2010]
- ↑ Wielkopolska – nasza kraina, Tom II s.39, Poznań 2004 ISBN 83-89738-09-0
- ↑ 6,0 6,1 Warszawa – czy to naprawdę stolica? w "Życie Warszawy"
- ↑ 7,0 7,1 Oficjalny portal Warszawy
