Stopkowiec tarczowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stopkowiec tarczowaty
Podophyllum peltatum.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina berberysowate
Rodzaj stopkowiec
Gatunek stopkowiec tarczowaty
Nazwa systematyczna
Podophyllum peltatum L.
Sp. Pl. 1: 505. 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Stopkowiec tarczowaty (Podophyllum peltatum) – gatunek byliny z monotypowego rodzaju stopkowiec (Podophyllum L. Sp. Pl. 1: 505. 1753). Rośnie w lasach liściastych, na polach, przydrożach i brzegach rzek we wschodniej części Ameryki Północnej. Kwitnie wiosną, a owocuje na przełomie wiosny i lata. Dojrzałe owoce uważane są za jadalne, jednak pozostałe części rośliny są trujące. Z kłącza i korzeni pozyskuje się lignany np. (podofilotoksynę) i glikozydy wykazujące działanie przeciwnowotworowe[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina kłączowa o rocznych przyrostach części podziemnej wynoszących zwykle 6 do 20 cm. Corocznie nad powierzchnię wyrasta pojedynczy, nagi lub delikatnie omszony pęd wegetatywny lub kwiatowy.
Liście
Pęd wegetatywny wyrasta nad ziemię tylko w formie odziomkowego pojedynczego liścia o kolistej blaszce i centralnie osadzonym ogonku. Na pędzie kwitnącym wyrastają zwykle dwa, niemal naprzeciwległe liście osiągające od 20 do 50 cm wysokości. Blaszka liściowa ma od 18 do blisko 40 cm średnicy, a ogonek liściowy osiąga od 5 do 15 cm. Ogonek osadzony jest przy brzegu tarczowatej i dłoniasto siecznej blaszki liściowej.
Kwiat
Pojedynczy, pachnący i trzykrotny wyrasta na szczycie pędu na szypułce o długości 1,5 do 6 cm. Sześć działek kielicha ma kolor biały lub jasnozielony, kształt kolisty i długość do 18 mm. Płatki korony w liczbie 6 lub 9 są białe, rzadko nieco zaróżowione i osiągają do 35 mm długości. Pręcików jest dwa razy więcej od płatków. Słupek z owalną zalążnią i krótką szyjką słupka (do 2 mm długości) zakończoną znamieniem o średnicy do 6 mm[2].
Owoc
Owalna, zwykle żółta, rzadziej pomarańczowa jagoda o długości od 3,5 do 5,5 cm. Zawiera 20-50 owalnych nasion o długości do 8 mm i szerokości do 6 mm[2].
Pokrój roślin na stanowisku naturalnym

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

We wschodniej Azji występuje spokrewniony gatunek, czasem włączany do rodzaju stopkowiec jako Podophyllum hexandrum Royle, według The Plant List i Flora of China wyodrębniany jednak jako Sinopodophyllum hexandrum (Royle) T.S. Ying[3]. W niektórych ujęciach taksonomicznych do rodzaju Podophyllum włączanych jest także około 7 gatunków z rodzaju Dysosma Woodson[4].

Pozycja systematyczna według systemu APG III (2009) i APweb (2001...)

Rodzaj należy do podrodziny Berberidoideae, rodziny berberysowatych (Berberidaceae) zaliczanej do jaskrowców (Ranunculales)[1]. W obrębie podrodziny rodzaj klasyfikowany jest do plemienia Berberideae i podplemienia Epimediinae[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina bywa uprawiana, ze względu na zastosowania lecznicze oraz jako ozdobna.

Roślina lecznicza
Surowcem leczniczym jest podofilina – Resina Podophylli uzyskiwana z kłącza i korzeni stopkowca. Wykorzystywana było jako silny środek przeczyszczający. Stosowana jest także jako lek cytostatyczny ponieważ hamuje agregację tubuliny, niezbędnej do podziału komórki[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2012-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Podophyllum (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-03-04].
  3. Podophyllum hexandrum (ang.). W: The Plant List [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-03-04].
  4. 4,0 4,1 Genus: Podophyllum L. (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2012-03-04].
  5. Henryk Różański: Stopkowiec tarczowaty – Podophyllum peltatum (pol.). W: Medycyna dawna i współczesna [on-line]. [dostęp 2012-03-04].