Stopnie harcerskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stopnie harcerskie – stopnie zdobywane w harcerstwie poprzez wykazanie się określonym zasobem wiedzy i umiejętności.

Stopnie są elementem metody harcerskiej, dzięki której harcerze zostają zmotywowani do samorozwoju. W poszczególnych organizacjach harcerskich są różne systemy stopni.

Stopnie harcerskie w ZHP[edytuj | edytuj kod]

W ZHP funkcjonuje 6 stopni harcerskich wprowadzonych Uchwałą nr 40/XXXII Rady Naczelnej ZHP z dnia 15 czerwca 2003 r.:[1]

Oznaczenia na
naramiennikach:
młodzik - naramiennik wywiadowca - naramiennik odkrywca - naramiennik ćwik - naramiennik harcerz orli - naramiennik harcerz Rzeczypospolitej - naramiennik
Oznaczenia na
patkach
w drużynach
wodnych:
młodzik - patka wywiadowca - patka odkrywca - patka ćwik - patka harcerz orli - patka harcerz Rzeczypospolitej - patka
Oznaczenia na
krzyżu:
Krzyż Harcerski z wieńcem głogowym Krzyż Harcerski z wieńcem głogowym Krzyż Harcerski odkrywca Krzyż Harcerski ćwik Krzyż Harcerski Harcerz Orli Krzyż Harcerski Harcerz Rzeczypospolitej
Nazwa stopnia
- chłopcy:
młodzik
(mł.)
wywiadowca
(wyw.)
odkrywca
(odkr.)
ćwik
(ćw.)
harcerz orli
(HO)
harcerz
Rzeczypospolitej

(HR)
Nazwa stopnia
- dziewczęta:
ochotniczka
(och.)
tropicielka
(trop.)
pionierka
(pion.)
samarytanka
(sam.)
harcerka orla
(HO)
harcerka
Rzeczypospolitej

(HR)
Grupa metodyczna: harcerze harcerze starsi wędrownicy
Wiek: 10-13 lat 13-16 lat 16-25 lat (od 1 września 2015 do 21 lat)[2]

Oprócz stopni istnieją jeszcze także: próba harcerza i próba wędrownicza. Próbę harcerza należy przejść przed rozpoczęciem zdobywania (swojego) pierwszego stopnia, kończy się ona złożeniem przyrzeczenia harcerskiego i wręczeniem krzyża. Próbę wędrowniczą należy odbyć przed zdobyciem stopnia harcerza orlego, po niej otrzymuje się naramiennik wędrowniczy. Po przyjęciu do ZHP harcerz nie posiada żadnego stopnia i odbywa próbę harcerza, która jeśli jest w odpowiednim wieku jest łączona z próbą wędrowniczą. Po złożeniu przyrzeczenia zaczyna zdobywać stopień odpowiedni do swojego wieku (poziomu rozwoju). Harcerz bez stopnia w wielu środowiskach jest nazywany tradycyjnie biszkoptem, co nie jest jednak nazwą oficjalną.

Oznaki stopnia harcerskiego znajdują się na patkach[3] w barwach jednostki, nasuniętych na naramienniki. Członkowie jednostek o specjalności wodnej lub żeglarskiej, z racji noszenia specyficznych, granatowych mundurów bez naramienników, noszą dystynkcje na specjalnych, czarnych patkach umieszczonych z przodu koszuli. Harcerz bez stopnia nosi patki bez oznaczeń. Dodatkowo, stopnie od odkrywcy i pionierki wzwyż można oznaczać nabiciami na krzyżu harcerskim.

Stopnie harcerskie w ZHR[edytuj | edytuj kod]

W ZHR funkcjonuje 5 stopni harcerskich (system 5 stopni harcerskich używany jest też przez: HROŚ, NDH "Bądź Gotów", NKIH "Leśna Szkółka" oraz Szczep "Czerwone Maki". Obowiązujący regulamin stopni w organizacji harcerzy wprowadzono rozkazem Naczelnika Harcerzy Ls 03/2006 z dnia 26 marca 2006 roku.

Oznaczenia na
krzyżu:
Krzyż Harcerski z wieńcem głogowym Krzyż Harcerski odkrywca Krzyż Harcerski ćwik Krzyż Harcerski Harcerz Orli Krzyż Harcerski Harcerz Rzeczypospolitej
  Srebrna lilijka Złota lilijka Złota lilijka Złota lilijka
  Złoty okrąg Złoty okrąg
  Złoty wieniec
Nazwa stopnia
- chłopcy:
młodzik
(mł.)
wywiadowca
(wyw.)
ćwik
(ćw.)
harcerz orli
(HO)
Harcerz Rzeczypospolitej
(HR)
Nazwa stopnia
- dziewczęta:
ochotniczka
(och.)
tropicielka
(trop.)
samarytanka
(sam.)
wędrowniczka
(wędr.)
Harcerka Rzeczypospolitej
(HR)

Stopnie w Stowarzyszeniu Harcerskim[edytuj | edytuj kod]

W Stowarzyszeniu Harcerskim stosuje się również system 5 stopni. Wymagania stopni pochodzą z regulaminu stopni KIHAM[4][5], i podobnie jak w tym systemie stopni stosowana jest nazwa pionierka na oznaczenie 3. stopnia żeńskiego (w ZHR samarytanka). Stopnie oznacza się tradycyjnie elementami nabijanymi na krzyżu harcerskim, a dodatkowo można stosować naramienniki[6].

Oznaczenia na
krzyżu:
Krzyż Harcerski z wieńcem głogowym Krzyż Harcerski odkrywca Krzyż Harcerski ćwik Krzyż Harcerski Harcerz Orli Krzyż Harcerski Harcerz Rzeczypospolitej
  Srebrna lilijka Złota lilijka Złota lilijka Złota lilijka
  Złoty okrąg Złoty okrąg
  Złoty wieniec
Opcjonalne oznaczenia na
naramiennikach:
Młodzik - naramiennik Wywiadowca - naramiennik ćwik - naramiennik    
Nazwa stopnia
- chłopcy:
młodzik
(mł.)
wywiadowca
(wyw.)
ćwik
(ćw.)
harcerz orli
(HO)
Harcerz Rzeczypospolitej
(HR)
Nazwa stopnia
- dziewczęta:
ochotniczka
(och.)
tropicielka
(trop.)
pionierka
(pion.)
wędrowniczka
(wędr.)
Harcerka Rzeczypospolitej
(HR)

Stopnie w SHK Zawisza - FSE[edytuj | edytuj kod]

SHK Zawisza - FSE używa jeszcze innego systemu stopni:

Stopnie w Organizacji Harcerskiej "Rodło"[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Organizacja Harcerska "Rodło", w sekcji Stopnie harcerskie.

Stopnie harcerskie w przeszłości, nazwy i oznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Większość nazw stopni harcerskich stosowanych jest niemal od początków harcerstwa. Nazwy młodzik użył jako jednej z propozycji na nazwę pierwszego stopnia Andrzej Małkowski. Określeń pierwszych 3 stopni: młodzik, wywiadowca, ćwik użyli już w 1912 w swoim podręczniku skautowym Harce młodzieży polskiej Mieczysław Schreiber i Eugeniusz Piasecki:

Frycem zwano w Polsce niedoświadczonego młodzika, ćwikiem zaś człowieka wypróbowanego.

— Mieczysław Schreiber, Eugeniusz Piasecki, Harce młodzieży polskiej
Poziom Małkowski (Scouting... 1911) Piasecki, Schreiber (Harce... 1912)
przyjęcie do patrolu ochotnik fryc, młodzik, ochotnik
skaut II klasy zwiadowca, wywiadowca harcerz, wywiadowca
skaut I klasy harcerz ćwik, harcerz(sic!)

Nieco później pojawiło się określenie skaut Orła Białego (dzisiejszy harcerz orli). Wyższe stopnie (po skaucie I klasy) polegały głównie na zdobyciu odpowiedniej ilości sprawności.

System 5 stopni i oznaczenia na krzyżu harcerskim[edytuj | edytuj kod]

Krzyż harcerski z nabitymi złotymi elementami - tradycyjne oznaczenie stopnia harcerza Rzeczypospolitej

W okresie międzywojennym używano systemu 5 stopni: młodzik, wywiadowca, ćwik, harcerz orli i harcerz Rzeczypospolitej, podobnie jak nadal w ZHR, Stowarzyszeniu Harcerskim i kilku innych mniejszych organizacjach. Harcerki zdobywały stopnie: ochotniczki (przed I wojną światową nazywanej też młódką), pionierki, samarytanki, przewodniczki (od 1936 wędrowniczki) i harcerki Rzeczypospolitej. W latach 40. po ochotniczce dodano tropicielkę, a zrezygnowano z harcerki Rzeczypospolitej.

Z systemem tym jest związany tradycyjny sposób oznaczania stopni na krzyżu harcerskim - zdobycie pierwszego stopnia potwierdzane jest dopuszczeniem do złożenia przyrzeczenia harcerskiego i wręczeniem krzyża. Kolejne stopnie oznacza się przez nabijanie na krzyżu srebrnych i złotych elementów: lilijki, kręgu i wieńca. O oznaczaniu stopni na krzyżu pisał już Kazimierz Lutosławski w projektach polskiej odznaki skautowej: Pole, prążkowane tylko w środku, oznaczać by mogło ochotnika, gwiazdka srebrna - skauta II klasy, złota by ją zastąpić mogła po zdaniu egzaminu na skauta I klasy.

System ten stosowany był także w Szarych Szeregach (stopień harcerza orlego zastąpił wówczas bojowiec[7]), a po II wojnie światowej do 1949 oraz w krótkim okresie 1957-1962 (po reaktywowaniu ZHP; w niektórych środowiskach nieformalnie - dużo dłużej). Używano go też w latach 80. w drużynach i szczepach skupionych w KIHAM[5]. System 5 stopni obowiązywał ponownie w całym ZHP w latach 1993-2003.

Dla starszych harcerzy nowo wstępujących do drużyny wprowadzano okresowo stopnie wyrównawcze: starszego ochotnika i włóczęgi, dla starszych harcerek - starszej ochotniczki. Stopnie wyrównawcze stosowane były w ZHP w okresie międzywojennym, w Szarych Szeregach i w ZHR w latach 90.

System 6 stopni i oznaczenia na naramiennikach[edytuj | edytuj kod]

W 1949 w ZHP ujednolicono męskie i żeńskie nazwy stopni: ochotnik - ochotniczka, pionier - pionierka, przodownik - przodowniczka, organizator - organizatorka. Do pomysłu tego powrócono także w 1962[8] - dodano wtedy do wymienionych stopnie tropiciel - tropicielka, odkrywca, wędrownik - wędrowniczka i (od 1968) sprawny (później, od 1978 - organizator). Od tego czasu, tj. w okresie 1962-1993 w ZHP obowiązywał system 6 stopni (okresowo 7 stopni). Oprócz nazw ujednoliconych (podobnie brzmiących męskich i żeńskich), ale odbiegających od tradycyjnych z początków harcerstwa (młodzik, wywiadowca, ćwik), charakterystyczne dla tego systemu są oznaczenia na naramiennikach (stosowane zamiast oznaczeń na krzyżu lub równocześnie z nimi) oraz powiązanie stopni z grupami wiekowymi.

Od 1957 do 1993 dzielono stopnie na harcerskie (pierwsze trzy lub cztery) i starszoharcerskie (pozostałe - zdobywane w drużynach starszoharcerskich-specjalnościowych). W 2003 zrezygnowano w ZHP z tradycyjnego systemu 5 stopni, wprowadzając system 6 stopni, z obowiązkowymi oznaczeniami na naramiennikach oraz ścisłym powiązaniem stopni z grupami wiekowymi (harcerzy, harcerzy starszych i wędrowników). Zachowano przy tym tradycyjne nazwy stopni.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Małkowski wśród propozycji nazwy pierwszego stopnia harcerskiego przedstawiał dosłowne tłumaczenie z angielskiego tenderfoot - delikatna nóżka, a także żółtodziób, fryc i ostatecznie przyjęte młodzik.
  • Harcerza bez stopnia nazywano kiedyś ciurą, a w drużynach związanych z KIHAM - biszkoptem (nazwę tę stosują nadal niektóre drużyny).

Przypisy

  1. Załącznik nr 1 do uchwały nr 40/XXXII Rady Naczelnej ZHP z dnia 15 czerwca 2003 r.. [dostęp 2010-12-04].
  2. http://www.wedrownicy.zhp.pl/aktualnosci---wiecej/items/zmiana-wieku-wedrowniczego-od-1-wrzesnia-2015r.html
  3. Regulamin Mundurowy ZHP, V.1.1.
  4. Stowarzyszenie Harcerskie - Stopnie i patenty. [dostęp 2010-12-04].
  5. 5,0 5,1 Regulaminy stopni i sprawności harcerskich opracowane przez KIHAM. [dostęp 2010-12-04].
  6. Regulamin Mundurowy - Regulamin odznak, oznak zuchowych, harcerskich i instruktorskich Stowarzyszenia Harcerskiego
  7. Grzegorz Nowik: Straż nad Wisłą. Warszawa: Wydawnictwo Rytm, 2002, s. 1177-1182. ISBN 83-88794-55-8.
  8. Biuletyn Historyczny Chorągwi Stołecznej ZHP im. Bohaterów Warszawy. Nr 1 (47), Warszawa 2003. ISSN 1462-9104

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]