Stopnie wojskowe w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Porównanie stopni wojskowych
Marynarka Wojenna Wojska Lądowe
Siły Powietrzne
Wojska Specjalne
Generałowie
Admirał Generał
Admirał floty Generał broni
Wiceadmirał Generał dywizji
Kontradmirał Generał brygady
Oficerowie starsi
Komandor Pułkownik
Komandor
porucznik
Podpułkownik
Komandor
podporucznik
Major
Oficerowie młodsi
Kapitan marynarki Kapitan
Porucznik marynarki Porucznik
Podporucznik marynarki Podporucznik
Podoficerowie starsi
Starszy chorąży
sztabowy marynarki
Starszy chorąży
sztabowy
Starszy chorąży
marynarki
Starszy chorąży
Chorąży marynarki Chorąży
Podoficerowie
Młodszy chorąży
marynarki
Młodszy chorąży
Starszy bosman Starszy sierżant
Bosman Sierżant
Podoficerowie młodsi
Bosmanmat Plutonowy
Starszy mat Starszy kapral
Mat Kapral
Korpus szeregowych
Starszy marynarz Starszy szeregowy
Marynarz Szeregowy
Mundur majora Wojsk Lądowych

Stopnie wojskowe – są tytułami żołnierzy, które oznaczają miejsce danego żołnierza w hierarchii wojskowej oraz warunkują zajmowanie stanowiska służbowego o określonym stopniu etatowym. Stopnie wojskowe mają swoje oznaki, składające się najczęściej z gwiazdek, tzw. diamentów, belek i krokiewek. Oznaki stopni umieszcza się na mundurze. W Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oznaki stopni nosi się na naramiennikach, na piersi, nakryciu głowy (czapce garnizonowej, rogatywce, berecie, furażerce), rękawach mundurów (w Marynarce Wojennej i Jednostce Wojskowej Formoza) lub na lewej piersi kurtki mundurowej.

Hierarchia stopni w wojsku często bywa powielana w innych służbach mundurowych danego kraju (policji, służbach granicznych, straży pożarnej, służbie więziennej itp.); w Polsce także w Biurze Ochrony Rządu. Równorzędność stopni wojskowych i stopni innych służb mundurowych określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lutego 2010 r. w sprawie stopni policyjnych, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Więziennej lub Straży Granicznej odpowiadających poszczególnym stopniom wojskowym[1].

Stopnie wojskowe w I Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie XVIII wieku po raz pierwszy ubiór wojska polskiego[a] podporządkowano dyscyplinie mundurowej[2]. Wraz z jednolitym mundurem zaczęły wchodzić w życie pierwsze systemy oznak stopni wojskowych w formie galonów, ozdobnych naramienników i sznurków złotych lub srebrnych na ramionach[2]. Oznaką generałów i oficerów stała się srebrna szarfa z karmazynowymi paskami, którą noszono zawiązaną w pasie oraz srebrno-karmazynowy temblak[b], przy broni bocznej. Oznakami stopni podoficerskich były galony na kołnierzu i mankietach rękawów oraz biało-karmazynowe temblaki.

W drugiej połowie XVIII wieku nastąpiła dalsza ewolucja oznak stopni wojskowych w postaci szlif na ramionach, galonów srebrnych na kołnierzu i wyłogach rękawów. Srebrna w Koronie i złota na Litwie taśma układana w formie wężyka na wyłogach kurtek, rękawach, kołnierzach i na czapkach weszła na stałe do tradycji ubioru generalskiego[2].

Stopnie wojskowe w okresie sejmu czteroletniego

Członkowie sztabu generalnego

  • Hetman wielki
  • Hetman polny
  • Generał artylerii
  • Generał lejtnant (szef dywizji)
  • Generał major

Stopnie w konnicy:

W brygadach jazdy;
  • Brygadier (generał) (szef brygady)
  • Wicebrygadier
  • Major
  • Rotmistrz (szef chorągwi)
  • Porucznik
  • Podporucznik
  • Kwatermistrz
  • Audytor
  • Adiutant
  • Chorązy
  • Namiestnik
  • Towarzysz
  • Wachmistrz
  • Furyer
  • Kapral
W pułkach jazdy
  • Szef pułku (generał)
  • Pułkownik
  • Podpułkownik
  • Major
Dalej jak w brygadach

Stopnie w piechocie

  • Szef regimentu (generał)
  • Pułkownik
  • Podpułkownik
  • Major
  • Kapitan (szef kompanii)
  • Audytor
  • Regimenta (kwatermistrz)
  • Adiutant
  • Porucznik
  • Podporucznik
  • Chorąży
  • Podchorąży
  • Feldfebel
  • Sierżant
  • Furyer
  • Kapral

Stopnie w artylerii

  • Generał major
  • Pułkownik
  • Podpułkownik
  • Major
  • Kapitan
  • Kwatermistrz
  • Adiutant generalski
  • Oberceugwarter
  • Ceugwarter
  • Porucznik
  • Podporucznik
  • Sztuk junkier
  • Sztabsfuryer
  • Oberfeuerwerker
  • Feuerwerker
  • Furyer
  • Ober bombardier
  • Bombardier

Stopnie w korpusie inżynierów

  • Szef korpusu
  • Pułkownik
  • Podpułkownik
  • Kapitan
  • Porucznik
  • Podporucznik
  • Konduktor
  • Unteroficer
  • Miner
  • Saper

Uchwałą Sejmu wprowadzono nowe dystynkcje wojskowe. Generałowie posiadali dwa szlify i haft, podwójny dla generał-lejtnantów i pojedynczy dla generał-majorów, szefowie – jedną szlifę na ramieniu o czterech paskach, pułkownicy o trzech, podpułkownicy o dwóch, majorowie o jednym pasku. Oficerowie młodsi otrzymali gwiazdki: kapitan cztery, porucznik trzy, podporucznik dwie, chorąży jedną[3]. Oznakami stopni podoficerów były galony srebrne lub złote[c] na wyłogach rękawów i na kołnierzach. Wszyscy oficerowie mieli prawo do noszenia na czapce rogatej srebrnych galonów powyżej otoku futrzanego[4].

Stopnie i stanowiska w okresie powstania kościuszkowskiego

W powstaniu kościuszkowskim oznaki stopni były zbliżone do dystynkcji z czasów Sejmu Czteroletniego[5]. Zmieniono nazwy stanowisk dowódców poszczególnych formacji wojskowych. Na czele powstania stał naczelnik. W rotach dowodzili setnicy i dziesiętnicy, wyznaczano tysięczników i trzytysięczników. Jednostkami pospolitego ruszenia w poszczególnych województwach kierowali generałowie ziemiańscy.

Pojawił się także zwyczaj awansowania zasłużonych szeregowych do stopni oficerskich. Wszyscy nowo mianowani oficerowie otrzymywali drukowane patenty z okrągłą pieczęcią Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej i dewizą „Wolność, Całość, Niepodległość”[5].

Polskie stopnie wojskowe w okresie zaborów[edytuj | edytuj kod]

W Legionach gen. Jana Henryka Dąbrowskiego zachowano polskie stopnie wojskowe[6]. Zawarta 9 stycznia 1797 roku umowa z Administracją Generalną Lombardii przewidywała, że: „Ubiór, znaki wojskowe i organizacja tego korpusu zbliżać się będą jak można najwięcej do zwyczajów polskich. Lud lombardzki widziałby z przyjemnością przy uniformach noszących szlify kolorów narodowych lombardzkich z napisem »Gli uomini liberi sono fratelli«[d] [...]. Administracja Generalna Lombardii wydawać będzie patenty na oficerów i urzędników w wspomnianym korpusie, zastrzegając sobie prawo przedstawienia natychmiast swych uwag co do osób, jeżeli tego uzna potrzebę”[6].

W Armii Księstwa Warszawskiego ujednolicono oznaki stopni wojskowych, a rozporządzenie z 19 grudnia 1807 roku określało kompetencje ministra wojny w zakresie zasad mianowania na kolejne stopnie[6]. Stwierdzało, że: "Wszystkie nominacje na miejsca wakujące i wszystkie awanse będą czynione przez naszego Ministra Wojny i podane naszej akceptacji". Na tej podstawie ks. Józef Poniatowski mianował dowódców i podpisywał patenty oficerskie zwane listami służby[6]. Rozkazy nominacyjne umieszczano w "Gazecie Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego"[6].

Wprowadzono stopnie generała "broni", czyli generała piechoty, i generała jazdy. Wprowadzono nowe oznaki stopni wojskowych[7]. Generał posiadał buliony z grubymi frędzlami. Poszczególne stopnie otrzymały następujące oznaczenia: generał "broni" – szlify bez gwiazdek, generał dywizji – szlify z trzema gwiazdkami, generał brygady – dwie gwiazdki, pułkownik – szlify gładkie z frędzlą, podpułkownik – szlify z jednym paskiem umieszczonym wzdłuż naramiennika, major – dwa równoległe paski, kapitan – szlify bez frędzli, porucznik – jeden pasek, podporucznik – dwa paski[6].

Oznaki stopni podoficerskich[8]: kapral miał na rękawach[e] dwa paski niciane, żółte, sierżant – jeden galonek złoty nad rękawem oraz taki sam przyszyty na taśmie szlify, feldfebel – dwa takie złote galonki, furier – jeden galonek złoty w kształcie kąta, na cztery cale od łokcia ku ramieniu.

W Wojsku Polskim Królestwa Kongresowego do 1827 roku oznaczano stopnie oficerskie w sposób następujący: pułkownik nosił szlify gładkie z bulionami; podpułkownik szlify gładkie z bulionami i z paskiem karmazynowym, wzdłuż, major – dwa wzdłuż biegnące równoległe paski, kapitan – szlify gładkie bez bulionów, porucznik – szlify gładkie bez bulionów z jednym paskiem karmazynowym; podporucznik – dwa paski karmazynowe[9]

3 lutego 1827 roku dawne paski zastąpiono gwiazdkami. 24 stycznia 1831 roku sejm określił, że naczelny wódz na kołnierzu ma nosić podwójny wężyk generalski, a na szlifach – skrzyżowane dwie buławy hetmańskie[6].

W okresie powstania listopadowego prawo awansowania do pułkownika miał naczelny wódz. Stopnie generalskie nadawał Rząd Narodowy, a patenty podpisywał Prezes Rządu i Radca Sekretarz Główny Rządu[6].

W powstaniu styczniowym powstańców, którzy dokonali czynów bohaterskich, mianowano na polu walki. Patenty oficerskie wręczano na miejscu lub rozwożono za pomocą łączników. Decyzja w zakresie mianowania oficerów należała do Wydziału Wojny Rządu Narodowego, natomiast na niższe stopnie wojskowe awansowali dowódcy oddziałów powstańczych[6]. Wprowadzono nowe oznaczenia stopni wojskowych. Oficerowie nosili szarfy oraz kokardy na piersiach i naszywki na rękawach. Dowódcy plutonów i kompanii stosowali barwy amarantowe, dowódcy batalionów – biało-amarantowe, a dowódcy oddziałów oraz generałowie – biało-niebiesko-amarantowe[6].

Stopnie wojskowe w II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym dokumentem regulującym sprawy stopni wojskowych był dekret Rady Regencyjnej z 12 października 1918 roku, który to właśnie Radzie przyznawał prawo nadawania stopni oficerskich i weryfikowania stopni nadanych przez państwa zaborcze.

Od 11 listopada 1918 oficerów mianował naczelny wódz Wojska Polskiego, a później Naczelnik Państwa. W następnych latach funkcja ta należała do Prezydenta RP i ministra Spraw Wojskowych[10].

31 stycznia 1921 Naczelny Wódz „przyznał odpowiedni stopień wojskowy oficerów WP wszystkim oficerom byłych formacji polskich, którzy polegli za sprawę Polski w czasie wojny światowej przed powstaniem Państwa Polskiego, tj. przed dniem 1 listopada 1918 r.”[11]

Ustawa z 18 lipca 1924 roku uregulowała nazwy stopni szeregowych i podoficerów, a wzory stopni zostały określone rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 7 grudnia 1925 roku. W grupie szeregowych wyróżniano: strzelca, ułana, szwoleżera, kanoniera i sapera. Do starszych szeregowych zaliczał się: starszy strzelec, starszy szwoleżer, bombardier i starszy saper. W składzie podoficerów znajdował się: kapral (żandarm, podmajster wojskowy), plutonowy (starszy żandarm, młodszy majster wojskowy), sierżant (wachmistrz, ogniomistrz, majster wojskowy), starszy sierżant (starszy wachmistrz, starszy ogniomistrz, starszy majster wojskowy)[10].

Wyróżniano grupę oficerów młodszych i sztabowych. Oficerowie młodsi to: podporucznicy, porucznicy, kapitanowie[f]. Do grupy oficerów sztabowych zaliczano: majorów (komandorów podporuczników), podpułkowników (komandorów poruczników) i pułkowników (komandorów). W korpusie generałów: generał brygady (kontradmirał), generał dywizji (wiceadmirał), generała broni (admirał) i marszałek Polski.

Odznakami stopni generałów były wyłogi w formie wężyków na obu rękawach munduru, a na naramiennikach gwiazdki i wężyki z biało-metalowej taśmy. Na czapce, pod orzełkiem, generał brygady nosił jedną gwiazdkę, generał dywizji – dwie, a generał broni – trzy. Oznakę stopnia marszałka[g] stanowiły dwie skrzyżowane buławy[12].

Oznakami stopni oficerów sztabowych były podwójne paski i pięcioramienne srebrne gwiazdki naszyte na naramiennikach. Major miał jedną gwiazdkę, podpułkownik – dwie i pułkownik – trzy. Oficerowie młodsi nosili gwiazdki: podporucznik – jedną, porucznik – dwie, kapitan (rotmistrz) – trzy. Ustanowiony w październiku 1919 roku stopień chorążego to jedna gwiazdka i galon naszyty wokół naramiennika[10].

Stopnie wojskowe w Polskich Siłach Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

W Wielkiej Brytanii zachowano tradycyjne oznaki stopni. Na beretach początkowo naszywano je z lewej strony orła, przy czym galony oficerów starszych miały układ pionowy, a gwiazdki oficerskie i naszywki podoficerskie – poziomy[13]. Od lutego 1943 roku oznaki stopni noszono pod orłem: galony oficerów starszych, gwiazdki i "kąty" sierżantów – poziomo, galony podoficerów – pionowo[13].

Uczniowie szkół podchorążych nosili oznaki stopni z galonu podoficerskiego z karmazynową wypustką i naramienniki obszyte biało-czerwonym sznurkiem. Podchorążowie – oznaki stopni z galonu srebrnego bez wypustki, a na rękawach kurtek i płaszczy pojedynczy galon[13].

Stopnie w ludowym Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

W formowanej w Związku Radzieckim 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki przyjęto w zasadzie oznaczenia stopni obowiązujące w Wojsku Polskim II RP. Oficerowie starsi: pułkownik, podpułkownik i major posiadali oznaczenia podobne do obecnie obowiązujących, a w korpusie oficerów młodszych kapitan nosił 3 gwiazdki, porucznik – 2, podporucznik – 1. Najniższym stopniem oficerskim był chorąży. Nosił pojedynczą gwiazdkę nałożona na płaski sznurek przytwierdzony wzdłuż środka naramiennika. Stopnie generałów nadawała Rada Komisarzy Ludowych ZSRR na wniosek Związku Patriotów Polskich, a pozostałe stopnie dowództwo dywizji. W sprawie awansów na pierwsze stopnie oficerskie uchwałę podejmowało Prezydium Związku Patriotów Polskich. Oficerom aparatu politycznego wszystkie stopnie nadawał Zarząd Główny ZPP[14].

Krajowa Rada Narodowa swoim dekretem z 21 lipca 1944 roku tak stanowiła: „Stopnie generalskie nadaje w Wojsku Polskim Prezydium Krajowej Rady Narodowej na wniosek Naczelnego Dowództwa. Prawo nadawania wszystkich innych stopni oficerskich Prezydium Krajowej Rady Narodowej przekazuje Naczelnemu Dowództwu”

Dekretem z 9 kwietnia 1946 roku zmieniono zasady nadawania stopni oficerskich. Od tego momentu wszystkie stopnie oficerskie w Wojsku Polskim nadawał Prezydent Krajowej Rady Narodowej na wniosek Ministra Obrony Narodowej.

Dekretem z 3 kwietnia 1948 roku o służbie oficerów Wojska Polskiego wprowadził cztery korpusy oficerskie: marszałków i generałów (admirałów), oficerów broni, oficerów polityczno-wychowawczych i oficerów służb. Ustalał także stopnie dla grupy oficerów młodszych, oficerów sztabowych i generałów (admirałów)[14].

Od 19 kwietnia 1951 roku stopnie generalskie nadawał Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, a na stopnie oficerskie mianował Minister Obrony Narodowej. Zmieniono też nazwę oficerów sztabowych na oficerów starszych[14] i ustanowiono stopień generała armii[h]

Ustawa z 13 grudnia 1957 roku O służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych zniosła stopień generała armii i chorążego. Dokonano też zmiany oznak stopni oficerów młodszych. Podporucznik posiadał od tej pory dwie gwiazdki, porucznik – trzy a kapitan – cztery. Na pierwszy stopień oficerski oraz na stopnie oficerskie generałów mianowała Rada Państwa. Pozostałe stopnie wojskowe nadawał Minister Obrony Narodowej.

Ustawa z 21 listopada 1967 roku O powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rozbudowała korpus chorążych, a grupę podoficerów podzielono na młodszych i starszych. Ze względu na aktualny stopień wojskowy żołnierze stali się szeregowymi, podoficerami, chorążymi i oficerami. Korpusy oficerów, chorążych i podoficerów zawodowych dzieliły się na korpusy osobowe.

Ustawa z 30 czerwca 1970 roku O służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określała okresy służby w danym stopniu. Wynosiły one: dla podporucznika – 3 lata, porucznika – 4 lata, kapitana – 5 lat, majora 4 lata i dla podpułkownika – 4 lata.

W okresie PRL stopnie nadane przez Narodowe Siły Zbrojne były podawane oddzielnie i różnie traktowane, ale przez społeczeństwo uznawane. Sprawa formalnie została uregulowana w 1988 r. przez Rząd RP na uchodźstwie. Od tego czasu według przepisów są uznawane za stopnie nadane przez Polskie Siły Zbrojne.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie, w niektórych rodzajach wojsk używano innych nazw dla niektórych stopni wojskowych:

  • w artylerii:
    • kanonier (kan.) – szeregowy
    • bombardier (bomb.) – starszy szeregowy
    • ogniomistrz (ogn.) – sierżant
    • starszy ogniomistrz (st. ogn.) – starszy sierżant
  • w kawalerii (a także w wojskach pancernych w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, w dużej części sformowanych z byłych kawalerzystów):
    • ułan (uł.) – szeregowy
    • starszy ułan (st. uł.) – starszy szeregowy
    • wachmistrz (wachm.) – sierżant
    • starszy wachmistrz (st. wachm.) – starszy sierżant
    • rotmistrz (rotm.) – kapitan
  • Legiony Polskie:
    • legionista (leg.) – szeregowy
    • starszy legionista (st. leg.) – starszy szeregowy

Stopnie wojskowe w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze mogą być dla siebie przełożonymi, podwładnymi, starszymi lub młodszymi, a także równi stopniem. W zasadzie tylko bezpośredni przełożeni mogą podwładnym wydawać wiążące polecenia, czyli rozkazy. W sprawach nadzwyczajnych oraz w wypadku naruszania przez żołnierzy młodszych dyscypliny żołnierz starszy stopniem może wydać rozkaz żołnierzowi młodszemu stopniem. Przełożony powinien posiadać stopień wyższy lub równy swoim podwładnym.

Stopnie wojskowe są dożywotnie, ale żołnierz może stopień wojskowy stracić w wyniku zastosowania przez sąd wojskowy środka karnego degradacji albo przez przełożonego kary dyscyplinarnej obniżenia stopnia wojskowego. (W związku z wprowadzeniem w życie z dniem 1 lipca 2004 ustawy o zawodowej służbie wojskowej kara dyscyplinarna obniżenia stopnia wojskowego przestała obowiązywać).

W SZ RP żołnierze noszący określone stopnie wojskowe wchodzą w skład Korpusów Kadry Sił Zbrojnych RP. Korpusami tymi są: korpus szeregowych zawodowych, korpus podoficerów zawodowych (podoficerów młodszych, podoficerów, podoficerów starszych) i korpus oficerów zawodowych (oficerów młodszych, oficerów starszych, generałów i admirałów)[15].

Uwaga – nie należy ich mylić z tzw. korpusami osobowymi.

Stopniami wojskowymi są następujące stopnie:)[15]

Wojska Lądowe POL Wojska Lądowe.svg oraz Wojska Specjalne POL Wojska Specjalne.svg (z wyłączeniem Jednostki Wojskowej Formoza)[edytuj | edytuj kod]

Korpus szeregowych[edytuj | edytuj kod]

Naramiennik
Army-POL-OR-01.svg Army-POL-OR-02.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
szeregowy

szer.
OR-01
starszy
szeregowy

st. szer.
OR-02

Korpus podoficerów[edytuj | edytuj kod]

  • podoficerowie młodsi:
Naramiennik
Army-POL-OR-03.svg Army-POL-OR-04b.svg Army-POL-OR-04a.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
kapral

kpr.
OR-03
starszy kapral

st. kpr.
OR-04
plutonowy

plut.
OR-04
  • podoficerowie :


Naramiennik
Army-POL-OR-05.svg Army-POL-OR-06.svg Army-POL-OR-07.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
sierżant

sierż.
OR-05
starszy sierżant

st. sierż.
OR-06
młodszy chorąży

mł. chor.
OR-07
  • podoficerowie starsi:


Naramiennik
Army-POL-OR-08.svg Army-POL-OR-09b.svg Army-POL-OR-09a.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
chorąży

chor.
OR-08
starszy chorąży

st. chor.
OR-09
starszy chorąży
sztabowy
st. chor. szt.
OR-09
zniesiono
1 lipca 2004
Rank insignia of starszy plutonowy of the Army of Poland.svg Rank insignia of sierżant sztabowy of the Army of Poland.svg Rank insignia of starszy sierżant sztabowy of the Army of Poland.svg
starszy
plutonowy
st. plut.
sierżant
sztabowy
sierż. szt.
starszy sierżant
sztabowy
st. sierż. szt.
zniesiono
1 lipca 2004
Rank insignia of młodszy chorąży sztabowy of the Army of Poland.svg Rank insignia of chorąży sztabowy of the Army of Poland.svg
młodszy chorąży
sztabowy
mł. chor. szt.
chorąży
sztabowy
chor. szt.



Uwaga – reformą pragmatyczną z 1 lipca 2004 zniesiono następujące stopnie wojskowe: starszy plutonowy, sierżant sztabowy, starszy sierżant sztabowy, młodszy chorąży sztabowy, chorąży sztabowy. Żołnierze zawodowi i rezerwy posiadający jeden z ww. stopni zachowują go dożywotnio. Żołnierze rezerwy mający jeden z ww. stopni są powoływani do służby czynnej w stopniu bezpośrednio niższym, niezniesionym (np. st. sierż. sztab – st. sierż., chor. sztab. – st. chor.). Dodatkowo zniesiono korpus chorążych i przeniesiono żołnierzy z tego korpusu do korpusu podoficerów.

Uwaga – Podoficerowie zawodowi, żołnierze rezerwy oraz osoby niepodlegające obowiązkowi służby wojskowej posiadający stopnie wojskowe starszego plutonowego (starszego bosmanmata), sierżanta sztabowego (bosmana sztabowego), starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego), młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki), chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki), z dniem wejścia w życie ustawy mianuje się:

  • 1) starszego plutonowego(starszego bosmanmata)- na stopień sierżanta (bosmana);
  • 2) sierżanta sztabowego(bosmana sztabowego) i starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego)- na stopień młodszego chorążego (młodszego chorążego marynarki);
  • 3) młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki) i chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki)- na stopień starszego chorążego sztabowego (starszego chorążego sztabowego marynarki)[15].

Korpus oficerów[edytuj | edytuj kod]

  • oficerowie młodsi:
Naramiennik
Army-POL-OF-01b.svg Army-POL-OF-01a.svg Army-POL-OF-02.svg
nazwa stopnia
skrót
kod NATO
podporucznik
ppor.
OF-01 jak por.
porucznik
por.
OF-01 jak ppor.
kapitan
kpt.
OF-02


Uwaga – oficerowie młodsi na naramiennikach nie noszą belek.

  • oficerowie starsi:
Naramiennik
Army-POL-OF-03.svg Army-POL-OF-04.svg Army-POL-OF-05.svg
nazwa stopnia
skrót
kod NATO
major
mjr
OF-03
podpułkownik
ppłk
OF-04
pułkownik
płk
OF-05


Naramiennik
Army-POL-OF-06.svg Army-POL-OF-07.svg Army-POL-OF-08.svg Army-POL-OF-09.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
generał
brygady

gen. bryg.
OF-06
generał
dywizji

gen. dyw.
OF-07
generał
broni

gen. broni
OF-08
generał¹

gen.
OF-09


¹ zgodnie z aktualnie obowiązującym tekstem jednolitym ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, po ostatniej reformie z 2004, jest to najwyższy stopień generalski (generał, a nie występujący wcześniej generał armii)

Siły Powietrzne POL Wojska Lotnicze.svg[edytuj | edytuj kod]

Korpus szeregowych[edytuj | edytuj kod]

Naramiennik
Rank insignia of szeregowy of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy szeregowy of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
szeregowy

szer.
OR-01
starszy
szeregowy

st. szer.
OR-02


Korpus podoficerów[edytuj | edytuj kod]

  • podoficerowie młodsi:
Naramiennik
Rank insignia of kapral of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy kapral of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of plutonowy of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
kapral

kpr.
OR-03
starszy kapral

st. kpr.
OR-04
plutonowy

plut.
OR-04
  • podoficerowie :


Naramiennik
Rank insignia of sierżant of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy sierżant of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of młodszy chorąży of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
sierżant

sierż.
OR-05
starszy sierżant

st. sierż.
OR-06
młodszy chorąży

mł. chor.
OR-07
  • podoficerowie starsi:


Naramiennik
Rank insignia of chorąży of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy chorąży of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy chorąży sztabowy of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
chorąży

chor.
OR-08
starszy chorąży

st. chor.
OR-09
starszy chorąży
sztabowy
st. chor. szt.
OR-09
zniesiono
1 lipca 2004
Rank insignia of starszy plutonowy of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of sierżant sztabowy of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of starszy sierżant sztabowy of the Air Force of Poland.svg
starszy
plutonowy
st. plut.
sierżant
sztabowy
sierż. szt.
starszy sierżant
sztabowy
st. sierż. szt.
zniesiono
1 lipca 2004
Rank insignia of młodszy chorąży sztabowy of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of chorąży sztabowy of the Air Force of Poland.svg
młodszy chorąży
sztabowy
mł. chor. szt.
chorąży
sztabowy
chor. szt.


Uwaga – reformą pragmatyczną z 1 lipca 2004 zniesiono następujące stopnie wojskowe: starszy plutonowy, sierżant sztabowy, starszy sierżant sztabowy, młodszy chorąży sztabowy, chorąży sztabowy. Żołnierze zawodowi i rezerwy posiadający jeden z ww. stopni zachowują go dożywotnio. Żołnierze rezerwy mający jeden z ww. stopni są powoływani do służby czynnej w stopniu bezpośrednio niższym, niezniesionym (np. st. sierż. sztab – st. sierż., chor. sztab. – st. chor.). Dodatkowo zniesiono korpus chorążych i przeniesiono żołnierzy z tego korpusu do korpusu podoficerów.

Uwaga – Podoficerowie zawodowi, żołnierze rezerwy oraz osoby niepodlegające obowiązkowi służby wojskowej posiadający stopnie wojskowe starszego plutonowego (starszego bosmanmata), sierżanta sztabowego (bosmana sztabowego), starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego), młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki), chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki), z dniem wejścia w życie ustawy mianuje się:

  • 1) starszego plutonowego(starszego bosmanmata)- na stopień sierżanta (bosmana);
  • 2) sierżanta sztabowego(bosmana sztabowego) i starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego)- na stopień młodszego chorążego (młodszego chorążego marynarki);
  • 3) młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki) i chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki)- na stopień starszego chorążego sztabowego (starszego chorążego sztabowego marynarki)[15].

Korpus oficerów[edytuj | edytuj kod]

  • oficerowie młodsi:


Naramiennik
Rank insignia of podporucznik of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of porucznik of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of kapitan of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia
skrót
kod NATO
podporucznik
ppor.
OF-01 jak por.
porucznik
por.
OF-01 jak ppor.
kapitan
kpt.
OF-02


Uwaga – oficerowie młodsi na naramiennikach nie noszą belek.

  • oficerowie starsi:


Naramiennik
Rank insignia of major of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of podpułkownik of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of pułkownik of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia
skrót
kod NATO
major
mjr
OF-03
podpułkownik
ppłk
OF-04
pułkownik
płk
OF-05


Naramiennik
Rank insignia of generał brygady of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of generał dywizji of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of generał broni of the Air Force of Poland.svg Rank insignia of generał of the Air Force of Poland.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
generał
brygady

gen. bryg.
OF-06
generał
dywizji

gen. dyw.
OF-07
generał
broni

gen. broni
OF-08
generał¹

gen.
OF-09


¹ zgodnie z aktualnie obowiązującym tekstem jednolitym ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, po ostatniej reformie z 2004, jest to najwyższy stopień generalski (generał, a nie występujący wcześniej generał armii)

Marynarka Wojenna i Jednostka Wojskowa Formoza (w praktyce do stopnia komandora) POL Marynarka Wojenna.svg[edytuj | edytuj kod]

Pełne zestawienie wszystkich oznak w Marynarce Wojennej od roku 1920 – patrz stopnie wojskowe w Polskiej Marynarce Wojennej.

Korpus szeregowych[edytuj | edytuj kod]

Pagon naramienny
POL PMW pagon1 marynarz.svg POL PMW pagon1 starszy marynarz.svg
nazwa stopnia
skrót
kod NATO
marynarz
mar.
OR-01
starszy marynarz
st. mar.
OR-02


Korpus podoficerów[edytuj | edytuj kod]

  • podoficerowie młodsi:
Pagon naramienny
POL PMW pagon1 mat.svg POL PMW pagon1 starszy mat.svg POL PMW pagon1 bosmanmat.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
mat

mat
OR-03
starszy mat

st. mat
OR-04
bosmanmat

bsmt
OR-04
  • podoficerowie :


Pagon naramienny
POL PMW pagon1 bosman.svg POL PMW pagon1 starszy bosman.svg POL PMW pagon1 młodszy chorąży marynarki.svg
nazwa stopnia


skrót
kod NATO
bosman

bsm.
OR-05
starszy bosman

st. bsm.
OR-06
młodszy chorąży
marynarki


mł. chor. mar.
OR-07
  • podoficerowie starsi:


Pagon naramienny
POL PMW pagon1 chorąży marynarki.svg POL PMW pagon1 starszy chorąży marynarki.svg POL PMW pagon1 starszy chorąży sztabowy marynarki.svg
nazwa stopnia


skrót
kod NATO
chorąży
marynarki


chor. mar.
OR-08
starszy chorąży
marynarki


st. chor. mar.
OR-09
starszy chorąży
sztabowy
marynarki

st.chor.szt.mar.
OR-09
zniesiono
1 lipca 2004
POL PMW pagon1 starszy bosmanmat.svg POL PMW pagon1 bosman sztabowy.svg POL PMW pagon1 starszy bosman sztabowy.svg
starszy
bosmanmat

st. bsmt.
bosman
sztabowy

bsm. szt.
starszy bosman
sztabowy

st. bsm. szt.
zniesiono
1 lipca 2004
POL PMW pagon1 młodszy chorąży sztabowy marynarki.svg POL PMW pagon1 chorąży sztabowy marynarki.svg
młodszy chorąży
sztabowy
marynarki

mł.chor.szt.mar.
chorąży
sztabowy
marynarki

chor. szt. mar.


Uwaga – reformą pragmatyczną z 1 lipca 2004 zniesiono następujące stopnie wojskowe: starszy bosmanmat, bosman sztabowy, starszy bosman sztabowy, młodszy chorąży sztabowy marynarki, chorąży sztabowy marynarki. Żołnierze zawodowi i rezerwy posiadający jeden z ww. stopni zachowują go dożywotnio. Żołnierze rezerwy mający jeden z ww. stopni powoływani są do służby czynnej w stopniu bezpośrednio niższym, niezniesionym (np. st. bosm. sztab. – st. bosm., chor. sztab. mar. – st. chor. mar.). Dodatkowo zniesiono korpus chorążych i przeniesiono żołnierzy z tego korpusu do korpusu podoficerów.

Uwaga – Podoficerowie zawodowi, żołnierze rezerwy oraz osoby niepodlegające obowiązkowi służby wojskowej posiadający stopnie wojskowe starszego plutonowego (starszego bosmanmata), sierżanta sztabowego (bosmana sztabowego), starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego), młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki), chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki), z dniem wejścia w życie ustawy mianuje się:

  • 1) starszego plutonowego(starszego bosmanmata)- na stopień sierżanta (bosmana);
  • 2) sierżanta sztabowego(bosmana sztabowego) i starszego sierżanta sztabowego (starszego bosmana sztabowego)- na stopień młodszego chorążego (młodszego chorążego marynarki);
  • 3) młodszego chorążego sztabowego (młodszego chorążego sztabowego marynarki) i chorążego sztabowego (chorążego sztabowego marynarki)- na stopień starszego chorążego sztabowego (starszego chorążego sztabowego marynarki)[15].

Korpus oficerów[edytuj | edytuj kod]

  • Oficerowie młodsi
Pagon naramienny
POL PMW pagon1 podporucznik marynarki.svg POL PMW pagon1 porucznik marynarki.svg POL PMW pagon1 kapitan marynarki.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
podporucznik
marynarki

ppor. mar.
OF-01 jak por.
porucznik
marynarki

por. mar.
OF-01 jak ppor.
kapitan
marynarki

kpt. mar.
OF-02


  • Oficerowie starsi
Pagon naramienny
POL PMW pagon1 komandor podporucznik.svg POL PMW pagon1 komandor porucznik.svg POL PMW pagon1 komandor.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
komandor
podporucznik

kmdr. ppor.
OF-03
komandor
porucznik

kmdr. por.
OF-04
komandor

kmdr.
OF-05


Pagon naramienny
POL PMW pagon1 kontradmirał.svg POL PMW pagon1 wiceadmirał.svg POL PMW pagon1 admirał floty.svg POL PMW pagon1 admirał.svg
nazwa stopnia
skrót
kod. NATO
kontradmirał
kadm.
OF-06
wiceadmirał
wadm.
OF-07
admirał floty
adm. floty
OF-08
admirał
adm.
OF-09


Marszałek Polski[edytuj | edytuj kod]

Naramiennik
Army-POL-OF-10.svg
nazwa stopnia

skrót
kod NATO
Marszałek
Polski

nie stosuje się
OF-10


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. poza jazdą szlachecką
  2. feldcech
  3. Na Litwie
  4. Ludzie wolni są braćmi.
  5. na dwa cale od mankietów
  6. W jeździe rotmistrzowie.
  7. Ustanowiony w 1920 roku.
  8. Stopień generała armii istniał do 13 grudnia 1957 roku.

Przypisy

  1. Dz. U. z 2010 r. Nr 27, poz. 135
  2. 2,0 2,1 2,2 Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 77 – 83.
  3. A. Juszczyński, M. Krwawicz, Wypisy źródłowe ... s. 19.
  4. Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 85.
  5. 5,0 5,1 Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 197-199.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 199-206.
  7. Ustawa naczelnego wodza z 29 sierpnia 1820 roku
  8. Zdzisław Żygulski jun: Polski mundur wojskowy. s. 60.
  9. Zdzisław Żygulski jun.: Polski mundur wojskowy. s. 77.
  10. 10,0 10,1 10,2 Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 213-215.
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 lutego 1921 r., Nr 6, poz. 181.
  12. Dekret Naczelnego Wodza z 12 kwietnia 1920 roku.
  13. 13,0 13,1 13,2 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. s. 208 – 210.
  14. 14,0 14,1 14,2 Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 215-221.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 1355

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Juszczyński, Marian Krwawicz, Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w latach 1764-1793, Zeszyt dziewiąty, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1957.
  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
  • Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 8311065063.
  • Bolesław Twardowski: Wojsko Polskie Kościuszki w roku 1794. Poznań: Księgarnia Katolicka, 1894.
  • Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
  • Regulamin służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
  • Regulamin służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]