Stora Karlsö
| Stora Karlsö | |
 Klif na Stora Karlsö |
|
| Kontynent | Europa |
| Państwo |  Szwecja |
| Akwen | Morze Bałtyckie |
| Powierzchnia | 2,5 km² |
|
Położenie na mapie Szwecji
  Stora Karlsö
|
|
 |
|
Stora Karlsö – mała szwedzka wyspa na Morzu Bałtyckim, położona ok. 6 km na zachód od Gotlandii. Większą część wyspy stanowi wapienny płaskowyż osiągający 52 m n.p.m. Płaskowyż ten tworzy wysokie i strome klify wzdłuż brzegów wyspy. Główną formacją roślinną pokrywającą Stora Karlsö jest alwar, z wieloma zaroślami składającymi się głównie z jałowca oraz małymi zagajnikami drzew liściastych. W zagłębieniach i płaszczyznach płaskowyżu powstały wielogatunkowe łąki, na których proces kształtowania wpływ miał prowadzony na wyspie wypas owiec.
Cechą charakterystyczną wyspy jest bogactwo gatunków ptaków i roślin. Znajdują się tam duże kolonie nurzyków (około 6500 par) oraz alek (7500 par). Wiosną na wyspie kwitnie dużo roślin z rodziny storczykowatych, głównie kukułka bzowa (Dactylorhiza sambucina) oraz storczyk męski (Orchis mascula). Rosną tam także rośliny rzadkie dla szwedzkiej flory, takie jak miłek wiosenny (Adonis vernalis), sałata wyniosła (Lactuca quercina, zwana w języku szwedzkim 'Karlsösallat' – od nazwy wyspy), zanokcica (Asplenium) oraz kokorycz (Corydalis gotlandica jedyna endemiczna roślina na Gotlandii). Na wyspie występują różne formacje roślinne, m.in. formacje z jałowcem, nawapienne i bazofilne murawy, skandynawskie alwary, prekambryjskie wychodnie skał wapiennych czy bruki wapienne.
Istnieją dowody na to, że Stora Karlsö była zamieszkana od epoki kamienia. Podczas średniowiecza na wyspie istniał kamieniołom marmuru, który dał materiał na budowę wielu kościołów na Gotlandii.
Od 1880 r. wyspa jest rezerwatem przyrody, drugim najstarszym na świecie, po Parku Narodowym Yellowstone, obszarem ochrony przyrody. Po objęciu ochroną zaprzestano na wyspie wszelkich działań, w tym wypasu owiec. W konsekwencji charakterystyczne dla niej siedliska zaczęły ulegać zmianom. Zawleczone na wyspę gatunki obce rozprzestrzeniały się, m.in. wiśnia wonna (Prunus mahaleb), pojawiły się także liczne zarośla jałowca, zagrażając bogactwu rodzimej flory potrzebującej otwartych łąk. W 2006 r. obszar wyspy włączono do sieci Natura 2000. W rezerwacie rozpoczęto prace mające przywrócić przyrodzie wyspy jej wcześniejszy, otwarty charakter. Wprowadzono ponownie wypas owiec, jako element tradycyjnego wykorzystania tego terenu.
Od maja do sierpnia organizowane są rejsy z Klintehamn, zarówno na Stora Karlsö jak i na sąsiednią Lilla Karlsö.
Bibliografia [edytuj]
- Inga Kołomyjska, Piotr Derlacz: Przegląd dobrych praktyk z krajów Unii Europejskiej w zakresie dotychczasowego wdrażania działań na rzecz Natura 2000. Polskie Biuro REC, MRiRW, 2007.
