Storczyk drobnokwiatowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Storczyk drobnokwiatowy
Sturm04011 clean.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj storczyk
Gatunek storczyk drobnokwiatowy
Nazwa systematyczna
Neotinea ustulata (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase
Lindleyana 12: 122 1997
Synonimy

Odontorchis ustulata (L.) D.Tyteca & E.Klein,
Orchis ustulata L[2]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiatostan

Storczyk drobnokwiatowy (Orchis ustulata L., właśc. Neotinea ustulata (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase) – gatunek rośliny należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Po odkryciu polifiletycznego charakteru rodzaju Orchis gatunek ten włączony został do rodzaju Neotinea[3]. Tu opisany jest pod tradycyjną polską nazwą ze względu na utrzymanie jej stosowania w polskojęzycznych źródłach nomenklatorycznych[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Główny ośrodek występowania znajduje się w Europie Środkowej[5]. Zwarty zasięg występowania ciągnie się od Anglii po Ural oraz przylegające do niego obszary Kaukazu i Syberii. W Polsce jest rzadki. Podany został z około 130 stanowisk znajdujących się głównie w Wielkopolsce, nad dolną Wisłą, na Mazowszu, Dolnym Śląsku, Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej, w Sudetach i Karpatach. Większość z tych stanowisk już nie istnieje. W Karpatach potwierdzono występowanie na następujących stanowiskach: u podnóża Małej Czantorii w Cisownicy (znaleziony w 2007), w Tatrach (Wąwóz Kraków, Hruby Regiel, Suchy Wierch, Żleb pod Czerwienicą), na pograniczu miejscowości Szaflary i Biały Dunajec, na Pogórzu Spiskim (wzniesienie Na Wierch), w Pieninach (Kurnikówka i Wysoki Wierch)[6]. W Sudetach ostał się w Górach Kaczawskich, gdzie jego jedyne znane stanowisko zlokalizowane jest na wzgórzu Widok. W celu ochrony planuje się powołanie użytku ekologicznego (lub rezerwatu) Murawy na Przełęczy Widok[7][8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Prosta, wzniesiona, pojedyncza, o wysokości 20-40 cm. Pod ziemią 2 kuliste bulwy[9].
Liście
2-4 liście tworzą różyczkę liściową, Są jajowatolancetowate, niebieskozielone. Na łodydze występuje tylko 1-2 liście. Wszystkie pochwiasto obejmują łodygę i są bezplamkowe[5].
Kwiaty
Z powodu budowy kwiatów gatunek niemożliwy do pomylenia z innymi. Zebrane są w gęsty (szczególnie w górnej części) 10-70-kwiatowy kwiatostan, który początkowo jest stożkowaty, potem walcowaty. Kwiaty drobne, o wszystkich listkach okwiatu stulonych i tworzących zamknięty hełm. Z zewnątrz mają kolor od ciemnoczerwonego do czarnobrązowego, z wewnątrz są zielonkawe i nabiegłe czerwono. Warżka trzyłatkowa, jej środkowa łatka jest wyciągnięta daleko do przodu i rozcięta, łatki boczne o lancetowatym kształcie są odstające i drobno ząbkowane na brzegach. Ostroga ma długość 1,6-2,2 mm, jest stożkowata i wygięta w dół. Pyłkowiny żółte[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina, geofit. Kwitnie od maja do czerwca, a odmiana N. ustulata var. ustulata w lipcu i sierpniu. Rozmnaża się wyłącznie przez nasiona[6]. Gatunek allogamiczny, zapylany przez trzmiele (Bombus) i muchówki z rodzaju Echinomyia. Kwiaty imitują budową i zapachem (pachną miodem) kwiaty roślin nektarodajnych, nie wytwarzają jednak nektaru. Procentowa ilość zawiązanych owoców jest wysoka.
Siedlisko
Roślina światłolubna. Rośnie w murawach kserotermicznych i naskalnych (w Tatrach), zwłaszcza na słonecznych zboczach. Zazwyczaj populacje liczą od kilku do kilkudziesięciu osobników. Największa ze znanych w Polsce na Garbie Pińczowskim w 1999 liczyła około 500 osobników[9]. W Polsce najwyżej położone stanowisko znajduje się w Żlebie pod Czerwienicą (ok. 1400 m n.p.m.)[6], poza Polską rośnie do wysokości 2500 m[5].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 42[5].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Występuje w dwóch odmianach[2]:
    • Neotinea ustulata var. aestivalis (Kümpel) Tali, M.F.Fay & R.M.Bateman
    • Neotinea ustulata var. ustulata. Kwitnie później, jednakże w górach obydwie odmiany są nie do odróżnienia, gdyż terminy ich kwitnienia się tam nakładają[5]
  • Tworzy mieszańce z Orchis lactea i Orchis tridentata[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia:

Chroniony jest również Konwencją Waszyngtońską[6]. Głównym zagrożeniem dla gatunku jest zalesianie lub samorzutne zarastanie lasem jego stanowisk, zaorywanie muraw, a w Tatrach także zarastanie stanowisk kosodrzewiną[9].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-04].
  2. 2,0 2,1 The Plant List Neotinea ustulata. [dostęp 20011-06-18].
  3. Bateman, Richard M.; Hollingsworth, Peter M.; Preston, Jillian; Yi-Bo, Luo; Prodgeon, Alec M. & Chase, Mark W.. Molecular phylogenetics and evolution of Orchidinae and selected Habenariinae (Orchidaceae). „Bot. J. Linn. Soc.”. 142(1), s. 1–40, 2003. doi:10.1046/j.1095-8339.2003.00157.x. 
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  7. Użytek ekologiczny Kapella (pol.). [dostęp 2012-08-28].
  8. Urząd Miasta i Gminy w Świerzawie: Inne
  9. 9,0 9,1 9,2 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  10. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.