Storczyk purpurowy
| Storczyk purpurowy | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Orchis purpurea
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | jednoliścienne |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | szparagowce |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | storczykowate |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Podrodzina | storczykowe |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | storczyk |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | storczyk purpurowy |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Orchis purpurea Huds. Fl. Angl.: 334 (1762)[2] |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Synonimy | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
Orchis miliratis var. purpurea (Huds.)[3] |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Storczyk purpurowy (Orchis purpurea Huds.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).
Spis treści |
Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]
Zwarty zasięg występowania obejmuje Europę Zachodnią, południową części Europy Środkowej i północną Europy Południowej. Ponadto występuje na oderwanych od głównego zasięgu obszarach w Hiszpanii i Portugalii, na południu Wysp Brytyjskich, w Europie Środkowej i Południowej, na Kaukazie oraz w górach Afryki Północnej. Polska nie znajduje się w rejonie zwartego zasięgu i gatunek ten znany jest tutaj obecnie tylko z 10 izolowanych stanowisk. 5 stanowisk znajduje się na Wyżynie Małopolskiej, 4 na Wyżynie Lubelskiej i Roztoczu, jedno w Karpatach – na stokach Panieńskiej Góry na Pogórzu Wiśnickim[4].
Morfologia[edytuj]
- Łodyga
- Wzniesiona, prosta, nierozgałęziona, o wysokości 30-75 cm. Często jest w górnej części purpurowo nabiegła[5]
- Liście
- Liście różyczkowe w liczbie 3-6 są podłużnie eliptyczne i błyszczące, liście łodygowe w liczbie 1-2 są znacznie mniejsze i pochwiasto obejmują łodygę[5].
- Kwiaty
- Zebrane w gęsty 30-90-kwiatowy kwiatostan na szczycie łodygi. Długość kwiatostanu 10-20 cm. Przysadki brązowe. Z wyjątkiem warżki wszystkie listki okwiatu są hełmiasto zwinięte i mają kolor zielonoczerwony, wzdluż nerwu brązowoczerwony. Warżka jest wyraźnie 3-dzielna i ma jasnoróżowy środek i liczne brązowoczerwone wydłużone plamy rozchodzące się do szczytu warżki i na boki. Środkowa łatka i boczne mają szczyty zaokrąglone, jasnoczerwone. Ostroga ma długość 4,5-7 nn, szerokość 1,9-2,5 mm i jest walcowata, tępa, skierowana w dół[6]. Zalążnia jest wąska, skręcona i czerwono nabiegła, prętosłup również czerwonawy[5]
- Owoc
- Torebka o beczułkowatym kształcie i długości około 2 mm[5].
- Część podziemna
- Dwie niepodzielone bulwy[5].
Biologia i ekologia[edytuj]
Bylina, geofit. Rośnie w świetlistych lasach i na obrzeżach lasów, w murawach, na glebach o umiarkowanej wilgotności. Preferuje gleby o zasadowym odczynie[6]. Kwitnie od końca kwietnia do końca maja. Nasiona wytwarza pod koniec czerwca i kończy wegetację[4]. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Trifolio-Geranietea[7]. Jest owadopylny. Owady zwabia barwnymi kwiatami imitującymi kwiaty roślin miododajnych, jednak nie wytwarza nektaru (są to tzw. kwiaty zwodnicze). Odsetek zawiązywanych owoców jest dość mały. Liczba chromosomów 2 n = 42[6].
Zmienność[edytuj]
- Występuje w 2 podgatunkach[3]:
- storczyk purpurowy typowy Orchis purpurea subsp. purpurea. Występuje na całym opisywanym obszarze
- Orchis purpurea subsp. caucasica (Regel) B.Baumann & al. Występuje tylko w Turcji i na Kaukazie[6]
- Tworzy mieszańce z storczykiem kukawka (Orchis militaris), Orchis punctulata oraz międzyrodzajowe z Aceras[6]
Zagrożenia i ochrona[edytuj]
Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.
Kategorie zagrożenia:
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[8]: V (narażony na wyginięcie).
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: VU (narażony).
W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony[6], w Polsce jest zagrożony głównie z powodu nielicznych stanowisk[5].
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-04].
- ↑ World Checklist of Selected Plant Families (ang.). Kew Gardens. [dostęp 2010-08-04].
- ↑ 3,0 3,1 The Plant List Orchis purpurea. [dostęp 20011-05-28].
- ↑ 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
