Storczyk purpurowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Storczyk purpurowy
Orchis purpurea
Orchis purpurea
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj storczyk
Gatunek storczyk purpurowy
Nazwa systematyczna
Orchis purpurea Huds.
Fl. Angl.: 334 (1762)[2]
Synonimy

Orchis miliratis var. purpurea (Huds.)[3]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiaty
Morfologia

Storczyk purpurowy (Orchis purpurea Huds.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zwarty zasięg występowania obejmuje Europę Zachodnią, południową części Europy Środkowej i północną Europy Południowej. Ponadto występuje na oderwanych od głównego zasięgu obszarach w Hiszpanii i Portugalii, na południu Wysp Brytyjskich, w Europie Środkowej i Południowej, na Kaukazie oraz w górach Afryki Północnej. Polska nie znajduje się w rejonie zwartego zasięgu i gatunek ten znany jest tutaj obecnie tylko z 10 izolowanych stanowisk. 5 stanowisk znajduje się na Wyżynie Małopolskiej, 4 na Wyżynie Lubelskiej i Roztoczu, jedno w Karpatach – na stokach Panieńskiej Góry na Pogórzu Wiśnickim[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, prosta, nierozgałęziona, o wysokości 30-75 cm. Często jest w górnej części purpurowo nabiegła[5]
Liście
Liście różyczkowe w liczbie 3-6 są podłużnie eliptyczne i błyszczące, liście łodygowe w liczbie 1-2 są znacznie mniejsze i pochwiasto obejmują łodygę[5].
Kwiaty
Zebrane w gęsty 30-90-kwiatowy kwiatostan na szczycie łodygi. Długość kwiatostanu 10-20 cm. Przysadki brązowe. Z wyjątkiem warżki wszystkie listki okwiatu są hełmiasto zwinięte i mają kolor zielonoczerwony, wzdłuż nerwu brązowoczerwony. Warżka jest wyraźnie 3-dzielna i ma jasnoróżowy środek i liczne brązowoczerwone wydłużone plamy rozchodzące się do szczytu warżki i na boki. Środkowa łatka i boczne mają szczyty zaokrąglone, jasnoczerwone. Ostroga ma długość 4,5-7 nn, szerokość 1,9-2,5 mm i jest walcowata, tępa, skierowana w dół[6]. Zalążnia jest wąska, skręcona i czerwono nabiegła, prętosłup również czerwonawy[5]
Owoc
Torebka o beczułkowatym kształcie i długości około 2 mm[5].
Część podziemna
Dwie niepodzielone bulwy[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, geofit. Rośnie w świetlistych lasach i na obrzeżach lasów, w murawach, na glebach o umiarkowanej wilgotności. Preferuje gleby o zasadowym odczynie[6]. Kwitnie od końca kwietnia do końca maja. Nasiona wytwarza pod koniec czerwca i kończy wegetację[4]. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Trifolio-Geranietea[7]. Jest owadopylny. Owady zwabia barwnymi kwiatami imitującymi kwiaty roślin miododajnych, jednak nie wytwarza nektaru (są to tzw. kwiaty zwodnicze). Odsetek zawiązywanych owoców jest dość mały. Liczba chromosomów 2 n = 42[6].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Występuje w 2 podgatunkach[3]:
    • storczyk purpurowy typowy Orchis purpurea subsp. purpurea. Występuje na całym opisywanym obszarze
    • Orchis purpurea subsp. caucasica (Regel) B.Baumann & al. Występuje tylko w Turcji i na Kaukazie[6]
  • Tworzy mieszańce z storczykiem kukawka (Orchis militaris), Orchis punctulata oraz międzyrodzajowe z Aceras[6]

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Kategorie zagrożenia:

W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony[6], w Polsce jest zagrożony głównie z powodu nielicznych stanowisk[5].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-04].
  2. World Checklist of Selected Plant Families (ang.). Kew Gardens. [dostęp 2010-08-04].
  3. 3,0 3,1 The Plant List Orchis purpurea. [dostęp 20011-05-28].
  4. 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Helmut Baumann: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-698-9.
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.