Storzan bezlistny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Storzan bezlistny
Epipogium aphyllum Luxembourg 051.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina epidendronowe
Rodzaj storzan
Gatunek storzan bezlistny
Nazwa systematyczna
Epipogium aphyllum Swartz
Summa Veg. Scand.: 32 (1814)
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Storzan bezlistny (Epipogium aphyllum Sw.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Europie i Azji, wszędzie na rozproszonych obszarach. W Europie jest częstszy i występuje na większych obszarach. W Azji występuje tylko na niewielkich obszarach i na pojedynczych stanowiskach, ale sięgają one aż po Kamczatkę. Występuje zarówno na niżu, jak i w górach. W Polsce jest bardzo rzadki i większość jego stanowisk podano z gór. Na niżu podawany był tylko ze stanowisk na Pomorzu Zachodnim i Wschodnim, jednak stanowiska te, podobnie jak stanowiska na Wyżynie Małopolskiej i Lubelskiej, na Pogórzu Dynowskim i Pogórzu Przemyskim pochodzą z przełomu XIX i XX w. i wymagają sprawdzenia[2]. Obecnie stwierdzony w polskiej części Puszczy Białowieskiej, gdzie jest gatunkiem bardzo rzadkim[3]. Dość liczne stanowiska podano z Sudetów (w Górach Bialskich, Bardzkich, Bystrzyckich, Kaczawskich, Orlickich, Sowich, Złotych, w Karkonoszach, w Rudawach Janowickich, w masywie Śnieżnika. W Karpatach podano około 20 jego stanowisk, ale większość z nich już nie istnieje. W Tatrach obecnie znane są tylko 2 stanowiska: przy szlaku na polanę na Stołach (2008 r.) i w dolnej części Doliny Chochołowskiej. W Pieninach znaleziono go w 1994 r. w dolinie Harczygrund, na pozostałych, dawniej podawanych stanowiskach wyginął. Ponadto podany został na stanowiskach na Gubałówce (1964 r.) i w Witowie (1999 r.). W Gorcach i na Babiej Górze na podawanych dawniej stanowiskach wyginął[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, zgrubiała w nasadzie, o wysokości 5-20 cm.
Liście
Posiada najczęściej 2, rzadziej 3 łuskowate, półprzezroczyste liście bezzieleniowe.
Kwiaty
Wytwarza 1-8 kwiatów. Są koloru brązowego z fioletowymi i żółtymi elementami. Warżka posiada zwróconą do góry fioletową ostrogę. Na środkowej łatce warżki występują 4 szeregi czerwonych brodawek. Ani szypułka, ani zalążnia nie są skręcone. Najwyżej położony kwiat w kwiatostanie storzana nie rozwija się.
Część podziemna
Posiada rozgałęzione kłącze wytwarzające rozłogi. Korzeni brak.
Owoc
Torebka.
Epipogium aphyllum flowers.jpg

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, geofit. Jest gatunkiem pojawiającym się efemerycznie. Występuje w lasach iglastych, głównie świerkowych i jodłowych, ale także w grądach i kwaśnej buczynie. Najwyżej położone w Polsce stanowisko tego gatunku znajdowało się w Dolinie Smytniej w Tatrach Zachodnich[4]. Nie posiada chlorofilu i nie przeprowadza fotosyntezy. Jest rośliną myko-heterotroficzną – substancje pokarmowe pobiera z grzybów, na których pasożytuje. Rozwój rośliny od wykiełkowania do zakwitnięcia trwa nawet kilkanaście lat. Kwitnie w lipcu i sierpniu, zaledwie przez kilka dni. Po przekwitnięciu naziemna część rośliny zanika[2]. Liczba chromosomów 2n = 68[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Ma pojedyncze stanowiska na terenie całego kraju.

Kategorie zagrożenia gatunku:

Część stanowisk znajduje się na chronionych obszarach parków narodowych: Tatrzańskiego i Pienińskiego. Stanowisko na Harczygrundzie w Pieninach jest monitorowane od 1995 r. Najbardziej zagrożone jest stanowisko w Witowie nad Czarnym Dunajcem, ale i na wielu innych stanowiskach gatunek ten jest zagrożony ze względu na skrajnie małą liczbę osobników[2].

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  3. W. Kwiatkowski; M. Stepaniuk; J. Buszko; Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków; Zakład Ornitologii PAN, Gdańsk; BPN; WWF Biuro Proj. BPN; WZR woj. podl.; Depart. Ochr. Przyr. MŚ (p. 4.3, 6.1) UNEP-GRID W-wa. - Standardowy Formularz Danych obszaru Natura 2000 "Puszcza Białowieska" (PLC200004), aktualizacja 2011-09
  4. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.